కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్
ఇన్ద్ర శతకం
ద్వితీయః స్వరూపస్తబకః - త్రైష్టుభః
ఇంద్ర శతకం – పరిచయం
ఇంద్ర శతకం అనేది దేవతల సార్వభౌముడు, వజ్రాయుధధారి, లోకాల రక్షకుడు, దివ్యబలాన్ని ప్రసాదించే భగవాన్ ఇంద్రుని స్తుతిస్తూ కావ్యకంఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని రచించిన శక్తివంతమైన భక్తిపూర్వక స్తోత్రం. వ్యక్తిగత సాధకునికీ, లోకానికీ జ్ఞానప్రకాశాన్ని, రక్షణను, నియమపాలనను, ఉద్ధరణను ప్రసాదించే పరమ దివ్యశక్తిగా ఇంద్రుని వేదదృష్టిని పునరుద్ధరించాలనే మునిగారి విశాల సంకల్పంలో ఈ రచన ఒక భాగం.
శ్రీ గణపతి ముని, ఉమా సహస్రంలో ఉమాదేవిపై వెయ్యి శ్లోకాలు రచించినట్లే, భగవాన్ ఇంద్రునిపై కూడా వెయ్యి శ్లోకాలు రచించాలని సంకల్పించారు. అయితే ఏదో కారణం వల్ల ఈ మహత్తరమైన రచన పూర్తికాక, 125 శ్లోకాల వరకే పూర్తయింది. వీటిలో మొదటి 100 శ్లోకాలు ఇంద్ర శతకంగా ప్రసిద్ధి పొందగా, మిగిలిన 25 శ్లోకాలు భగవాన్ ఇంద్రుని కృపాకటాక్షాన్ని స్తుతించే ఇంద్ర కటాక్ష స్తబకంగా విడిగా ప్రసిద్ధి పొందాయి.
ఇంద్ర శతకం ఇరవై ఐదు శ్లోకాల చొప్పున నాలుగు స్తబకాలుగా విభజించబడింది. మొదటి ప్రారంభ స్తబకం మంగళప్రదమైన ప్రారంభం. ఇందులో కవి ఇంద్రుని మఘవాన్, వృత్రహన్, పురందర, వాసవ, ఋతపతి వంటి నామాలతో స్తుతిస్తాడు. ఇంద్రోపాసనకు పునాదిగా స్మరణం, శరణాగతి, దైవప్రేరిత వాక్కు, భక్తి అనే భావాలను ఈ స్తబకం స్థాపిస్తుంది.
రెండవ స్వరూప స్తబకం ఇంద్రుని లోతైన తాత్త్విక స్వరూపాన్ని వెల్లడిస్తుంది. ఇక్కడ ఇంద్రుడు కేవలం స్వర్గాధిపతిగా మాత్రమే కాకుండా, లోకాలకు అతీతంగా బ్రహ్మస్వరూపుడిగా, లోకాల అంతరంలో అంతర్యామిగా, లోకాల ద్వారా వ్యక్తమయ్యే విశ్వశక్తిగా దర్శించబడుతున్నాడు. ఈ స్తబకం ఇంద్రుని సత్-చిత్-ఆనంద స్వరూపుడిగా, సృష్టి వెనుక ఉన్న ప్రకాశం, చైతన్యం, ఆనందం, శక్తిగా ప్రతిపాదిస్తుంది.
మూడవ దైవ స్తబకంలో కవి ఇంద్రుని తన ఆరాధ్యదైవంగా ప్రకటిస్తాడు. “వృషా నా దైవం” అని ముని మళ్లీ మళ్లీ అంటారు. ఈ భాగంలో ఇంద్రుడు సగుణ బ్రహ్మంగా స్తుతించబడుతున్నాడు — ప్రాచీనుడైనా ఎల్లప్పుడూ యవ్వనసంపన్నుడు, అధర్మశక్తులకు భయంకరుడైనా భక్తునికి సుందరుడు, విశ్వాన్ని అంతరంగంగానూ బహిరంగంగానూ వ్యాపించి ఉన్నవాడు, సూర్యుడిగా, విద్యుత్తుగా, అగ్నిగా, ప్రాణంగా, అంతరంగ సాక్షిగా ప్రకాశించే పరమదేవుడు.
నాలుగవ కరుణా స్తబకం ఇంద్రుని కరుణాసముద్రునిగా ప్రార్థించే గంభీరమైన స్తబకం. మానవప్రయత్నం, తపస్సు, పూజ, యోగం, యజ్ఞం, సద్గుణం, ఉన్నత వంశం — ఇవన్నీ దైవకృపతోనే నిజంగా ఫలవంతమవుతాయని ఇది బోధిస్తుంది. ఇంద్రుని కరుణ హృదయాన్ని పవిత్రం చేస్తుంది, అహంకారాన్ని తొలగిస్తుంది, మనస్సుకు దృఢత్వాన్ని, వాక్కుకు బలాన్ని, స్థిరస్మృతిని, ధర్మాన్ని మరియు స్వదేశాన్ని రక్షించే శక్తిని ప్రసాదిస్తుంది.
మొత్తంగా, ఇంద్ర శతకం భగవాన్ ఇంద్రుని జ్ఞానప్రకాశం, బలం, రక్షణ, సార్వభౌమత్వం, కరుణ, అంతరంగ జాగరణకు పరమ దివ్యశక్తిగా ప్రతిపాదిస్తుంది. ఇది కేవలం స్తోత్రమాత్రం కాదు; నమస్కారం, శరణాగతి నుండి తాత్త్విక సాక్షాత్కారం, దృఢభక్తి, చివరికి సాధకుని హృదయంలోనూ జీవితంలోనూ దైవకృప అవతరించే వరకు నడిపించే సంపూర్ణమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం.
॥ కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీగణపతిముని విరచితమ్ ఇన్ద్ర శతకమ్ ॥
ద్వితీయః స్వరూపస్తబకః - త్రైష్టుభః
దేవం మహేన్ద్రం పదబన్ధుపాపవిధ్వంసనం వజ్రధరం నమామి ।
లోకాన్తరం లోకమయం చ యస్య లోకాతిగం చ ప్రవిభాతి రూపమ్ ।। ౨౬ ।।
ఆత్మైవ లోకః సకలో మహీయానాత్మైవ లోకాన్తరతాముపైతి ।
ఆత్మైవ లోకస్య పరః పరస్తాదాత్మైవ లోకాధిపతిర్మహేన్ద్రః ।। ౨౭ ।।
ప్రాక్ సర్గతో నిష్కల ఏక ఆసీత్ సత్పూర్ణబోధాకృతిరాదిదేవః ।
సప్రాజ్యశక్తిర్భువనం ససర్జ సృష్టస్య చాభూజ్జగతోఽన్తరాత్మా ।। ౨౮ ।।
యో భాతి శుద్ధో జగతః పరస్తాత్ యశ్చాన్తరాత్మా జగతోఽఖిలస్య ।
బాహ్యాలయాకాశవదేకరూపావేతౌ కవీనాం వచనేషు భి న్నౌ ।। ౨౯ ।।
లోకాతిగం బ్రహ్మ వదన్తి శుద్ధం లోకాన్తరం చాలకమిన్ద్రమాహుః ।
జ్ఞేయోఽయమేకస్య పరీక్షకాణాం దృష్టిప్రభేదాదభిధానభేదః ।। ౩౦ ।।
బ్రహ్మాగుణం గమ్యతమం చకాస్తి త్రైలోక్యమిన్ద్రః సగుణః ప్రశాస్తి ।
పూర్వస్య రూపం భవతి త్రిపాదమన్యస్య విశ్వేన సహైకపాదమ్ ।। ౩౧ ।।
యశ్చాగుణో యః సగుణశ్చ దేవో భావః స కేషామపి పణ్డితానామ్ ।
మో దః సదా పూర్ణరసోఽపరేషాం బోధః పరేషాం విదుషాం మతేన ।। ౩౨ ।।
భావః స నో చేదసతో మతిః కా బోధో న చేత్ కీదృగివాస్య సత్తా ।
భావః ప్రబోధశ్చ న చేద్వదన్తు మోదో భవేదేష కథం సఖాయః ।। ౩౩।।
పాషాణసత్తేవ వినైవ బోధం తస్యాపి సత్తేతి న సాధువాదః ।
పాషాణసత్తాఽపి విహాయ బోధం కేనానుభూతా సుధియో భణన్తు ।। ౩౪ ।।
శుక్తౌ యథా వా రజతస్య బోధో బోధోఽప్యసన్త్సమ్భవతీతి వాదీ ।
సత్యేవ తద్దేశగతామసత్తాం బోధే సమారోపయతీతరస్య ।। ౩౫।।
మోదస్య భాసో న వినాఽనుభూతిం బోధం వినా కస్య కుతోఽనుభూతిః ।
బోధః ప్రపూర్ణశ్చ సుఖో నిసర్గాత్ తద్యోగనిద్రానుభవే ప్రసిద్ధమ్ ।। ౩౬ ।।
వస్తుస్వరూపం పరమః ప్రకాశో బోధః స ఏవ ప్రమదః స ఏవ ।
భావః స ఏవానుభవైకగమ్యః స్వర్భూమిపాలశ్చ స ఏవ నమ్యః ।। ౩౭ ।।
సూక్ష్మో విరాజన్నఖిలస్య రాజా శబ్దాయతే సూక్ష్మమయం ప్రకాశః ।
తస్మిన్నఖణ్డే పరమానుభూతిః కాచిత్ ప్రపూర్ణా లసతి ప్రకాశే ।। ౩౮ ।।
సత్తా విభా నాదపరా న కాచిత్ చిత్తిశ్చ శబ్దాదితరా న కాపి ।
మోదశ్చ నాఖణ్డనిజానుభూతేః అన్యా న కాచిద్యది చిన్తయామః ।। ౩౯।।
స్థూలాః ప్రకాశశ్చ రసశ్చ శబ్దః స్థూలప్రపఞ్చే పృథగత్ర భాన్తు ।
వస్త్వేకమేవ త్రితయం తదేతత్ సూక్ష్మత్వకాలే యది చిన్తయామః ।।౪౦।।
శుద్ధస్వరూపే న రసాన్తరాణాం జ్ఞానాన్తరాణాం చ భవేత్ప్రవేశః ।
విశ్వాన్తరే సర్వరసానుభూతిః సర్వజ్ఞతా చ ప్రగుణే విభాతః ।। ౪౧।।
ఏకో రసః సర్వరసానుభూతౌ సర్వజ్ఞతాయామభిదా చ విత్తిః ।
నిత్యాత్మనిష్ఠేష్వపి సమ్ప్రదృష్టే తత్ కిం ద్వయం విశ్వపతావసాధ్యమ్ ।। ౪౨ ।।
భావేన స ప్రాణితి నానిలేన బుద్ధ్యా విజానాత్యఖిలాని నాక్షైః ।
సమ్మోదతే పూర్ణతయా న భోగైః ఈష్టే స్వశక్త్యా న చమూబలేన ।। ౪౩ ।।
తస్య స్వరాజః సహజం చతుష్కం సత్తామతిర్వ్యాపకతా చ శక్తిః ।
ఏకం పరస్తాదవిభక్తమేతత్ దృష్టిప్రభేదాద్భువనేఽత్ర భక్తమ్ ।। ౪౪ ।।
సత్తా చ సన్వాఙ్మయముద్గతం చేద్ విత్తిశ్చ వేత్తా యది కాప్యహన్తా ।
మోదశ్చ మోదీ యది భోగ్యమన్యత్ శక్తిశ్చ శక్తో యది కార్యజాలమ్ ।। ౪౫।।
భోక్తా దివః పక్తృతమః పృథివ్యా ఆకాశదేశేన మహాశరీరీ ।
శక్తేరధీశః శమనోఽసురాణాం గృహ్ణాతు మే వాగుపహారమిన్ద్రః ।। ౪౬।।
సూర్యస్య భాసా ప్రతపన్నభస్తో జ్వాలాభిరగ్రేః ప్రదహన్ పృథివ్యామ్ ।
విద్యుత్ప్రతాపేన పచన్త్సమన్తాత్ గృహ్ణాతు మే వాగుపహారమిన్ద్రః ॥ ౪౭।।
రాజ్యాయ తన్వన్భువనేషు శాస్త్రం వజ్రం దధానో జ్వలదుగ్రమస్త్రమ్ ।
స్వాభావికః సర్వజగన్నృపాలో గృహ్ణాతు మే వాగుపహారమిన్ద్రః ।। ౪౮ ।।
ఇన్ద్రస్య దృష్టిః సరతాదితో నః తప్తాననాథానభిలక్ష్య దీనాన్ ।
నీచైః శయాతే పరిభూయమానౌ దేశశ్చ వంశశ్చ సమేషు యేషామ్ ।। ౪౯ ।।
ఏతాః కవీనామధిపస్య పూతాః త్రాతారమాత్మానమశేషజన్తోః ।
నాథం సురాణాం నయనం మునీనామ్ ఇన్ద్రం భజన్తాం హరిమిన్ద్రవజ్రాః ।। ౫౦ ।।