ದೇವೀ ಸ್ತೋತ್ರ ಮಂಜರೀ – ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ

*ದೇವೀ ಸ್ತೋತ್ರ ಮಂಜರೀ* ದಿವ್ಯಮಾತೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಕಾವ್ಯಕಂಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳು ರಚಿಸಿದ ಸುಂದರವಾದ ಸ್ತೋತ್ರಮಾಲಿಕೆ. ಹನ್ನೊಂದು ಪಟಲಗಳಾಗಿ ಇರುವ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳು ದೇವಿಯನ್ನು ಪಾರ್ವತೀ, ಗೌರೀ, ಉಮಾ, ಕಾಳೀ, ರೇಣುಕಾ, ಚಾಮುಂಡಾ, ಭದ್ರಕಾಳೀ, ದುರ್ಗಾ, ಶತಾಕ್ಷೀ, ಭ್ರಾಮರೀ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯ, ಜ್ಞಾನ, ಸೌಂದರ್ಯ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದ ಪರಮ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.

**ಮೊದಲ ಪಟಲದಲ್ಲಿ**, ಭವಾನೀದೇವಿಯ ತಂದೆಯಾಗುವ ಭಾಗ್ಯ ಪಡೆದ ಹಿಮಾಲಯನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮುನಿಗಳು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದ ವಿಶ್ವಮಾತೆಯಾಗಿ, ಕರುಣೆ, ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಂಗಳದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ದೇವಿಯಾಗಿ ಅಮ್ಮನವರು ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

**ಎರಡನೆಯ ಪಟಲದಲ್ಲಿ**, ಕವಿ ದಿವ್ಯಮಾತೆಯ ಅಪೂರ್ವ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವಳ ರೂಪ, ಮುಖ, ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮಂದಹಾಸ, ವಾಣಿ, ಕೇಶಗಳು, ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಕೃಪೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕಾವ್ಯಮಾಧುರ್ಯದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಸೌಂದರ್ಯ ಕೇವಲ ಶಾರೀರಿಕವಾದುದಲ್ಲ; ಅದು ಸ್ವತಃ ಶಿವನನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸಿ, ಪ್ರೇಮಶಕ್ತಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಜೀವ ನೀಡುವ ದಿವ್ಯಸೌಂದರ್ಯ.

**ಮೂರನೆಯ ಪಟಲದಲ್ಲಿ**, ದೇವಿಯ ದಿವ್ಯರೂಪದ ವರ್ಣನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಕೈಗಳು, ಪಾದಗಳು, ಮುಖ, ಕಣ್ಣುಗಳು, ತುಟಿಗಳು, ಹಲ್ಲುಗಳು, ಸ್ವರ, ನಡೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಸ್ವರೂಪಗಳಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಮುನಿಗಳು ದೇವಿಯೇ ಸೌಂದರ್ಯ, ಜ್ಞಾನ, ಮಾಧುರ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮನ್ವಯವೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.

**ನಾಲ್ಕನೆಯ ಪಟಲದಲ್ಲಿ**, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇವಿಯ ಮಂದಹಾಸದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳ ಮೃದು ಮಂದಹಾಸವು ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಲೋಕವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಶಿವನ ಹೃದಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಚಂದ್ರನು ಹೊರಗಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಒಳಗಿನ ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

**ಐದನೆಯ ಪಟಲವು** ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದರೂ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳು ಕಾವ್ಯವರ್ಣನೆಯಿಂದ ನೇರ ಭಕ್ತಿಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಕಡೆ ತಿರುಗಿ, ತಾಯಿಯ ಪಾದಗಳು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ವಿಹರಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವಳ ಪಾದಗಳು ಮುನಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಜವಾದ ಶರಣ್ಯವಾಗಿ, ವೇದಗಳಿಗೇ ಆಭರಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

**ಆರನೆಯ ಪಟಲದಲ್ಲಿ**, ದೇವಿಯ ಪಾದಗಳು ರಕ್ಷಣೆ, ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಮೂಲವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಕಾಣಿಸುವ ಸಮಸ್ತವೂ ನಶ್ವರವೆಂದು, ನಿಜವಾದ ಅಂತರಂಗ ಚೈತನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದು ದೇವಿಯೇ ಎಂದು ಮುನಿಗಳು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

**ಏಳನೆಯ ಪಟಲವು** ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಆಚಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: ದುಃಖವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ವಾಸನೆಗಳ ಭಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಗಜಾನನನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಅವಳ ಕಮಲಪಾದಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವರು ಭವಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

**ಎಂಟನೆಯ ಪಟಲದಲ್ಲಿ**, ದೇವಿಯನ್ನು ಮಹಿಮಾನ್ವಿತವಾದ, ಮಂತ್ರಮಯವಾದ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ಪರ್ವತರಾಜನ ಪುತ್ರಿ, ಚಂಡ, ಮುಂಡ, ಧೂಮ್ರನೇತ್ರ, ರಕ್ತಬೀಜ ಮುಂತಾದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ದೇವಿ, ಶಿವನ ಪ್ರಿಯಭಾಮೆ, ಪವಿತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವಳು, ಭಕ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವಳು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಂತರಂಗ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ.

**ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಪಟಲದಲ್ಲಿ**, ದೇವಿಯನ್ನು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಗಳಮಯ ತಾಯಿಯಾಗಿ, ನೀಲಕಂಠನ ಪ್ರಿಯಭಾಮೆಯಾಗಿ, ಗಣಪತಿಯ ತಾಯಿಯಾಗಿ, ಬಲವನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸುವವಳಾಗಿ, ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವಳಾಗಿ ಮುನಿಗಳು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ತ ಸಂಪತ್ತು ನಾಶವಾದರೂ, ಆತ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಅವಳ ಪಾದಗಳೇ; ಅವೇ ನಿಜವಾದ ಧನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

**ಹತ್ತನೆಯ ಪಟಲದಲ್ಲಿ**, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾವವೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ದೇವಿ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ತಾಯಿಯಾಗಿ, ಅಂತರಂಗ ಗುರುವಿಯಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ತಮ್ಮ ಗುರುವಾದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪರಮಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡದ್ದು ಅವಳ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ಎಂದು ಮುನಿಗಳು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸರು ಗಾನ ಮಾಡಿದ ನಾಮಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಕಾಳಿಯಾಗಿಯೂ ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.

**ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಪಟಲದಲ್ಲಿ**, ದೇವಿ ರೇಣುಕಾ, ಮಹಾಕಾಳೀ, ಭದ್ರಕಾಳೀ, ಚಾಮುಂಡಾ, ಶಿವದೂತೀ, ಕೌಶಿಕೀ, ದುರ್ಗಾ, ಶತಾಕ್ಷೀ, ಏಕವೀರಾ, ಕಾಲರಾತ್ರಿ, ಭ್ರಾಮರೀ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಹಾದರ್ಶನವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳು ಅವಳನ್ನೇ ಸಮಸ್ತ ಶಕ್ತಿಗಳ ಅಂತರಸಾರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ: ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯಾಗಿ, ಬಲಿಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗಿ, ಶಾಂತಸ್ವಭಾವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯಾಗಿ, ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿ, ದಯೆಯಾಗಿ, ವಿದ್ಯೆಯಾಗಿ, ಕೀರ್ತಿಯಾಗಿ, ಐಶ್ವರ್ಯವಾಗಿ, ಲಜ್ಜೆಯಾಗಿ, ಪುಷ್ಟಿಯಾಗಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ವಿಶ್ವಮಾಯೆಯಾಗಿ ಕೂಡ ಅವಳನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

**ಕೃತಿಯ ಸಂದೇಶ**

*ದೇವೀ ಸ್ತೋತ್ರ ಮಂಜರೀ*ಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶವೇನೆಂದರೆ, ದಿವ್ಯಮಾತೆ ಅನೇಕ ದೇವೀರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೂಪ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಸೌಂದರ್ಯ, ಕರುಣೆ, ಜ್ಞಾನ, ರಕ್ಷಣೆ, ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಹಾರ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಪರಮ ಚೈತನ್ಯಶಕ್ತಿಯೇ ಅವಳು. ಅವಳ ಪಾದಗಳು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಶರಣ್ಯ; ಅವಳ ಮಂದಹಾಸ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ; ಅವಳ ಕಟಾಕ್ಷ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸುತ್ತದೆ; ಅವಳ ಶಕ್ತಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ; ಅವಳ ಸ್ಮರಣೆ ಅಂತರಂಗದ ಮಲಿನತೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಮೂಲಕ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳು, ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು, ನಿಜವಾದ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ದಿವ್ಯಮಾತೆಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವಚೈತನ್ಯವಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಇವೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.