కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్
ఇంద్రాణీ సప్తశతీ
తృతీయో ముకుళా స్తబకః

ఇంద్రాణీ సప్తశతీలోని ఈ తృతీయ స్తబకం గంభీరమైన తాత్త్విక స్తుతి. ఇందులో శ్రీ గణపతి ముని, అనేక నామాలు, రూపాలు, దైవతాత్త్విక దర్శనాల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే పరమశక్తిగా ఇంద్రాణీ శచీదేవిని వెల్లడిస్తారు. శక్రుని దివ్యధామానికి సామ్రాజ్ఞి అయిన శచీదేవి చంద్రునివంటి చిరునవ్వులు హృదయంలో నిర్మలమైన ప్రజ్ఞను మేల్కొలపాలని ప్రార్థిస్తూ ఈ స్తబకం ప్రారంభమవుతుంది. దుఃఖంతో గాయపడిన భారతదేశ సంక్షేమం మరియు రక్షణ కోసం ఆమె కరుణను కూడా ముని ఆవాహన చేస్తారు.
ఈ స్తబకంలోని ప్రధాన దర్శనాలలో 'వ్యోమతను' అనే భావన ఒకటి — ఆకాశమే శరీరంగా కలిగిన దివ్యవిశ్వరూపం. కొందరు ఋషులు ఈ విశ్వమయ రూపాన్ని పురుషస్వరూపంగా దర్శిస్తారు; మరికొందరు స్త్రీ స్వరూపంగా భావిస్తారు; ఇంకొందరు స్త్రీ-పురుష భేదాలకు అతీతమైన సగుణబ్రహ్మగా గ్రహిస్తారు. ఈ విధంగా పరస్పర విరోధం లేకుండా భిన్నమైన ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలను, తాత్త్విక దృష్టికోణాలను ముని సుందరంగా సమన్వయపరుస్తారు.
శచీదేవి అనేక దివ్యనామాలతో ఏకరూపిణిగా ప్రకటించబడింది. ఆమె దుర్గా, అదితి, శివా మరియు శక్రుని శక్తి అయిన శచీ. ఆమెనే విశ్వమహాప్రాణంగా, రుద్రునిగా, ప్రణవంగా మరియు మెరుపునే కిరీటంగా ధరించిన శక్రునిగా కూడా స్తుతించారు. ప్రాణం, ప్రణవం, ఆకాశంలో సంచరించే దివ్యజ్యోతి — ఇవి మూడు వేర్వేరు సత్తలు కావని, ఒకే పరమసత్యం మూడు విధాలుగా దర్శనమిస్తోందని ఈ స్తబకం బోధిస్తుంది.
బ్రహ్మం మరియు శక్తి మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని కూడా ఈ స్తబకం అత్యంత సూక్ష్మంగా వివరిస్తుంది. నిర్గుణబ్రహ్మ శబ్దం మొదలైన సమస్త గుణాలకు అతీతమైనది. శచీదేవి మాత్రం శబ్దం, సౌందర్యం, శక్తి మరియు దివ్యగుణాలతో వ్యక్తమైన సగుణబ్రహ్మస్వరూపిణి. ఆమె పరమసాక్షికి భిన్నమైనది కాదు; అయినప్పటికీ సమస్త లోకాలలోని సమస్త కార్యాలను నిర్వహించేది ఆమెయే. ఈ విధంగా దివ్యమాత సృష్టికి అతీతమైన పరమసత్తగానూ, సృష్టిలోని ప్రతి చలనంలో క్రియాశీలమైన శక్తిగానూ దర్శింపబడుతుంది. ఆమె పరిశుద్ధమైన పరాత్పరతత్త్వం; అదే సమయంలో వ్యక్తమై కార్యరూపం ధరించిన విశ్వశక్తి.
ప్రకాశమయమైన దివ్యాకాశమైన 'ద్యౌస్' భావనను కూడా ఈ స్తబకం ఆవిష్కరిస్తుంది. ఆ దివ్యాకాశమే జగత్తుకు తల్లి మరియు తండ్రి అని ముని ప్రకటిస్తారు. కనిపించే ఆకాశానికి ఆవల పరిశుద్ధమైన పరమసత్యం ఉందని తెలియజేస్తారు. శచీదేవియే పరిపూర్ణ అదితిగా, నిత్యస్వరూపిణిగా, శబ్దాన్ని ధరించినదిగా, ప్రకాశమయ గౌరిగా, తన వ్యోమశరీరంతో సమస్త విశ్వాన్ని రక్షిస్తున్నదిగా దర్శింపబడుతుంది.
చివరి శ్లోకాలలో, దుఃఖితులను రక్షించమని ఆమె పరమశక్తిని ప్రార్థిస్తారు. ఇంద్రుని బాహువుకు ఆమె శక్తిని ప్రసాదించినట్లే, వాసిష్ఠుని మనస్సుకు, ప్రజ్ఞకు కూడా బలాన్ని ప్రసాదించాలని వేడుకుంటారు. అందువల్ల ఈ తృతీయ స్తబకం జ్ఞానం, ఏకత్వం, విశ్వదైవతత్త్వం మరియు దివ్యరక్షణలను ప్రతిబింబించే మహిమాన్వితమైన స్తుతి. దివ్యమాతకు చెందిన సమస్త నామాలు చివరకు ఒకే పరమశక్తిలో ఏకమవుతాయని ఇది వెల్లడిస్తుంది.
ఈ స్తబకంలోని ముఖ్యాంశాలు
• శచీదేవి చంద్రసదృశమైన చిరునవ్వుల ద్వారా నిర్మల ప్రజ్ఞను ప్రసాదించాలని ప్రార్థన
• భారతదేశ రక్షణ కోసం ఇంద్రాణి కరుణను ఆవాహన చేయడం
• వ్యోమతను — ఆకాశమే శరీరంగా కలిగిన దివ్యరూపం గురించిన బోధన
• దైవాన్ని పురుష, స్త్రీ మరియు స్త్రీపురుష భేదాతీత స్వరూపాలుగా దర్శించే భావనల సమన్వయం
• శచీదేవిని దుర్గా, అదితి, శివా మరియు శక్రశక్తితో ఏకస్వరూపిణిగా దర్శించడం
• దివ్యమాతను విశ్వప్రాణం, ప్రణవం, రుద్రుడు మరియు శక్రునిగా వెల్లడించడం
• ప్రాణం, ప్రణవం మరియు దివ్యాకాశజ్యోతి ఒకే సత్యానికి చెందిన మూడు విధాల వ్యక్తీకరణలని బోధించడం
• శచీదేవిని శబ్దం, శక్తి మరియు దివ్యగుణాలతో నిండిన సగుణబ్రహ్మస్వరూపిణిగా ప్రతిపాదించడం
• దివ్యాకాశాన్ని విశ్వానికి తల్లి మరియు తండ్రిగా దర్శించడం
• దుఃఖితులను రక్షించి, వాసిష్ఠుని ప్రజ్ఞకు శక్తిని ప్రసాదించమని దివ్యమాతకు ప్రార్థన
॥ తృతీయో ముకుళా స్తబకః ॥
హాసాః శక్రగృహేశ్వర్యాశ్చంద్రరుచః ।
భూయాసుర్విమలప్రజ్ఞాయై హృది మే ॥ ౫౧ ॥
ఇంద్రాణ్యాః కరుణా లోకాశ్శోకహృతః ।
భూయాసుర్భరతక్ష్మాయై క్షేమకృతః ॥ ౫౨ ॥
వ్యక్తిర్వ్యోమతనుశ్శక్తిత్వాద్వనితా ।
జ్ఞాతృత్వాత్పురుషః కేషాంచిద్విదుషామ్ ॥ ౫౩ ॥
వ్యక్తిం వ్యోమతనుం యే ప్రాహుః పురుషమ్ ।
తేషాం తత్త్వవిదాం కల్పస్స్యాత్త్రివిధః ॥ ౫౪ ॥
రుద్రం కేఽపి జగుః శక్రం కేఽపి విదుః ।
భాషంతే భువనప్రాణం కేఽపి విదః ॥ ౫౫ ॥
వ్యక్తిం వ్యోమతనుం ప్రాహుర్యే వనితామ్ ।
తేషాం చ త్రివిధః కల్పశ్శాస్త్రవిదామ్ ॥ ౫౬ ॥
దుర్గా సూరివరైః కైశ్చిత్సా గదితా ।
శచ్యన్యైర్ విబుధైర్ జ్ఞైరన్యైరదితిః ॥ ౫౭ ॥
ఏకేషాం విదుషాం వ్యక్తిర్వ్యోమతనుః ।
న స్త్రీ నో పురుషో బ్రహ్మైతత్సగుణమ్ ॥ ౫౮ ॥
త్వం విశ్వస్య మహాన్ ప్రాణః కః పరమే ।
త్వం రుద్రః ప్రణవస్త్వం శక్రోఽభ్రశిఖీ ॥ ౫౯ ॥
త్వం కస్యాస్యదితిస్త్వం రుద్రస్య శివా ।
త్వం శక్రస్య శచీ శక్తిర్దేవనుతే ॥ ౬౦ ॥
ప్రాణశ్చ ప్రణవో జ్యోతిశ్చాంబరగమ్ ।
వస్త్వేకం త్రిగుణం నో వస్తు త్రితయమ్ ॥ ౬౧ ॥
శక్తేరంబ పరే శక్తస్యాపి భిదా ।
జ్వాలా పావకవద్భాషా భేదకృతా ॥ ౬౨ ॥
సర్వం దృశ్యమిదం భుంజానే పరమే ।
పుంనామస్తుతయో యుజ్యంతే ఖలు తే ॥ ౬౩ ॥
కుర్వాణేమ్బ సతస్సంతోషం సతతమ్ ।
స్త్రీనామస్తుతయశ్శోభాం తే దధతే ॥ ౬౪ ॥
సబ్రహ్మ బ్రువతే విద్వాంసో విగుణమ్ ।
త్వం మాతస్సగుణం బ్రహ్మాసి ప్రథితే ॥ ౬౫ ॥
శబ్దాద్యైర్వియుతం సద్ బ్రహ్మామలినమ్ ।
శబ్దాద్యైః సహితా త్వం దేవ్యచ్చహితా ॥ ౬౬ ॥
సాక్షి బ్రహ్మ పరం త్వం మాతః కురుషే ।
సర్వేషాం జగతాం కార్యం సర్వవిధమ్ ॥ ౬౭ ॥
ద్యౌర్మాతా జగతో ద్యౌరేవాస్య పితా ।
వ్యాప్తం భాతి జగద్యావా సర్వమిదమ్ ॥ ౬౮ ॥
ఆకాశాద్రజసో ద్యౌరన్యా విరజాః ।
ఆకాశేఽస్తి పునస్తత్పారే చ పరా ॥ ౬౯ ॥
ద్యావం తాం జగతో రంగే వ్యోమతనుమ్ ।
పారే శుద్ధతమాం విద్మస్త్వాం పరమే ॥ ౭౦ ॥
త్వాం పూర్ణామదితిం శక్తిం దేవి శచీమ్ ।
నిత్యం శబ్దవతీం గౌరీం ప్రబ్రువతే ॥ ౭౧ ॥
పుంనామా భవతు స్త్రీనామాస్త్వథవా ।
వ్యక్తిర్వ్యోమతనుర్లోకం పాత్యఖిలమ్ ॥ ౭౨ ॥
నాకే సా కిల భాత్యైంద్రీ రాజ్యరమా ।
విభ్రాణా లలితం స్త్రీరూపం పరమా ॥ ౭౩ ॥
శక్తాం దేవి విధేహ్యార్తానామవనే ।
ఇంద్రస్యేవ భుజాం వాసిష్ఠస్య మతిమ్ ॥ ౭౪ ॥
పూజాశక్రతరుణ్యైతైస్సిధ్యతు తే ।
గాతృణాం వరదే గాయత్రైర్ముకుళైః ॥ ౭౫ ॥
॥ ఇతి తృతీయస్తబకః ॥
