కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్
ఇన్ద్ర శతకం
తృతీయో దైవస్తబకః - గాయత్రః
ఇంద్ర శతకం – పరిచయం
ఇంద్ర శతకం అనేది దేవతల సార్వభౌముడు, వజ్రాయుధధారి, లోకాల రక్షకుడు, దివ్యబలాన్ని ప్రసాదించే భగవాన్ ఇంద్రుని స్తుతిస్తూ కావ్యకంఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని రచించిన శక్తివంతమైన భక్తిపూర్వక స్తోత్రం. వ్యక్తిగత సాధకునికీ, లోకానికీ జ్ఞానప్రకాశాన్ని, రక్షణను, నియమపాలనను, ఉద్ధరణను ప్రసాదించే పరమ దివ్యశక్తిగా ఇంద్రుని వేదదృష్టిని పునరుద్ధరించాలనే మునిగారి విశాల సంకల్పంలో ఈ రచన ఒక భాగం.
శ్రీ గణపతి ముని, ఉమా సహస్రంలో ఉమాదేవిపై వెయ్యి శ్లోకాలు రచించినట్లే, భగవాన్ ఇంద్రునిపై కూడా వెయ్యి శ్లోకాలు రచించాలని సంకల్పించారు. అయితే ఏదో కారణం వల్ల ఈ మహత్తరమైన రచన పూర్తికాక, 125 శ్లోకాల వరకే పూర్తయింది. వీటిలో మొదటి 100 శ్లోకాలు ఇంద్ర శతకంగా ప్రసిద్ధి పొందగా, మిగిలిన 25 శ్లోకాలు భగవాన్ ఇంద్రుని కృపాకటాక్షాన్ని స్తుతించే ఇంద్ర కటాక్ష స్తబకంగా విడిగా ప్రసిద్ధి పొందాయి.
ఇంద్ర శతకం ఇరవై ఐదు శ్లోకాల చొప్పున నాలుగు స్తబకాలుగా విభజించబడింది. మొదటి ప్రారంభ స్తబకం మంగళప్రదమైన ప్రారంభం. ఇందులో కవి ఇంద్రుని మఘవాన్, వృత్రహన్, పురందర, వాసవ, ఋతపతి వంటి నామాలతో స్తుతిస్తాడు. ఇంద్రోపాసనకు పునాదిగా స్మరణం, శరణాగతి, దైవప్రేరిత వాక్కు, భక్తి అనే భావాలను ఈ స్తబకం స్థాపిస్తుంది.
రెండవ స్వరూప స్తబకం ఇంద్రుని లోతైన తాత్త్విక స్వరూపాన్ని వెల్లడిస్తుంది. ఇక్కడ ఇంద్రుడు కేవలం స్వర్గాధిపతిగా మాత్రమే కాకుండా, లోకాలకు అతీతంగా బ్రహ్మస్వరూపుడిగా, లోకాల అంతరంలో అంతర్యామిగా, లోకాల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే విశ్వశక్తిగా దర్శించబడుతున్నాడు. ఈ స్తబకం ఇంద్రుని సత్-చిత్-ఆనంద స్వరూపుడిగా, సృష్టి వెనుక ఉన్న ప్రకాశం, చైతన్యం, ఆనందం, శక్తిగా ప్రతిపాదిస్తుంది.
మూడవ దైవ స్తబకంలో కవి ఇంద్రుని తన ఆరాధ్యదైవంగా ప్రకటిస్తాడు. “వృషా నా దైవం” అని ముని మళ్లీ మళ్లీ అంటారు. ఈ భాగంలో ఇంద్రుడు సగుణ బ్రహ్మంగా స్తుతించబడుతున్నాడు — ప్రాచీనుడైనా ఎల్లప్పుడూ యవ్వనసంపన్నుడు, అధర్మశక్తులకు భయంకరుడైనా భక్తునికి సుందరుడు, విశ్వాన్ని అంతరంగంగానూ బహిరంగంగానూ వ్యాపించి ఉన్నవాడు, సూర్యుడిగా, విద్యుత్తుగా, అగ్నిగా, ప్రాణంగా, అంతరంగ సాక్షిగా ప్రకాశించే పరమదేవుడు.
నాలుగవ కరుణా స్తబకం ఇంద్రుని కరుణాసముద్రునిగా ప్రార్థించే గంభీరమైన స్తబకం. మానవప్రయత్నం, తపస్సు, పూజ, యోగం, యజ్ఞం, సద్గుణం, ఉన్నత వంశం — ఇవన్నీ దైవకృపతోనే నిజంగా ఫలవంతమవుతాయని ఇది బోధిస్తుంది. ఇంద్రుని కరుణ హృదయాన్ని పవిత్రం చేస్తుంది, అహంకారాన్ని తొలగిస్తుంది, మనస్సుకు దృఢత్వాన్ని, వాక్కుకు బలాన్ని, స్థిరస్మృతిని, ధర్మాన్ని మరియు స్వదేశాన్ని రక్షించే శక్తిని ప్రసాదిస్తుంది.
మొత్తంగా, ఇంద్ర శతకం భగవాన్ ఇంద్రుని జ్ఞానప్రకాశం, బలం, రక్షణ, సార్వభౌమత్వం, కరుణ, అంతరంగ జాగరణకు పరమ దివ్యశక్తిగా ప్రతిపాదిస్తుంది. ఇది కేవలం స్తోత్రమాత్రం కాదు; నమస్కారం, శరణాగతి నుండి తాత్త్విక సాక్షాత్కారం, దృఢభక్తి, చివరికి సాధకుని హృదయంలోనూ జీవితంలోనూ దైవకృప అవతరించే వరకు నడిపించే సంపూర్ణమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం.
॥ కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీగణపతిముని విరచితమ్ ఇన్ద్ర శతకమ్ ॥
తృతీయో దైవస్తబకః - గాయత్రః
వజ్రప్రహరణం విశ్వస్య శరణమ్ ।
గాయామి సగణం తద్బ్రహ్మ సగుణమ్ ।। ౫౧ ।।
త్రైలోక్యపృథివీసింహాసనపతిః ।
విశ్వమ్భరమతిర్దైవం మమ వృషా ।। ౫౨ ।।
వన్దారుజనతా మన్దారవిటపీ ।
బృన్దారకపతిర్దైవం మమ వృషా ।। ౫౩ ।।
సర్వోత్తమశచీ కాన్తాసహచరః ।
విశ్వాదిరసికో దైవం మమ వృషా ।। ౫౪ ।।
వృద్ధోపి యువకః సిద్ధోఽపి రసికః ।
లోకాదిపురుషో దైవం మమ వృషా ।। ౫౫।।
నిత్యోఽపి లసితో లీలార్థవపుషా ।
భీమోఽపి రుచిరో దైవం మమ వృషా ।। ౫౬ ।।
లోకారిదితిజప్రధ్వంసనవిధౌ ।
నిర్ణిద్రకులిశో దైవం మమ వృషా ।।౫౭।।
సర్వస్య జగతో ధానే చ నయనే ।
త్రాణే చ నిరతో దైవం మమ వృషా ।। ౫౮ ।।
శాస్త్రాణి విదధల్లో కస్య చలనే ।
నిత్యాంశ్చ నియమాన్ దైవం మమ వృషా ।। ౫౯।।
అన్తర్బహిరపి వ్యాప్తో జగదిదమ్ ।
పారే చ విలసన్ దైవం మమ వృషా ।। ౬౦।।
పారే స విగుణో లోకేఽత్ర సగుణః ।
దుర్జ్ఞేయమహిమా దైవం మమ వృషా ।। ౬౧।।
యస్యార్ధమఖిలం వ్యాప్తస్య భువనమ్ ।
స ప్రాజ్యవిభవో దైవం మమ వృషా ।। ౬౨ ।।
క్రాన్త్వా జగదిదం సర్వం స్థిరచరమ్ ।
ఏకః పరిపచన్ దైవం మమ వృషా ।। ౬౩ ।।
నిత్యం చ భువనవ్యాపారరసికః ।
నిత్యం చ విచరన్ దైవం మమ వృషా ।। ౬౪ ।।
కర్తా చ జగతాం ధర్తా దమయితా ।
కల్యాణచరితో దైవం మమ వృషా ।। ౬౫।।
ఆత్మా చ జనకో రాజా చ జగతామ్ ।
ఇన్ద్రో మునినుతో దైవం మమ వృషా ।। ౬౬ ।।
దీప్తో దివి రవిర్విద్యుత్సురపథే ।
వహ్నిః కువలయే దైవం మమ వృషా ।। ౬౭ ।।
తారః సకలవిజ్జ్యోతిశ్చ వితతమ్ ।
ప్రాణశ్చ పరమో దైవం మమ వృషా ।। ౬౮ ।।
సూక్ష్మో విషయిణి స్థూలశ్చ విషయే ।
సర్వత్ర వితతో దైవం మమ వృషా ।। ౬౯।।
సాక్షీ నిరశనః పక్షీ నృతనుషు ।
అక్షీణవిభవో దైవం మమ వృషా ।। ౭౦ ।।
అగ్రే సితకరో మధ్యే దినకరః ।
మూలే స దహనో దైవం మమ వృషా ।। ౭౧।।
వీరేడపి గుహావాస్యేవ సతతమ్ ।
పూర్ణోఽపి వివిధో దైవం మమ వృషా ।। ౭౨ ।।
హర్షప్రదమజో వర్షత్వకలుషమ్ ।
భవ్యం మయి మహో దివ్యం చ స వృషా ।। ౭౩ ।।
దేయాద్దివిషదాం ధాత్రీ పతిరలమ్ ।
స్వం దేశమవితుం మహ్యం మతిబలమ్ ।। ౭౪ ।।
ప్రీత్యా వసుమతీ వృత్తాని మఘవా ।
ఏతాని శృణుతాద్దేయాదుత న వా ।। ౭౫।।