ఇన్ద్రసహస్రనామస్తోత్రమ్
Telugu
Bhagavan Indra - The Supreme Sovereign Of The Universe
ఇంద్ర సహస్రనామ స్తోత్రం – పరిచయం మరియు ప్రాముఖ్యత
ఇంద్ర సహస్రనామ స్తోత్రం అనేది కావ్యకంఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని రచించిన అత్యంత విశిష్టమైన, శక్తివంతమైన కృతులలో ఒకటి. ఇది భగవాన్ ఇంద్రుని వెయ్యి నామాలతో కూడిన 108 శ్లోకాల స్తోత్రం. ఈ నామాలన్నీ నేరుగా ఋగ్వేదం నుండి సంగ్రహించబడ్డాయి. తరువాతి కాలంలో ప్రసిద్ధి చెందిన అనేక సహస్రనామాల వలె ఇది ప్రధానంగా పురాణ లేదా ఆగమ సంప్రదాయంపై ఆధారపడినది కాదు. ఇది వేదమూలమైన నామాలను భక్తి స్తోత్రరూపంలో కూర్చిన అపూర్వమైన వేదసంకలనం.
ఈ కృతి వెనుక ఉన్న చారిత్రక నేపథ్యం ఎంతో హృదయస్పర్శకమైనది. పాండిచ్చేరి నుండి తిరువణ్ణామలైకి తిరిగి వచ్చిన తరువాత శ్రీ గణపతి ముని కొంతకాలం అరుణాచల సమీపంలో ఉన్నారు. బాహ్య పరిస్థితులు కఠినంగా ఉన్నప్పటికీ, ఆయన ఆ కాలాన్ని అసాధారణమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రయోజనానికి వినియోగించారు. 1928 డిసెంబరు చివరికల్లా ఆయన ఋగ్వేదం నుండి భగవాన్ ఇంద్రుని వెయ్యి నామాలను సంగ్రహించారు.
తరువాత రమణాశ్రమ దర్శనానికి వెళ్లినప్పుడు, ఆ నామాల జాబితాను భగవాన్ శ్రీ రమణ మహర్షికి చూపించారు. ఋగ్వేదం నుండి నేరుగా సంగ్రహించబడిన అంత ప్రాచీనమైన, శక్తివంతమైన వేదనామాలను చూసి భగవాన్ ఎంతో ఆసక్తి చూపారు. 1928 డిసెంబరు చివరి రోజుల నుండి 1929 ఆరంభ కాలంలో, రమణాశ్రమ సమీపంలోని పనసతోటలో ఉన్న ప్రశాంతమైన కుటీరంలో నివసిస్తూ, శ్రీ గణపతి ముని ఈ ఇంద్ర సహస్రనామ స్తోత్రాన్ని 108 శ్లోకాలుగా రచించారు.
ఈ కృతియొక్క మహిమ కేవలం దాని భక్తిభావంలో మాత్రమే కాదు; దాని సంకలనంలో ఉన్న అసాధారణమైన కష్టసాధ్యతలో కూడా ఉంది. ఆ కాలంలో నేటిలా డిజిటల్ గ్రంథాలు, శోధన సౌకర్యాలు, సులభంగా లభించే ముద్రిత వేదసంహితలు లేవు. అటువంటి కాలంలో శ్రీ గణపతి ముని తన అపారమైన పాండిత్యం, దివ్యస్మరణశక్తి మరియు మంత్రశక్తి ద్వారా ఋగ్వేదమనే మహావిస్తారమైన వేదసంపద నుండి ఈ నామాలను సంగ్రహించారు. ఈ నామాలు కేవలం ఇంద్రసూక్తాల నుండే తీసుకోబడినవి కావు. ఋగ్వేదమంతటా ఇంద్రుడు వాయు, సోమ, మరుత్తులు, అగ్ని, బ్రహ్మణస్పతి, విష్ణు మొదలైన ఇతర దేవతలతో కలిపి అనేక సందర్భాలలో స్తుతించబడ్డాడు. అందువల్ల ఈ సహస్రనామం అనేది మొత్తం వేదప్రకాశం నుండి తీసిన లోతైన సారం; ఇది కేవలం పైపై నామాల జాబితా కాదు.
మరో విశేషమైన లక్షణం ఏమిటంటే, సంఖ్యను పూర్తి చేయడానికి ముని ఒక్క నామాన్నీ పునరావృతం చేయలేదు. ఛందస్సుకు సరిపెట్టడానికి అనవసరమైన పూరక పదాలను కూడా ఉపయోగించలేదు. ప్రతి నామానికి ఒక ప్రయోజనం ఉంది. ప్రతి శ్లోకమూ అర్థవంతమైనది. ఈ స్తోత్రం కేవలం నామాల జాబితా కాదు; ప్రతి శ్లోకమూ వైదిక ఋషులు దర్శించిన ఇంద్రునికి ఒక సజీవ నిదర్శనంలా నిలుస్తుంది. దీనికి వేదంపై పూర్ణ పాండిత్యం, సంస్కృత భాషపై అసాధారణమైన పట్టు, ఛందస్సు జ్ఞానం, మంత్రశాస్త్ర పరిజ్ఞానం, కవిత్వ కూర్పు సామర్థ్యం మరియు లోతైన ఆంతర్య ఏకాగ్రత అవసరం.
ఈ సహస్రనామంలో ప్రతిఫలించే ఇంద్రుడు కేవలం వర్షం, ఉరుములకు సంబంధించిన దేవత మాత్రమే కాదు; పురాణాలలో చెప్పబడే దేవలోక రాజు మాత్రమేనూ కాదు. ఆయన వేదదృష్టిలో దివ్యశక్తికి, ప్రకాశిత బుద్ధికి, వీరసంకల్పానికి, రక్షణకు, విస్తరణకు, విజయానికి, యజ్ఞానికి, జ్యోతికి, శక్తికి మరియు ఋతమయమైన విశ్వవ్యవస్థకు అధిపతి. ఈ నామాలు ఇంద్రుని విశ్వంలో, యజ్ఞంలో, దేవతలలో మరియు సాధకుని అంతరంగ మేల్కొలుపులో పనిచేసే మహత్తరమైన ఆధ్యాత్మిక తత్త్వంగా వెల్లడిస్తాయి.
అందువల్ల ఇంద్ర సహస్రనామ స్తోత్రానికి అపారమైన ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఇది ఇంద్రుని అసలు వేదమహిమను పునరుద్ధరిస్తుంది. భక్తుని మళ్లీ మంత్రస్వరూపమైన వేదమూలానికి తీసుకువెళ్తుంది. వైదిక దేవతలు పరస్పరం వేర్వేరు పోటీశక్తులు కాదని, ఒకే పరమసత్యం యొక్క ప్రకాశమయమైన భిన్నాభివ్యక్తులని ఇది మనకు గుర్తు చేస్తుంది. ఈ స్తోత్రం ద్వారా ఇంద్రుడు దివ్యశక్తి యొక్క మహోన్నత వేదస్వరూపాలలో ఒకరిగా మళ్లీ దర్శనమిస్తాడు.
శ్రీ గణపతి ముని స్వయంగా ఈ సహస్రనామం వేదమంత్రాల నుండి సంగ్రహించిన సారమని ప్రకటించారు. అందువల్ల దీనిని భక్తితో పారాయణం చేయడం కేవలం సాధారణ స్తోత్రపఠనం కాదు; అది ఋగ్వేదంలోని సజీవ మంత్రశక్తిని ఆవాహన చేసే మార్గం. ఈ పారాయణం వల్ల అంతరంగ బలం, బుద్ధి స్పష్టత, రక్షణ, వీరసంకల్పం, చైతన్యవిస్తరణ మరియు ఆధ్యాత్మిక విజయం లభిస్తాయి. ఈ ఐంద్ర సహస్రనామాన్ని భక్తితో ఆరాధించే వారికి సిద్ధులు వశమవుతాయని ముని చెప్పినది. ఈ దృష్టిలో ఇంద్ర సహస్రనామ స్తోత్రం భక్తిపూర్వక స్తోత్రమే కాకుండా, శక్తివంతమైన వేదసాధన కూడా.
ఈ విధంగా ఈ కృతి ప్రాచీన ఋషులను ఆధునిక సాధకులతో కలిపే ఒక పవిత్రమైన వారధిగా నిలుస్తుంది. ఇది మంత్రం, తపస్సు, పాండిత్యం, కవిత్వప్రతిభ, దివ్యస్మరణశక్తి మరియు వేదప్రకాశం కలిసిన అమూల్యమైన నిధి. కావ్యకంఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని యొక్క అసాధారణ ఆధ్యాత్మిక శక్తి వల్లే ఇలాంటి మహత్తరమైన కృతి సాధ్యమైంది.
॥ కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీగణపతిముని విరచితమ్ ఇన్ద్రసహస్రనామస్తోత్రమ్ ॥
ఇన్ద్రో దేవతమోఽనీలః సుపర్ణః పూర్ణబన్ధురః ।
విశ్వస్య దమితా విశ్వస్యేశానో విశ్వచర్షణిః ॥ ౧ ॥
విశ్వాని చక్రిర్విశ్వస్మాదుత్తరో విశ్వభూర్బృహన్ ।
చేకితానో వర్తమానః స్వధయాఽచక్రయా పరః ॥ ౨ ॥
విశ్వానరో విశ్వరూపో విశ్వాయుర్విశ్వతస్పృథుః ।
విశ్వకర్మా విశ్వదేవో విశ్వతోధీరనిష్కృతః ॥ ౩ ॥
త్రిషుజాతస్తిగ్మశృఙ్గో దేవో బ్రధ్నోఽరుషశ్చరన్ ।
రుచానః పరమో విద్వానరుచో రోచయన్నజః ॥ ౪ ॥
జ్యేష్ఠో జనానాం వృషభో జ్యోతిర్జ్యేష్ఠం సహోమహి ।
అభ ిక్రతూనాం దమితా ధర్తా విశ్వస్య కర్మణః ॥ ౫ ॥
ధర్తా ధనానాం ధాతౄణాం ధాతా ధీరో ధియేషితః ।
యజ్ఞస్య సాధనో యజ్ఞో యజ్ఞవాహా అపామజః ॥ ౬ ॥
యజ్ఞం జుషాణో యజతో యుక్తగ్రావ్ణోఽవితేషిరః ।
సువజ్రశ్చ్యవనో యోద్ధా యశసో యజ్ఞియో యహుః ॥ ౭ ॥
అవయాతా దుర్మతీనాం హన్తా పాపస్య రక్షసః ।
కృశస్య చోదితా కృత్నుః కృతబ్రహ్మా ధృతవ్రతః ॥ ౮ ॥
ఘృష్ణ్వోజా అవితాధీనాం ధనానాం సఞ్జిదచ్యుతః ।
విహన్తా తమసస్త్వష్టా తనూపాస్తరుతాతురః ॥ ౯ ॥
త్వేషనృమ్ణస్త్వేషసందృక్ తురాషాడపరాజితః ।
తుగ్య్రావృధోదస్మతమస్తువికూర్మితమస్తుజః ॥ ౧౦ ॥
వృషప్రభర్మా విశ్వాని విద్వానాదర్దిరస్తవాః ।
మన్ద్రో మతీనాం వృషభో మరుత్వాన్మరుతామృషిః ॥ ౧౧ ॥
మహాహస్తీ గణపతిర్ధియం జిన్వో బృహస్పతిః ।
మాహినో మఘవా మన్దీ మర్కోఽర్కో మేధిరో మహాన్ ॥ ౧౨ ॥
ప్రతిరూపః పరోమాత్రః పురురూపః పురుష్టుతః ।
పురుహూతః పురఃస్థాతా పురుమాయః పురన్దరః ॥ ౧౩ ॥
పురుప్రశస్తః పురుకృత్ పురాం దర్తా పురూతమః ।
పురుగూర్తః పృత్సుజేతా పురువర్పాః ప్రవేపనీ ॥ ౧౪ ॥
ప ప్రిః ప్రచేతాః పరిభూః పనీయానప్రతిష్కుతః ।
ప్రవృద్ధః ప్రవయాః పాతా పూషణ్వానన్తరాభరః ॥ ౧౫ ॥
పురుశాకః పాఞ్చజన్యః పురుభోజాః పురూవసుః ।
పిశఙ్గరాతిః పపురిః పురోయోధః పృథుజ్రయా ॥ ౧౬ ॥
ప్రరిక్వః ప్రదివః పూర్వ్యః పురోభూః పూర్వజా ఋషిః ।
ప్రణేతా ప్రమతిః పన్యః పూర్వయావా ప్రభూవసుః ॥ ౧౭ ॥
ప్రయజ్యుః పావకః పూషా పదవీః పథికృత్పతిః ।
పురుత్మా పలితోహేతా ప్రహేతా ప్రావితా పితా ॥ ౧౮ ॥
పురునృమ్ణః పర్వతేష్ఠాః ప్రాచామన్యుః పురోహితః ।
పురాంభిన్దురనాధృష్యః పురాజాః ప్రపథింతమః ॥ ౧౯ ॥
పృతనాషాడ్ బాహుశర్ధీ బృహద్రేణురనిష్టృతః ।
అభిభూతిరయోపాష్టిః బృహద్రేరపిధానవాన్ ॥ ౨౦ ॥
బ్రహ్మప్రియో బ్రహ్మజూతో బ్రహ్మవాహా అరఙ్గమః ।
బోధిన్మనా అవక్రక్షి బృహద్భానురమిత్రహా ॥ ౨౧ ॥
భూరికర్మా భరేకృత్నుర్భద్రకృద్ భార్వరోభృమిః ।
భరేషు హవ్యో భూర్యోజాః పురోహా ప్రాశుషాట్ ప్రషాట్ ॥ ౨౨ ॥
ప్రభఙ్గీ మహిషో భీమో భూర్యాసుతిరశస్తిహా ।
ప్రసక్షి విశ్పతిర్వీరః పరస్పాః శవస్సస్పతిః ॥ ౨౩ ॥
పురుదత్రః పితృతమః పురుక్షుర్భూరిగుః పణిః ।
ప్రత్వాక్షాణః పురాం దర్మాపనస్యురభిమాతిహా ॥ ౨౪ ॥
పృథివ్యా వృషభః ప్రత్నః ప్రమన్దీ ప్రథమః పృథుః ।
త్యః సముద్రవ్యచాః పాయుః ప్రकेतశ్చర్షణీసహః ॥ ౨౫ ॥
కారుధాయాః కవివృధః కనీనః క్రతుమాన్క్రతుః ।
క్షపాంవస్తా కవితమో గిర్వాహాః కీరిచోదనః ॥ ౨౬ ॥
క్షపావాన్కౌశికః కారీ రాజా క్షమ్యస్య గోపతిః ।
గౌర్గోర్దురో దురోఽశ్వస్య యవస్యదుర ఆదురిః ॥ ౨౭ ॥
చన్ద్రబుధ్నశ్చర్షణిప్రాశ్చర్కృత్యశ్చోదయన్మతిః।
చిత్రభానుశ్చిత్రతమశ్చమ్రీషశ్చచక్రమాసజః ॥ ౨౮ ॥
తువిశుష్మస్తువిద్యుమ్నస్తువిజాతస్తువీమఘః ।
తువికూర్మిస్తువిమ్రక్షస్తువిశగ్మస్తువిప్రతిః ॥ ౨౯ ॥
తువినృమ్ణస్తువిగ్రీవస్తువిరాధాస్తువిక్రతుః ।
తువిమాత్రస్తువిగ్రాభస్తువిదేష్ణస్తువిష్వణిః ॥ ౩౦ ॥
తూతుజిత్ స్తవసస్తక్వస్తువిగ్రస్తుర్వణిస్త్రదః ।
రథేష్ఠస్తరణిస్తుమ్రస్త్విషీమాననపచ్యుతః ॥ ౩౧ ॥
తోదస్తరుత్రస్తవిషీ ముషాణస్తవిషస్తురా ।
తితిర్వా తతురిస్త్రాతా భూర్ణిస్తూర్ణిస్తవస్తరః ॥ ౩౨ ॥
యజ్ఞవృద్ధో యజ్ఞియానాం ప్రథమో యజ్వనో వృధః ।
అమిత్రఖాదోఽనిమిషో విషుణోఽసున్వన్తోఽజురః ॥ ౩౩ ॥
అక్షితోతిరదాభ్యోఽర్యః శిప్రిణీవానగోరుధః ।
ఆశ్రుత్కర్ణోఽన్తరిక్షప్రా అమితౌజా అరిష్టుతః ॥ ౩౪ ॥
అదృష్ట ఏకరాడూర్ధ్వ ఊర్ధ్వసానః సనాద్యువా ।
స్థిరః సూర్యః స్వభూత్యోజాః సత్యరాధాః సనశ్రుతః ॥ ౩౫ ॥
అకల్పః సత్త్వానాం కేతురచ్యుతచ్యుదురువ్యచాః ।
శవసీ స్వపతిః స్వోజాః శచీవానవిదీధయుః ॥ ౩౬ ॥
సత్యశుష్మః సత్యసత్వా సూనుః సత్యస్య సోమపాః ।
దస్యోర్హన్తా దివో ధర్తా రాజా దివ్యస్య చేతనః ॥ ౩౭ ॥
ఋగ్మియోఽర్వా రోచమానో రభోదా ఋతపా ఋతః ।
ఋజీషీ రణకృద్రేవానృత్వియో రధ్రచోదనః ॥ ౩౮ ॥
ఋష్వోరాయోఽవనీరాజా రయిస్థానో రదావసుః ।
ఋభుక్షా అనిమానోఽశ్వః సహమానః సముద్రియః ॥ ౩౯ ॥
ఋణకాతిర్గిర్వణస్యుః కీజః ఖిద్వాఖజఙ్కరః ।
ఋజీషో వసువిద్వేన్యో వాజేషు దధృషః కవిః ॥ ౪౦ ॥
విరప్శీ వీలితో విప్రో విశ్వవేదా ఋతావృధః ।
ఋతయుగ్ధర్మకృద్ధేనుర్ధనజిద్ధామవర్మవాట్ ॥ ౪౧ ॥
ఋతేజాః సక్షణిః సోమ్యః సంసృష్టిజిదృభుష్ఠిరః ।
ఋతయుః సబలః సహ్యుర్వజ్రవాహా ఋచీషమః ॥ ౪౨ ॥
ఋగ్మీదధృష్వానృష్వౌజాః సుగోపాః స్వయశస్తరః ।
స్వభిష్టిసుమ్నః సెహానః సునీతిః సుకృతః శుచిః ॥ ౪౩ ॥
ఋణయాః సహసః సూనుః సుదానుః సగణో వసుః ।
స్తోమ్యః సమద్వా సత్రాహా స్తోమవాహా ఋతీషహః ॥ ౪౪ ॥
శవిష్ఠః శవసస్పుత్రః శతమన్యుః శతక్రతుః ।
శక్రః శిక్షానరః శుష్మీ శ్రుత్కర్ణః శ్రవయత్సఖా ॥ ౪౫ ॥
శతమూతిః శర్ధనీతిః శతనీథః శతామఘః ।
శ్లోకీ శివతమః శ్రుత్యం నామబిభ్రదనానతః ॥ ౪౬ ॥
శూరః శిప్రీ సహస్రోతిః శుభ్రః శృఙ్గవృషోనపాత్ ।
శాసః శాకీ శ్రవస్కామః శవసావానహంసనః ॥ ౪౭ ॥
సురూపకృత్నురీశానః శూశువానః శచీపతిః ।
సతీనసత్వా సనితా శక్తీవానమితక్రతుః ॥ ౪౮ ॥
సహస్రచేతాః సుమనాః శ్రుత్యః శుద్ధః శ్రుతామఘః ।
సత్రాదావా సోమపావా సుక్రతుః శ్మశ్రుషు శ్రితః ॥ ౪౯ ॥
చోదప్రవృద్ధో విశ్వస్య జగతః ప్రాణతస్పతిః ।
చ్యౌత్నః సుప్రకరత్నోనరశ్చకమానః సదావృధః । ॥ ౫౦ ॥
స్వభిష్టిః సత్పతిః సత్యశ్చారుర్వీరతమశ్చతీ ।
చిత్రశ్చికిత్వానాజ్ఞాతా ప్రతిమానం సతః సతః ॥ ౫౧ ॥
స్థాతాః సచేతాః సదివః సుదంసాః సుశ్రవస్తమః ।
సహోదాః సుశ్రుతః సమ్రాట్ సుపారః సున్వతః సఖా ॥ ౫౨ ॥
బ్రహ్మవ ాహస్తమో బ్రహ్మా విష్ణుర్వస్వఃపతిర్హరిః ।
రణాయ సంస్కృతో రుద్రో రణితేశానకృచ్ఛివః ॥ ౫౩ ॥
విప్రజూతో విప్రతమో యహ్వో వజ్రీ హిరణ్యయః ।
వవ్రో వీరతరో వాయుర్మాతరిశ్వా మరుత్సఖా ॥ ౫౪ ॥
గూర్తశ్రవా విశ్వగూర్తో వన్దనశ్రుద్విచక్షణః ।
వృష్ణిర్వసుపతిర్వాజీ వృషభో వాజినీ వసుః ॥ ౫౫ ॥
విగ్రో విభీషణో వహ్నిర్వృద్ధాయుర్విశ్రుతో వృషా ।
వ్రజభృద్వృత్రహా వృద్ధో విశ్వవారో వృతఞ్చయః ॥ ౫౬ ॥
వృషజూతిర్వృషరథో వృషభాన్నో వృషక్రతుః ।
వృషకర్మా వృషమణాః సుదక్షః సున్వతో వృధః ॥ ౫౭ ॥
అద్రోఘవాగసురహా వేధాః సత్రాకరోఽజరః ।
అపారః సుహవోఽభీరురభిభఙ్గోఽఙ్గిరస్తమః ॥ ౫౮ ॥
అమర్త్యః స్వాయుధోఽశత్రురప్రతీతోఽభిమాతిషాట్ ।
అమత్ర ీ సూనురర్చత్ర్యః సమద్దిష్టిరభయఙ్కరః ॥ ౫౯ ॥
అభినేతా స్పార్హరాధాః సప్తరశ్మిరభిష్టికృత్ ।
అనర్వా స్వర్జిదిష్కర్తా స్తోతౄణామవితోపరః ॥ ౬౦ ॥
అజాతశత్రుః సేనానీ రుభయావ్యుభయఙ్కరః ।
ఉరుగాయః సత్యయోనిః సహస్వానుర్వరాపతిః ॥ ౬౧ ॥
ఉగ్రో గోపా ఉగ్రబాహురుగ్రధన్వోక్థవర్ధనః ।
గాథశ్రవా గిరాం రాజా గమ్భీరో గిర్వణస్తమః ॥ ౬౨ ॥
వజ్రహస్తశ్చర్షణీనాం వృషభో వజ్రదక్షిణః ।
సోమకామః సోమపతిః సోమవృద్ధః సుదక్షిణః ॥ ౬౩ ॥
సుబ్రహ్మా స్థవిరః సూరః సహిష్ఠః సప్రథాః సరాట్ ।
హరిశ్మశారుర్హరివాన్హరీణాం పతిరస్తృతః ॥ ౬౪ ॥
హిరణ్యబాహురుర్వ్యూతిర్హరికేశో హిరీమశః ।
హరిశిప్రో హర్యమాణో హరిజాతో హరిమ్భరః ॥ ౬౫ ॥
హిరణ్యవర్ణో హర్యశ్వో హరివర్పా హరిప్రియః ।
హనిష్ఠో హర్యతో హవ్యో హరిష్ఠా హరియోజనః ॥ ౬౬ ॥
సత్వా సుశిప్రః సుక్షత్రః సువీరః సుతపా ఋషిః ।
గాథాన్యో గోత్రభిద్గ్రామం వహమానో గవేషణః ॥ ౬౭ ॥
జిష్ణుస్తస్థుష ఈశాన ఈశానో జగతో నృతుః ।
నర్యాణి విద్వాన్నృపతిః నేతా నృమ్ణస్య తూతుజిః ॥ ౬౮ ॥
నిమేఘమానో నర్యాపాః సిన్ధూనాం పతిరుత్తరః ।
నర్యో నియుత్వాన్నిచితో నక్షద్దాభో నహుష్టరః ॥ ౬౯ ॥
నవ్యో నిధాతా నృమణాః సధ్రీచీనః సుతేరణః ।
నృతమానో నదనుమాన్నవీయాన్నృతమో నృజిత్ ॥ ౭౦ ॥
విచయిష్ఠో వజ్రబాహుర్వృత్రఖాదో వలం రుజః ।
జాతూభర్మా జ్యేష్ఠతమో జనభక్షో జనంసహః ॥ ౭౧ ॥
విశ్వాషాడ్వంసగో వస్యాన్నిష్పాడశనిమాన్నృషాట్ ।
పూర్భిత్పురాషాడభిషాట్ జగతస్తస్థుషస్పతిః ॥ ౭౨ ॥
సంవృక్ సమత్సు సన్ధాతా సుసందృక్ సవితాఽరుణః ।
స్వర్యః స్వరోచిః సుత్రామా స్తుషేయ్యః సనజాః స్వరిః ॥ ౭౩ ॥
కృణ్వన్నకేతవే కేతుం పేశః కృణ్వన్నపేశసే ।
వజ్రేణ హత్వీ మహినో మరుత్స్తోత్రో మరుద్గణః ॥ ౭౪ ॥
మహావీరో మహావ్రాతో మహాయ్యః ప్రమతిర్మహీ ।
మాతా మఘోనాం మంహిష్ఠో మన్యుమీర్మన్యుమత్తమః ॥ ౭౫ ॥
మేషో మహీవృన్మన్మదానో మాహినావాన్మహేమతిః ।
మ్రక్షో మృళీకో మంహిష్ఠో మ్రక్షకృత్వా మహామహః ॥ ౭౬ ॥
మదచ్యున్మర్డితామద్వా మదానాం పతిరాతపః ।
సుశస్తిః స్వస్తిదాః స్వర్దృగ్రాధానామాకరః పతిః ॥ ౭౭ ॥
ఇషుహస్త ఇషాం దాతా వసుదాతా విదద్వసుః ।
విభూతిర్వ్యానాశిర్వేనో వరీయాన్ విశ్వజిద్విభ ుః ॥ ౭౮ ॥
నృచక్షాః సహురిః స్వర్విత్సుయజ్ఞః సుష్ఠుతః స్వయుః ।
ఆపిః పృథివ్యా జనితా సూర్యస్య జనితా శ్రుతః ॥ ౭౯ ॥
స్పడ్విహాయాః స్మత్పురన్ధిర్వృషపర్వా వృషన్తమః ।
సాధారణః సుఖరథః స్వశ్వః సత్రాజిదద్భుతః ॥ ౮౦ ॥
జ్యేష్ఠరాజో జీరదానుర్జగ్మిర్విత్వక్షణో వశీ ।
విధాతా విశ్వమా ఆశుర్మాయీ వృద్ధమహావృధః ॥ ౮౧ ॥
వరేణ్యో విశ్వతూర్వాతస్యేశానో ద్యౌర్విచర్షణిః ।
సతీనమన్యుర్గోదత్రః సద్యోజాతో విభఞ్జనుః ॥ ౮౨ ॥
వితన్తసాయ్యో వాజానాం విభక్తా వస్వ ఆకరః ।
వీరకో వీరయుర్వజ్రం బభ్రిర్వీరేణ్య ఆఘృణిః ॥ ౮౩ ॥
వాజినేయో వాజసనిర్వాజానాంపతిరాజికృత్ ।
వాస్తోష్పతిర్వర్పణీతిర్విశాం రాజా వపోదరః ॥ ౮౪ ॥
విభూతద్యుమ్న ఆచక్రిరాదారీ దోధతో వధః ।
ఆఖణ్డలో దస్మవర్చాః సర్వసేనో విమోచనః ॥ ౮౫ ॥
వజ్రస్య భర్తా వార్యాణాం పతిర్గోజిద్గవాం పతిః ।
విశ్వవ్యచాః సఞ్చకానః సుహార్దో జనితా దివః ॥ ౮౬ ॥
సమన్తునామా పురుధ ప్రతికో బృహతః పతిః ।
దీధ్యానో దామనో దాతా దీర్ఘశ్రవస ఋభ్వసః ॥ ౮౭ ॥
దంసనావాన్దివః సంమ్రా డ్దేవజూతో దివావసుః ।
దశమో దేవతా దక్షో దుధ్రోద్యుమ్నీ ద్యుమన్తమః ॥ ౮౮ ॥
మంహిష్ఠరాతిరిత్థాధీర్దీద్యానో దధృషిర్దుధిః ।
దుష్టరీతుర్దుశ్చ్యవనో దివోమానో దివోవృషా ॥ ౮౯ ॥
దక్షాయ్యో దస్యుహాధృష్ణుః దక్షిణావాన్ ధియావసుః ।
ధనస్పృద్ధృషితో ధాతా దయమానో ధనఞ్జయః ॥ ౯౦ ॥
దివ్యో ద్విబర్హాః సన్నార్యః సమర్యస్త్రాః సిమః సఖా ।
ద్యుక్షః సమానో దంసిష్ఠో రాధసః పతిరధ్రిగుః ॥ ౯౧ ॥
సమ్రాట్ పృథివ్యా ఓజస్వాన్వయోధా ఋతుపా ఋభుః ।
ఏకో రాజైధమానద్విడేకవీర ఉరుజ్రయాః ॥ ౯౨ ॥
లోకకృజ్జనితాఽశ్వానాం జోహూత్రో జనితా గవామ్ ।
జరితా జనుషాం రాజా గిర్వణాః సున్వతోఽవితా ॥ ౯౩ ॥
అత్కం వసానః కృష్టీనాం రాజోక్థ్యః శిప్రవానురుః ।
ఈడ్యోదాశ్వానినతమో ఘోరః సఙ్క్రన్దనః స్వవాన్ ॥ ౯౪ ॥
జాగృవిర్జగతో రాజా గృత్సో గోవిద్ ఘనాఘనః ।
జేతాఽభిభూరకూపారో దానవానసురోర్ణఽవః ॥ ౯౫ ॥
ఘృష్విర్దమూనాస్తవసస్తవీయానన్తమోఽవృతః ।
రాయోదాతా రయిపతిః విపశ్చిద్వృత్రహన్తమః ॥ ౯౬ ॥
అపరీతః షాలపశ్చాద్ దధ్వాయుత్కార ఆరితః ।
వోహ్లావనిష్ఠో వృష్ణ్యావాన్వృషణ్వాన్వృకోఽవతః ॥ ౯౭ ॥
గర్భోఽసమష్టకావ్యో యుజాహిశుష్మో దధృష్వణిః ।
ప్రత్నః పతిర్వాజదావా జ్యోతిష్కర్తా గిరాం పతిః ॥ ౯౮ ॥
అనవద్యః సమ్భృతాశ్వో వజ్రివాదద్రివాన్ద్యుమాన్ ।
దస్మో యజత్రో యోధీయానకవారిర్యతఙ్కరః ॥ ౯౯ ॥
పృదాకుసానురోజీయాన్ బ్రహ్మణశ్చోదితాః యమః ।
వన్దనేష్ఠాః పురాం భేత్తా బన్ధురేష్ఠా బృహద్దివః ॥ ౧౦౦ ॥
వరూతా మధునో రాజా ప్రణేనీః పప్రథీ యువా ।
ఉరుశంసో హవంశ్రోతా భూరిదావా బృహచ్ఛ్రవాః ॥ ౧౦౧ ॥
మాతా స్తియానాం వృషభో మహోదాతా మహావధః ।
సుగ్మ్యః సురాధాః సత్రాషాడోదతీనాం నదోధునిః ॥ ౧౦౨ ॥
అకామకర్శనః స్వర్షాః సుమృళీకః సహస్కృతః ।
పాస్త్యస్య హోతా సిన్ధూనాం వృషాభోజో రథీతమః ॥ ౧౦౩ ॥
సఖా మునీనాం జనిదాః స్వధావానసమోఽప్రతిః ।
మనస్వానధ్వరో మర్యో బృబదుక్థోఽవితా భగః ॥ ౧౦౪ ॥
అషాళ్హోఽరీళ్హ ఆదర్తా వీరం కర్తాం విశస్పతిః ।
ఏకః పతిరినః పుష్టిః సువీర్యో హరిపాః సుదృక్ ॥ ౧౦౫ ॥
ఏకో హవ్యః సనాదారుగోకో వాకస్య వక్షణిః ।
సువృక్తిరమృతోఽమృక్తః ఖజకృద్ బలదాః శునః ॥ ౧౦౬ ॥
అమత్రో మిత్ర ఆకాయ్యః సుదామాబ్జి న్ మహోమహీ ।
రథః సుబాహురుశనా సునీథో భూరిదాః సుదాః ॥ ౧౦౭ ॥
మదస్య రాజా సోమస్య పీత్వీజ్యాయాన్దివః పతిః ।
తవిషీవాన్ఘనో యుధ్మో హవనశ్రుత్సహః స్వరాట్ ॥ ౧౦౮ ॥
॥ అత్రేమే భవన్త్యుపసంహారశ్లోకాః ॥
ఇదం సహస్రమిన్ద్రస్య నామ్నాం పరమపావనమ్ ।
ఋగ్వేదతో గణపతిః సఙ్గృహ్య వినిబద్ధవాన్ ॥
నాత్ర నామ్నః పౌనరుక్త్యం న చ కారాది పూరణమ్ ।
శ్లోకమధ్యే న చారమ్యా శతకస్యోపసంహృతిః ॥
నామ్నామేషాం ఛాన్దసత్వాత్సర్వేషాం చ స్వరూపతః ।
అవలోక్యా యథా ఛన్దః శబ్దశుద్ధిర్విచక్షణైః ॥
అనేకపదనామాని వినియోజ్యాని పూజనే ।
చతుర్థ్యన్తప్రయోగేషు వ్యుత్క్రమాచ్చ యథాన్వయమ్ ॥
అస్య న ామసహస్రస్య వేదమూలస్య సేవనే ।
పూర్ణం ఫలం తద్విజ్ఞేయం యత్స్వాధ్యాయనిషేవణే ॥
మన్త్రేభ్యః సమ్భృతం సారమేతన్నామసహస్రకమ్ ।
ఐన్ద్రం యో భజతే భక్త్యా తస్య స్యుః సిద్ధయో వశే ॥
ఇన్ద్రో విజయతే దేవః సర్వస్య జగతః పతిః ।
వేదమూలం జయత్యేతత్తస్య నామసహస్రకమ్ ॥
॥ ఇతి శ్రీభగవన్మహర్షిరమణాన్తేవాసినో
వాసిష్ఠస్య నరసింహసూనోర్గణపతేః కృతిః వైదికమ్ ఇన్ద్రసహస్రనామస్తోత్రం సమ్పూర్ణమ్ ॥