॥ काव्यकण्ठ वासिष्ठ श्रीगणपतिमुनि विरचितम् हेरम्बोपस्थानम् ॥

प्रथमः खण्डः - शशिवदनावृत्तम्

श्रियमसमानां मम शुभनामा ।

दिशतु गणानां पतिरतिधामा ॥ १॥

विजितजराधिं विनिहतरोगम् ।

द्विरदमुखो मे वितरतु योगम् ॥ २॥

वितरतु मह्यं निजपदभक्त्तिम् ।

गणपतिरग्र्यामपि भुजशक्त्तिम् ॥ ३॥

हरतनयो मे विभुरतिहृद्याम् ।

वितरतु भूतप्रविमलविद्याम् ॥॥ ४॥

मम करिवक्त्रः प्रभुरनवद्याम् ।

दिशतु भविष्यद्विरुमुडुविद्याम् ॥ ५॥

निजविषयाजिष्वघहिमभानो ।

इममविजेयं कुरु हरसूनो ॥ ६॥

सुमधुरमाध्वीधरपदजातम् ।

करिमुख दासं कुरु कविमेतम् ॥ ७॥

गणपतिरूपं मनसि करोमि ।

गणपतिकीर्तिम् वचसि तनोमि ॥ ८॥

मम गणनाथः शमयतु पापम् ।

सपदि विमुष्णात्वपि परशापम् ॥ ९॥

शशिवदनानां नवकृतिरेषा ।

भजतु गणेशं पतिमिव योषा ॥ १०॥

इति प्रथमः खण्डः

इन्द्रो विश्वस्य राजति

द्वितीयः खण्डः - मदलेखावृत्तम्

आह प्राज्ञजनस्त्वां मूलाधारनिशान्तम् ।

मन्दे सुप्तमिभास्य ज्ञे युक्त्ते विलसन्तम् ॥ ११॥

अस्ति व्योम्नि गुरुर्यस्तस्यैव त्वमिहासि ।

विघ्नेशानविवर्तः सद्भक्तेषु विभासि ॥ १२॥

कोऽपि प्राभवशाली मूलाधारविहारी ।

प्रज्ञासिद्धिवधूभ्याम् श्लिष्टो भात्यघहारी ॥ १३॥

आशा मे तव शक्त्तिं देहे द्रष्टुमपाराम् ।

पातुं चेश्वरसूनो मूर्धन्यामृतधाराम् ॥ १४॥

या चित् सा तव माता यः श्रेष्ठः स पिता ते ।

सिद्धिर्बाह्यमतिर्ये ते नाथ प्रमदे ते ॥ १५॥

या लिप्सा हृदये मे तां पूर्णां कुरु मा वा ।

एषाङ्गीक्रियतां मे मत्तेभानन सेवा ॥ १६॥

ना खे याति सुरो वा त्वं चेत् किञ्चिदुदास्यम् ।

आधारे विदधासि स्कन्दस्याग्रज लास्यम् ॥ १७॥

न स्वार्थे मम यत्नो निःस्वार्थे मम सोऽयम् ।

उद्योगः शिवसूनो सद्यो देहि सहायम् ॥ १८॥

माहात्म्यं ननु वक्त्तुं कः शक्त्तः पुरुषस्ते ।

हस्तीन्द्रानन भाग्यं सर्वेषां तव हस्ते ॥ १९॥

एताः सम्मदकत्रीर्हैरम्बीर्मदलेखाः ।

सेवन्तां कविभृङ्गाश्चान्द्रीर्भा इव लेखाः ॥ २०॥

इति द्वितीयः खण्डः

इन्द्रो विश्वस्य राजति

तृतीयः खण्डः - इन्द्रवज्रावृत्तम्

एकादशानां प्रवरं सुतानां रुद्रस्य मन्त्राधिपतिम् नमामि ।

शास्त्राणि सर्वाण्यपि यस्य कीलाः सूर्यानपोह्यं तिमिरं हरन्ति ॥ २१॥

प्राज्ञेन बुद्ध्या यदकारि पद्यं साधारणस्तत्र तवोपकारः ।

हेरम्ब यन्मन्त्रमृषिश्चकार व्यक्तोविशिष्टस्तव तत्र यत्नः ॥ २२॥

जिह्वास्थलं नाथ विगाहमानं त्वामाहुरुच्छिष्टमयि छलोक्त्या ।

उच्छिष्टता चेत्तव रुद्रसूनो स्वाध्यायनिष्ठीवनयोर्भिदा का ॥ २३॥

सर्वाणि धान्यानि च भक्षयन्तं दन्तैः शितैर्देव सहायवन्तम् ।

एतं बिलस्थं रसनाह्वयं ते वाहं विदो मूषिकमामनन्ति ॥ २४॥

आधारचक्रे वसतो गणेश ज्योतिर्मयाणोर्ज्वलतः सदा ते ।

एकः पचत्यन्नमशेषमूष्मा सम्प्रेरयत्यन्य इमास्तु वाचः ॥ २५॥

वैश्वानरोऽग्निः सकलस्य जीवो वागिन्द्रियाग्निः शिवनन्दन त्वम् ।

यो वेद नैव युवयोर्विभेदं पिण्डेषु ना मुह्यति स प्रसङ्गे ॥ २६॥

त्वां ब्रह्मणस्पत्यभिधानमाहुः केचिद्विभोरीशपदस्य पुत्रम् ।

अन्यैर्बृहस्पत्यभिधान उक्तो धीरैर्विभोरिन्द्रपदस्य मन्त्री ॥ २७॥

जिह्वैव वेदिस्तव तोयपूता लोकप्रसङ्गस्तव तत्र धूमः ।

ज्वाला जगन्नाथकथा पवित्रा चेतो घृतं जुह्वति यत्र सन्तः ॥ २८॥

विद्युन्मयीमूर्तिरगादि जिष्णोर्या मौनिभिः सैव तव स्वरूपम् ।

इन्द्रस्य भेदस्तव चोदितो यः स प्राणविद्युत्तनुभेदमूलः ॥ २९॥

दिव्याग्निगात्रं धिषणा कलत्रं भर्गस्य पुत्रं प्रणतस्य मित्रम् ।

वासिष्ठ वागग्निऋचो भजन्तामेताः करीन्द्राननमिन्द्रवज्राः ॥ ३०॥

इति तृतीयः खण्डः

इन्द्रो विश्वस्य राजति

चतुर्थः खण्डः - वसन्ततिलकावृत्तम्

किं बृंहितानि कुरुषे कलुषेण भग्ने मग्ने महाविपदि देव निजे विवर्ते ।

निद्रामि चेद्वरद बोधय हस्तघाताद्गच्छामि चेदपथमाशु निवर्तयस्व ॥ ३१॥

वेषस्तवायमपरो यदि देव नाट्यमारभ्यतां तदुचितम् किमुपैषि मौनम् ।

एतां प्रभो यवनिकामपसारयन्तु साक्षाद्गणास्तव कुतः क्रियते विलम्बः ॥ ३२॥

एतत्तमो नयनशक्त्तिहरं गुहायाम् मार्गं रुणद्धि न विलोकितुमस्मि शक्त्तः ।

स्नेहोऽस्ति काचन दशास्ति विभो कटाक्षज्योतिर्लवम् सदय देहि पुरो व्रजेयम् ॥ ३३॥

घोरं करोमि न तपो यदि तेऽपराधः किं प्रेरणं न कृतवानसि रुद्रसूनो ।

सम्प्रेरितश्च भवता यदि नाचरेयं सम्प्रेरणस्य तव का गजवक्त्र शक्त्तिः ॥ ३४॥

कार्यं न मे किमपि तत् खलु निर्जराणां रूपं न मे किमपि तत्तव कोऽपि वेषः ।

इष्टं नु कष्टमथ कस्य करीन्द्रवक्त्र शिष्टं तु मे किमपि नाम नराङ्गसङ्गि ॥ ३५॥

नामापि तत्तव भवत्यथवा गजास्य चर्चा विनश्वरतमे तनुकञ्चुके का ।

विष्णोरिवेन्दुधवलं भविता यशश्चेत् तद्दन्तकान्तिषु तवैव लयं प्रयातु ॥ ३६॥

स्थूलां तनूमसुमशेषमनोरथानां स्थानं मनश्च धिषणां प्रमदं च मूलम् ।

आक्रम्य कोशमखिलं च विभो खलारे विघ्नाधिराज मयि दर्शय ते विभूतिम् ॥ ३७॥

देवी मतिर्जलजपत्रविशालनेत्रा देवी च सिद्धिरकलङ्कसुधाकरास्या ।

छायोष्णता च दिननाथमिव ज्वलन्तं नित्यं भवन्तमिभवक्त्र विभो भजे ते ॥ ३८॥

सिद्धेन्द्रवेषभृति भूमिहिताय रुद्रे कैलासशैलमधितिष्ठति वज्रपाणिः ।

धृत्वा गजेन्द्रमुखवेषममुष्य पुत्रो भूत्वा विभुर्नयति पारिषदानशेषान् ॥ ३९॥

सम्मोदयन्तु हृदयं द्विरदाननस्य देवस्य सिद्धिधिषणा हृदयेश्वरस्य ।

एता वसन्ततिलकाः कविकुञ्जरेण गीताः कयाऽप्यमलभावनया युतेन ॥ ४०॥

॥ इति श्रीभगवन्महर्षिरमणान्तेवासिनो वासिष्ठस्य नरसिंहसूनोः

गणपतेः कृतिर्हेरम्बोपस्थानं समाप्तम् ॥