కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్
ఇన్ద్ర శతకం
చతుర్థః కరుణాస్తబకః - జాగతః
ఇంద్ర శతకం – పరిచయం
ఇంద్ర శతకం అనేది దేవతల సార్వభౌముడు, వజ్రాయుధధారి, లోకాల రక్షకుడు, దివ్యబలాన్ని ప్రసాదించే భగవాన్ ఇంద్రుని స్తుతిస్తూ కావ్యకంఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని రచించిన శక్తివంతమైన భక్తిపూర్వక స్తోత్రం. వ్యక్తిగత సాధకునికీ, లోకానికీ జ్ఞానప్రకాశాన్ని, రక్షణను, నియమపాలనను, ఉద్ధరణను ప్రసాదించే పరమ దివ్యశక్తిగా ఇంద్రుని వేదదృష్టిని పునరుద్ధరించాలనే మునిగారి విశాల సంకల్పంలో ఈ రచన ఒక భాగం.
శ్రీ గణపతి ముని, ఉమా సహస్రంలో ఉమాదేవిపై వెయ్యి శ్లోకాలు రచించినట్లే, భగవాన్ ఇంద్రునిపై కూడా వెయ్యి శ్లోకాలు రచించాలని సంకల్పించారు. అయితే ఏదో కారణం వల్ల ఈ మహత్తరమైన రచన పూర్తికాక, 125 శ్లోకాల వరకే పూర్తయింది. వీటిలో మొదటి 100 శ్లోకాలు ఇంద్ర శతకంగా ప్రసిద్ధి పొందగా, మిగిలిన 25 శ్లోకాలు భగవాన్ ఇంద్రుని కృపాకటాక్షాన్ని స్తుతించే ఇంద్ర కటాక్ష స్తబకంగా విడిగా ప్రసిద్ధి పొందాయి.
ఇంద్ర శతకం ఇరవై ఐదు శ్లోకాల చొప్పున నాలుగు స్తబకాలుగా విభజించబడింది. మొదటి ప్రారంభ స్తబకం మంగళప్రదమైన ప్రారంభం. ఇందులో కవి ఇంద్రుని మఘవాన్, వృత్రహన్, పురందర, వాసవ, ఋతపతి వంటి నామాలతో స్తుతిస్తాడు. ఇంద్రోపాసనకు పునాదిగా స్మరణం, శరణాగతి, దైవప్రేరిత వాక్కు, భక్తి అనే భావాలను ఈ స్తబకం స్థాపిస్తుంది.
రెండవ స్వరూప స్తబకం ఇంద్రుని లోతైన తాత్త్విక స్వరూపాన్ని వెల్లడిస్తుంది. ఇక్కడ ఇంద్రుడు కేవలం స్వర్గాధిపతిగా మాత్రమే కాకుండా, లోకాలకు అతీతంగా బ్రహ్మస్వరూపుడిగా, లోకాల అంతరంలో అంతర్యామిగా, లోకాల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే విశ్వశక్తిగా దర్శించబడుతున్నాడు. ఈ స్తబకం ఇంద్రుని సత్-చిత్-ఆనంద స్వరూపుడిగా, సృష్టి వెనుక ఉన్న ప్రకాశం, చైతన్యం, ఆనందం, శక్తిగా ప్రతిపాదిస్తుంది.
మూడవ దైవ స్తబకంలో కవి ఇంద్రుని తన ఆరాధ్యదైవంగా ప్రకటిస్తాడు. “వృషా నా దైవం” అని ముని మళ్లీ మళ్లీ అంటారు. ఈ భాగంలో ఇంద్రుడు సగుణ బ్రహ్మంగా స్తుతించబడుతున్నాడు — ప్రాచీనుడైనా ఎల్లప్పుడూ యవ్వనసంపన్నుడు, అధర్మశక్తులకు భయంకరుడైనా భక్తునికి సుందరుడు, విశ్వాన్ని అంతరంగంగానూ బహిరంగంగానూ వ్యాపించి ఉన్నవాడు, సూర్యుడిగా, విద్యుత్తుగా, అగ్నిగా, ప్రాణంగా, అంతరంగ సాక్షిగా ప్రకాశించే పరమదేవుడు.
నాలుగవ కరుణా స్తబకం ఇంద్రుని కరుణాసముద్రునిగా ప్రార్థించే గంభీరమైన స్తబకం. మానవప్రయత్నం, తపస్సు, పూజ, యోగం, యజ్ఞం, సద్గుణం, ఉన్నత వంశం — ఇవన్నీ దైవకృపతోనే నిజంగా ఫలవంతమవుతాయని ఇది బోధిస్తుంది. ఇంద్రుని కరుణ హృదయాన్ని పవిత్రం చేస్తుంది, అహంకారాన్ని తొలగిస్తుంది, మనస్సుకు దృఢత్వాన్ని, వాక్కుకు బలాన్ని, స్థిరస్మృతిని, ధర్మాన్ని మరియు స్వదేశాన్ని రక్షించే శక్తిని ప్రసాదిస్తుంది.
మొత్తంగా, ఇంద్ర శతకం భగవాన్ ఇంద్రుని జ్ఞానప్రకాశం, బలం, రక్షణ, సార్వభౌమత్వం, కరుణ, అంతరంగ జాగరణకు పరమ దివ్యశక్తిగా ప్రతిపాదిస్తుంది. ఇది కేవలం స్తోత్రమాత్రం కాదు; నమస్కారం, శరణాగతి నుండి తాత్త్విక సాక్షాత్కారం, దృఢభక్తి, చివరికి సాధకుని హృదయంలోనూ జీవితంలోనూ దైవకృప అవతరించే వరకు నడిపించే సంపూర్ణమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం.
॥ కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీగణపతిముని విరచితమ్ ఇన్ద్ర శతకమ్ ॥
చతుర్థః కరుణాస్తబకః - జాగతః
ప్రదుష్టజనతా మదోద్ధతిహృతే వినమ్రజనతా గుణోన్నతికృతే ।
అశేషజగతో నృపాయ వశినే కృపాజలధయే నమః కులిశినే ।। ౭౬।।
వ్రతైర్ న వివిధైర్ న పూజనశతైర్ న యోగవిధిభిర్ న శుద్ధచరితైః ।
న శక్రతపసా న యజ్ఞవిధినా నరస్య మహిమా కృపాం తవ వినా ।। ౭౭ ।।
ఋతజ్ఞకృతిభిః సదాపి వినుతా రజోవిరహితప్రజాసు వితతా ।
సుధామపి మహః కిరన్త్యజర తే న తేషు వినతా కృపా విజయతే ।। ౭౮ ।।
న కోఽపి మనసో గుణః సుజనపా మహేన్ద్రమనసో ఝరీ తవ కృపా ।
భవన్తమయి తద్విభో రుచినిధి భణన్తి విబుధాః కృపాజలనిధిమ్ ।। ౭౯ ।।
అనుగ్రహకృతే సదాప్యభిముఖీ విభో తవ విభా కృపానతసఖీ ।
రసార్ద్రశిరసం సుపక్వమనసం పునాతి విమదం నరం భువి విదమ్ ।। ౮౦।।
అతీవ సరలా ప్రకాశబహులా ధుతాఖిలమలాకృతాజరకలా ।
పదాహతభయా తవాక్షరదయా వినమ్రవదనే సరత్విహ జనే ।। ౮౧।।
గృణత్సదవనప్రకారనిపుణా మునిస్తుతగుణా మహావితరణా ।
విచిత్రకరణా తవేన్ద్రకరుణా స్తవేన ముఖరే సరత్విహ నరే ॥౮౨॥
అరుద్ధగమనా విశాలనయనా విశుద్ధపతనా విచిత్రచలనా ।
తపస్విజనపా తవేశ్వరకృపా హృదా వికసితే సరత్విహ నతే ।। ౮౩॥
తవ స్మరణతో విశుద్ధమనసి ప్రభో సుమనసాం వితీర్ణశిరసి ।
కృపారసఝరీ విపాపసఖ తే పతత్వయి మయి స్వభావవినతే ।। ౮౪ ।।
చిరాదవిజయం సదాపి సభయం వికుణ్ఠితశయం విలోక్య విషయమ్ ।
విషణ్ణమిహ మాం వృషన్నరుణయా త్వమావృణు దివో విభో కరుణయా ।। ౮౫।।
సతాం మతిమతాం యదిన్ద్రనయనం యదుగ్రవిధయా ద్విషాం ప్రదమనమ్ ।
సదాపి హృదయే స్థితిర్యదచలా నరస్య సకలా క్రియా యదమలా ।।౮౬।।
అకుణ్ఠితగతిర్యదచ్ఛధిషణా సమస్తవిషయావగాహనగుణా ।
తదేతదఖిలం మహద్విలసితం తవైవ కరుణాఝరస్య ఫలితమ్ ।।౮౭।।
న పశ్యతి తపో న పశ్యతి గుణం న పశ్యతి శుభక్రియాం చ నిపుణమ్ ।
న పశ్యతి కృతం యథావిధి మఖం న పశ్యతి రమావిలాసి చ ముఖమ్ ।। ౮౮ । ।
న పశ్యతి గిరాం విలాసమతులం న పశ్యతి మహత్కులం చ విమలమ్ ।
కవాటరహితే గృహే ప్రవహతి శ్రియామధిపతే కృపేన్ద్ర మహతి ।। ౮౯॥
అహఙ్కృతిమహాకవాటరహితం మనో మమ గృహం మహేన్ద్రవిహితమ్ ।
అనన్తవిభవా నిరన్తరజయా న వా ప్రవహతాజ్జవాత్తవ దయా ।। ౯౦।।
అహఙ్కృతివికృత్యయో విరచితం తమస్తతమహాగుహాస్థలగతమ్ ।
కవాటకమిదం హృదో విఘటితం తవాస్త్వవిహతం కృపాఝరగతమ్ ।। ౯౧ ।।
అసావపి మనస్యపారయశసా తనౌ చ పరితస్తతేన మహసా ।
ఇమం సురపతేర్విశోధ్య నిపుణా నరం భువిసురం కరోతు కరుణా ।। ౯౨।।
స్మరత్సు వికసత్స్వమోఘచలితం విలక్షణతమప్రభావకలితమ్ ।
ఇతోఽస్తు సురరాట్కృపావిలసితం మనోఽభిలషితం మమాస్తు ఫలితమ్ ।। ౯౩ ।।
అతీవ దృఢతాం వితీర్య మనసే ప్రకాశబహులం బలం చ వచసే ।
ధ్రువస్మృతిమిమాం విధాయ చ ధియం ప్రభ ో దిశతు తే దయా మమ జయమ్ ।। ౯౪ ।।
ధ్రువస్మృతిధరే మయి స్తుతికరే పదాబ్జసుహృది ప్రకాశితహృది ।
జగత్ త్రయధరః శచీసహచరః ప్రపూర్ణభరణాం కరోతు కరుణామ్ ।। ౯౫।।
మమాభిలషితం ప్రసిధ్యతు న వా మనః శమమితం ప్రతృప్యతు న వా ।
జహామి న బహు ప్రకృష్టకరణం దయాజలనిధేస్తవేన్ద్ర చరణమ్ ।। ౯౬ ।।
ప్రసిద్ధయతి న చేత్తదిన్ద్ర విగుణం ప్రతృప్యతి న చేత్తదక్షమగుణమ్ ।
నమత్సు న దయా నతే ధుతభయా క్రియేత హసనం కదాపి న మయా ।। ౯౭ ।।
స్వకీయహృదయం సమర్పయతి తే నతః కవిరయం సుపర్వనృపతే ।
మహస్తవ విశత్విదం చ భవనం చరత్యనుదినం యదిన్ద్ర భువనమ్ ।। ౯౮ ।।
మనుం తవ దివో మహీశ జపతాం స్తవం తవ సతాం సహాయ పఠతామ్ ।
కృపేన్ద్ర తవ నః ప్రమాదరహితాం స్వదేశమవితుం దదాతు పటుతామ్ ।। ౯౯।।
కృపాఝరగతిప్రభావమతులం వదన్నుపహరన్ హృదేవ కమలమ్ ।
జలోద్ధతగతిస్తవస్త్రిజగతః ప్రశాసితురసౌ భవత్వభిమతః ।। ౧౦౦।।
॥ ఇతి శ్రీభగవన్మహర్షిరమణాన్తేవాసినో వాసిష్ఠస్య నరసింహసూనోర్గణపతేః
కృతిః ఇన్ద్ర శతకం సమాప్తమ్ ॥