శివస్తవరాజః
Telugu
Bhagavan Rudra - The Father of the Universe
శివస్తవరాజః – సంక్షిప్త పరిచయం
శివస్తవరాజః అనేది కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని భగవాన్ శివుని స్తుతిస్తూ రచించిన శక్తివంతమైన స్తోత్రం. ఇందులో శివుడు విశ్వానికి పరమ పాలకుడిగా, రక్షకుడిగా, సమస్త జీవుల అంతరాత్మగా స్తుతించబడ్డాడు. ఆకాశంలోనూ, భూమి హృదయంలోనూ, జీవుల హృదయాలలోనూ, సమస్త ప్రాణానికి ఆధారమైన సూక్ష్మ తత్త్వంలోనూ ప్రకాశించే సర్వవ్యాపక దివ్యసన్నిధిగా శివుడు దర్శించబడ్డాడు.
ప్రారంభ శ్లోకాలలో చంద్రునితో అలంకరించబడిన, శ్వేతపర్వత పవిత్రతలో విరాజిల్లే, సమస్త లోకాలపై కరుణ కలిగిన ప్రభువుగా శివుని ప్రార్థించారు. భరతదేశ రక్షణ కోసం శివునికి చేసిన ప్రార్థన ఈ స్తోత్రంలో ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. బాధలో ఉన్న భూమికి కరుణ, ప్రజల ఉద్ధరణ, ధీశక్తి అభివృద్ధి కోసం కవి శివకృపను వేడుకుంటాడు.
తాత్త్వికంగా ఈ స్తోత్రం శివుని నిరాకార మరియు సాకార స్వరూపాల మధ్య సుందరంగా ప్రవహిస్తుంది. శివుడు సూక్ష్ముడు, నిర్గుణుడు, సాధారణ బుద్ధికి అందనివాడు; అయితే ధ్యానం మరియు భక్తి కోసం బంగారు కాంతితో కూడిన దివ్యరూపాన్ని స్వీకరించినవాడిగా కూడా వర్ణించబడ్డాడు. కాంతి, ఆకాశం, నాదం, వాయువు, ప్రాణం, దివ్యచైతన్యం వంటి విశాలమైన విశ్వతత్త్వాలతో కవి శివుని ఐక్యం చేస్తాడు. హర, రుద్ర, పశుపతి, శక్ర, పవన, మఘవాన్, తారాగ్ని వంటి అనేక నామాల ద్వారా, భిన్నమైన దైవనామాలు మరియు కార్యాలు చివరికి ఒకే పరమసత్యాన్ని సూచిస్తాయని ఈ స్తోత్రం తెలియజేస్తుంది.
చివరి శ్లోకాలు అత్యంత ఆత్మీయమైన భక్తిభావంతో నిండిపోయాయి. శివుడు మిత్రుడు, బంధువు, తండ్రి, తల్లి, మార్గదర్శకుడు, రక్షకుడు, రాజు, దైవం, కన్ను, చెవి, మనస్సు, బుద్ధి, వాక్కు, ప్రాణం, ఆత్మ, సర్వస్వం అని స్తుతించబడ్డాడు. ఈ విధంగా ఈ స్తోత్రం వేద విశ్వదృష్టి, వేదాంతజ్ఞానం, భక్తి, దేశహిత ప్రార్థనలను అందంగా ఏకం చేస్తుంది.
సారాంశంగా, శివస్తవరాజః శివుని విశ్వరూప ప్రభువుగా, అంతరాత్మగా, సమస్త దైవశక్తుల మూలంగా, భక్తులకు మరియు జగత్తుకు కరుణామయ రక్షకుడిగా మహిమాపూర్వకంగా స్తుతించే గొప్ప స్తోత్రం.
॥ కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీగణపతిముని విరచితమ్ శివస్తవరాజః ॥
ప్రథమః శశివదనావర్గః
అమృతమయూఖం ముకుటమనర్ఘమ్ ।
జయతి దధానో జగదధిరాజః ।। ౧ ।।
సకలబుధౌఘే విఫలవిధానే ।
అసతి శరణ్యే మతిమతిగణ్యే ।। ౨ ।।
దురితవిసారప్రతమసి లోకే ।
ఋషికులజానాం సదసి సశోకే ।। ౩ ।।
అతిదురదృష్టాన్నరనియుతేషు ।
అపి మితమత్తుం ధనరహితేషు ।। ౪ ।।
ఉదితవిరోధాస్వయుతభిదాసు ।
చతసృషు జాతిష్వబలతమాసు ।। ౫ ।।
ముహురపి లోలే క్షితిసురశీలే ।
అజగణకల్పే భుజభవసఙ్ఘే ।। ౬ ।।
చతురవిరోధివ్రజహృతసారామ్ ।
అవిరతనేత్రస్రుతజలధారామ్ ।। ౭ ।।
భరతధరిత్రీం భువననృపాలః ।
అవతు దయాలుః సితగిరిశాలః ।। ౮ ।।
అరుణధరిత్రీధర హర దూనామ్ ।
భరతధరిత్రీమవ శ ివ దీనామ్ ।। ౯ ।।
సతుహినరోచిఃశకలకమస్తే ।
సకరుణగౌరీరమణ నమస్తే ।। ౧౦ ।।
హర భరతక్ష్మాజనవరదూతమ్ ।
కురు చరితార్థం గణపతిమేతమ్ ।। ౧౧ ।।
అసి సితశైలే హర హతగాత్రీ ।
తవ కిము దృష్ట్యాం న భరతధాత్రీ ।। ౧౨ ।।
పురజిత ఈడ్యం విలసతి గుర్వ్యా మ్ ।
సితగిరినామ స్థలమిదముర్వ్యామ్ ।। ౧౩ ।।
స్థలమిదమచ్ఛక్షితిధరరూపమ్ ।
హృదయమిలాయా అపహతపాపమ్ ।। ౧౪ ।।
హృదివ నరాణాం సితనగనామ ।
హృదపి ధరాయాస్తవ శివ ధామ ।। ౧౫ ।।
క్షితిహృదయే వా విలసతి నిత్యః ।
త్రిభువనమధ్యే శివ ఇతి సత్యః ।। ౧౬ ।।
ప్రభుమిహ సంతః ప్రతిఖగగోలమ్ ।
విదురిమమంతర్విరచితశాలమ్ ।। ౧౭ ।।
ఇయమఖిలాభ్యో బహుతరలీలా ।
నరహృదయాఖ్యా తవ శివ శాలా ।। ౧౮ ।।
ద్వితీయో ముకులవర్గః
ఉద్దీప్యత్ కిరణం చిత్రం శ్రీశరణమ్ ।
కామారేశ్చరణం భూయాన్నః శరణమ్ ।। ౧౯ ।।
సత్యః కోఽపి శివో నిత్యః పాలయితా ।
మధ్యే యో జగతాం స ధ్యేయః సతతమ్ ।। ౨౦ ।।
నాస్త్యేతస్య తనుర్వస్త్వే క్వాపి న సః ।
మత్యాఽభాణి పునః సత్యాధారపదమ్ ।। ౨౧ ।।
ఉక్తం సూక్ష్మతమం ద్వేధైకం పరమమ్ ।
రూపం రూపతయా కిఞ్చ స్థానతయా ।। ౨౨ ।।
సోఽణుః స్యాదణుతో ధాతైషాం జగతామ్ ।
తచ్ఛక్తిర్మహతో విజ్ఞేయా మహతీ ।। ౨౩ ।।
గత్వా తిష్ఠతి నా యత్స్వం హార్దపదమ్ ।
అగ్రాహ్యస్య విభోస్తస్య ధ్యానమిదమ్ ।। ౨౪ ।।
దృష్ట్యా సా భువనం సృష్ట్వా శాస్తుమిదమ్ ।
హైమం దివ్యవపుర్జగ్రాహేతి విదుః ।। ౨౫ ।।
సూక్ష్మం స్యాదగుణం హైమం స్యాత్సగుణమ్ ।
దేవస్యాదివిభోరేవం ద్వే వపుషీ ।। ౨౬ ।।
భాషామాత్రవపుః పూర్వం స్యాదవపుః ।
అన్యద్భక్తిమతాం బుద్ధిగ్రాహ్యవపుః ।। ౨౭ ।।
బిభ్రద్భాతి జగత్సామ్రాజ్యం గగనే ।
హైమోఽసౌ పురుషః సిద్ధానాం భువనే ।। ౨౮ ।।
వాచా నవ్యవిదామధ్యక్షః స పరః ।
ఇంద్రః పూర్వవిదామస్మాకం తు హరః ।। ౨౯ ।।
ప్రత్యుష్ణాంశుతయా తన్ వా బిమ్బతయా ।
ప్రత్యణ్డం ప్రభుతాం ధత్తే సోఽద్భుతయా ।। ౩౦ ।।
అభ్రే రాజతి యో బిభ్రాణో భువనమ్ ।
శుభ్రాగే చ విభుః స భ్రాజిష్ణుయశాః ।। ౩౧ ।।
గౌరోఽయం గగనే శుక్లః శుభ్రనగే ।
ఏకేయన్తు భిదా మాయారూపకృతా ।। ౩౨ ।।
హైమం భూతపతే శుక్లం వా శివ తే ।
రూపం యః స్మరతి ప్రాజ్ఞోఽయం జయతి ।। ౩౩ ।।
అభ్రే యే మరుతః శుభ్రే భూభృతి తే ।
కేశానాం దమనా ఈశాన ప్రమథాః ।। ౩౪ ।।
దాసోఽహం మరుతః పాతారో జగతః ।
భూతా వా భవతాం స్తోతా పాపహృతామ్ ।। ౩౫ ।।
స్తూయన్తాం సుహృదః సర్వే సర్వవిదః ।
ఈశానానుచరాః సర్వాభీష్టకరాః ।। ౩౬ ।।
తృతీయః తనుమధ్యావర్గః
హర్తా దురితానాం ధర్తా జగతాం నః ।
భర్తా గుహమాతుః కర్తాస్తు శుభస్య ।। ౩౭ ।।
పాతా భువనానాం ధాతా చ విధాతా ।
నేతా ప్రమథానాం త్రాతా భవతాన్నః ।। ౩౮ ।।
కర్తా భువనానాం భర్తాఽపి చ హర్తా ।
ఖ్యాతోఽవతు దేవస్తాతో మరుతాం నః ।। ౩౯ ।।
కర్తుం స్వరతీదం భర్తుం ప్రవిభాతి ।
హర్తుం య ఉదాస్తే తర్తుం ప్రణుమస్తమ్ ।। ౪౦ ।।
కర్తుం భువనం వాగ్భర్తుం భవభాతే ।
హర్తుం ఖలు భద్రా యోగామలనిద్రా ।। ౪౧ ।।
కార్యత్రికమేతత్కర్తుం బహవో నో ।
ఏకస్య తు కార్యైర్నామాని బహూని ।। ౪౨ ।।
క్ష్మార్కేందుపతిభ్యః త్రిభ్యః పురుషేభ్యః ।
సర్గస్థితిభఙ ్గా ఖ్యాతిః ఖలు భాక్తా ।। ౪౩ ।।
తేష్వన్యతమం యత్ కార్యత్రికహేతుమ్ ।
కేచిద్బ్రువతే సా భాక్తా న కిముక్తిః ।। ౪౪ ।।
అధ్యక్షపరోఽయం సాక్షాదివ వాదః ।
ఏకా యదహన్తా తస్యాపి పరస్య ।। ౪౫ ।।
మేయః శివ సర్వో గోలాత్మకలోకః ।
సీమారహితోసావేకస్తవ నాకః ।। ౪౬ ।।
లక్ష్మీపతిసఙ్ఖ్యా యావద్రవిలోకమ్ ।
గౌరీపతిరేకో రాజత్యధినాకమ్ ।। ౪౭ ।।
ఏకైక ఇనః స్యాత్ ప్రత్యబ్జభవాణ్డమ్ ।
సర్వాణ్డగమేకం ప్రాహుః ఖమఖణ్డమ్ ।। ౪౮ ।।
ఆత్మానముతాహో తాతం ఖచరాణామ్ ।
ఆహోస్విదధీశం ధ్యాయామ సురాణామ్ ।। ౪౯ ।।
తం వ్యోమచరాణాం జీవం పవమానమ్ ।
తాతం శి వమాహుర్నాథం మఘవానమ్ ।। ౫౦ ।।
యద్యప్యఖిలానామాత్మా గురురీశః ।
ఉక్తో మరుతాం తు ప్రాథమ్యత ఏషః ।। ౫౧ ।।
అభ్రే విచరన్తం భాన్తం నినదన్తమ్ ।
అస్మత్పితరం తం వన్దే భగవన్తమ్ ।। ౫౨ ।।
యాన్తం పవమానం భాన్తం మఘవానమ్ ।
నాకే నినదన్తం గాయన్తి శివం తమ్ ।। ౫౩ ।।
భాతో గగనాగ్నేర్యాతః పవనస్య ।
తారస్య చ రూపం నానేకమపాపమ్ ।। ౫౪ ।।
చతుర్థో వసుమతీవర్గః
నిత్యం స్వరతి యో వ్యాప్యాభ్రమఖిలమ్ ।
గాయన్తి కవయస్తం తారమమలమ్ ।। ౫౫ ।।
తారాహ్వయవపుః శంభోరభయదమ్ ।
భానోః కిరణవద్వైభూతికమిదమ్ ।। ౫౬ ।।
తం పుష్కరగుణం గాయన్తు బహవః ।
స త్వగ్నిరజరో దివ్యః శివరవః ।। ౫౭ ।।
యద్రోదితి వియద్దేశేఽనవరతమ్ ।
భద్రం బుధగణో రుద్రం భణతి తమ్ ।। ౫౮ ।।
సఙ్ఘర్షణవశాద్రాజత్యలమయమ్ ।
పానీయముచితం ప్రాహుర్హరిహయమ్ ।। ౫౯ ।।
తారః స గగనే న త్వేవ మరుతామ్ ।
సర్వత్ర చ మహాన్ ప్రాణో జనిమతామ్ ।। ౬౦ ।।
తస్యైవ గగనే ప్రాణస్య చరతః ।
భఙ్గాః పునరిమే వాతాః కుమభితః ।। ౬౧ ।।
రుద్రః స నినదన్ రాజన్త్స మఘవా ।
వాతః స విచరన్ నిత్యం దివి యువా ।। ౬౨ ।।
ఏవం గుణవశాదేకస్య బహుతా ।
తారాత్మకవపుర్దృష్ట్యా నిగదితా ।। ౬౩ ।।
కేచిత్పశుపతిం శక్రం చ పవనమ్ ।
దేవత్రయమితి ప్రాహుర్గుణవశాత్ ।। ౬౪ ।।
వ్యాప్తో దివి సతశ్చిద్వహ్నిరతులః ।
నామాన్తరవశాత్తారాగ్నిరమలః ।। ౬౫ ।।
ఆక్రమ్య సకలం భాన్తం బహుబలమ్ ।
గాయామి విమలం చిద్వహ్నిమతులమ్ ।। ౬౬ ।।
మిత్రం మమ శివో బన్ధుర్మమ శివః ।
తాతో మమ శివో మాతా మమ శివః ।। ౬౭ ।।
నేతా మమ శివస్త్రాతా మమ శివః ।
రాజా మమ శివో దైవం మమ శివః ।। ౬౮ ।।
చక్షుర్మమ శివః శ్రోత్రం మమ శివః ।
స్వాన్తం మమ శివో బుద్ధిర్మమ శివః ।। ౬౯ ।।
వాణీ మమ శివః ప్రాణో మమ శివః ।
ఆత్మా మమ శివః సర్వం మమ శివః ।। ౭౦ ।।
అన్యప్రమృదితం స్వం దేశమవితుమ్ ।
వీర్యం మమ ధియః సంవర్ధయ విభో ।। ౭౧ ।।
గాయత్రమనఘస్తోత్రం గణపతేః ।
ఏతచ్ఛృణు దయాయుక్తః పశుపతే ।। ౭౨ ।।
।। ఇతి శ్రీభగవన్మహర్షిరమణాన్తేవాసినో వాసిష్ఠస్య నరసింహసూనోర్గణపతేః
కృతిః శివస్తవరాజః సమాప్తః ।।