ಕಾವ್ಯಕಣ್ಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀಗಣಪತಿಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್
ಇಂದ್ರಾಣೀಸಪ್ತಶತೀ
ಚತುರ್ಥಂ ಬಾರ್ಹತಂ ಶತಕಮ್ - ಪ್ರಥಮೋ ಹಲಮುಖೀ ಸ್ತಬಕಃ
ಈ ಸ್ತಬಕವು ಪದ್ಮನಯನಿಯಾದ ಸ್ವರ್ಗಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ಸೌಮ್ಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಮಂದಹಾಸವನ್ನು ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಚಿಮ್ಮಿದ ಶ್ವೇತಬಿಂದುಗಳಂತೆ, ಪ್ರೇಮಪ್ರವಾಹದಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ದಿವ್ಯ ಮಂದಹಾಸವು ಸಮಸ್ತ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲಿ ಎಂದು ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸನ್ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆತಪ್ಪಿ, ತನ್ನ ಪೂರ್ವವೈಭವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಭಾರತಭೂಮಿಯನ್ನು ಹರಿಯ ನಿತ್ಯಯೌವನವತಿಯಾದ ಸಹಚರಿಯು ಪುನಃ ಪರಿಶುದ್ಧ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ, ನಿಜವಾದ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಲಿ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಆರಂಭದ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ದರ್ಶನವೊಂದು ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದಿವ್ಯಮಾತೆಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದ ಚೈತನ್ಯಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಾಗಿ ಅವಳು ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಭಿನ್ನಳಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ಆನಂದ, ಜ್ಞಾನ, ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಿವ್ಯಗುಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೈವದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಅವಳೇ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಪುರುಷರೂಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವು **“ನಾನೇ ಆತನು”** ಎಂಬ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ; ಸ್ತ್ರೀಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವಳು **“ನಾನು ಆತನ ಶಕ್ತಿ”** ಎಂಬ ಅರಿವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪರಮದೈವವು ತನ್ನ ಸ್ವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿತು, ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಶ್ವಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿ ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ಈ ಸ್ತಬಕವು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಪರಮಜನನಿಯಾಗಿ, ಪಾಪನಾಶಿನಿಯಾಗಿ, ಸಮಸ್ತ ತಂತ್ರಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನುಭವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಪರಿಶುದ್ಧ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು **“ಮತಿ, ರುಚಿ, ರತಿ, ಸ್ಥಿತಿ”** — ಅರಿವು, ಪ್ರಕಾಶ, ಆನಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ. ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯು ಯಾವ ಜ್ಞೇಯವಸ್ತುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಹರಿದರೂ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿನಿಯಾದ ಅವಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿ ಎಂದು ಕವಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮಧ್ಯದ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಶರಣಾಗತಿಯ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮಾನವಪ್ರಯತ್ನವು ವಿಫಲವಾದಾಗ, ದುರ್ಬಲರು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ದುಷ್ಟರಿಂದ ಅಣಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ದಿವ್ಯಮಾತೆಯ ಪಾದಗಳೇ ಏಕೈಕ ಶರಣಾಗುತ್ತವೆ. ಪೌರುಷ — ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ — ಮತ್ತು ದೈವ — ವಿಧಿ ಅಥವಾ ದೈವಾನುಗ್ರಹ — ಇವೆರಡರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕವಿ ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿಸ್ಸಹಾಯಕ ವಿಧಿವಾದವನ್ನು ಅವರು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಪುಣ್ಯವಿರಲಿ ಅಥವಾ ಇರದಿರಲಿ, ಈಗ ತಾನು ಅವಳ ಪಾದಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರ್ಗಸುಖಗಳನ್ನಾಗಲಿ, ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಫಲಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಅವರು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಫಲವನ್ನೇ ಪ್ರಸಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಅವಳು ವರವನ್ನು ನೀಡಲಿ ಅಥವಾ ನೀಡದಿರಲಿ, ರಕ್ಷಿಸಲಿ ಅಥವಾ ರಕ್ಷಿಸದಿರಲಿ, ತನ್ನನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಅವಳ ಪವಿತ್ರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶರಣಾಗತಿಯು ಬಯಕೆ ನೆರವೇರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುವ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲ; ಅನುಗ್ರಹವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಆಗದಿರಲಿ, ಅಚಲವಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆತ್ಮಸಮರ್ಪಣೆ.
ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರವದನೆಯಾದ ಇಂದ್ರಪ್ರಿಯೆ, ಇಂದ್ರನ ಹೃದಯಸಖಿಯು ಭಾರತವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಲ್ಲ ಸಮರ್ಥನಾಗಿ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಅಧಿಭೌತಿಕ ತತ್ತ್ವದರ್ಶನ, ಭಕ್ತಿ, ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನ, ದೈವಾನುಗ್ರಹ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವ ಮಹಿಮಾನ್ವಿತ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿದೆ.
## ಈ ಸ್ತಬಕದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು
• ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ ಬಿಂದುಗಳಂತೆ ಶ್ವೇತವರ್ಣವುಳ್ಳ, ಪ್ರೇಮಪೂರ್ಣ ಶಚೀದೇವಿಯ ಮಂದಹಾಸವು ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲಿ ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• ಭಾರತಭೂಮಿ ಪುನಃ ಪರಿಶುದ್ಧ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದು ತನ್ನ ಪೂರ್ವವೈಭವವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• ಬ್ರಹ್ಮದ ಚೈತನ್ಯಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೂಲವಾದ ಜಗನ್ಮಾತೆಯಾಗಿ ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವುದು
• ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಎಂಬ ದೈವದಂಪತಿಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು
• ಸಮಸ್ತ ಅನುಭವಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ, ಪ್ರಕಾಶ, ಆನಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯಾಗಿ ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವುದು
• ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ, ವಿಧಿ, ದೈವಾನುಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಶರಣಾಗತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು
• ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ವಿಧಿವಾದವನ್ನೂ, ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಫಲಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಹಾರಾತ್ಮಕ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು
• ದಿವ್ಯಮಾತೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಿ ಅಥವಾ ಅನುಗ್ರಹಿಸದಿರಲಿ, ಅವಳ ಪವಿತ್ರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ದೃಢಪ್ರತಿಜ್ಞೆ
• ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
॥ ಅಥ ಚತುರ್ಥಂ ಬಾರ್ಹತಂ ಶತಕಮ್ ॥
॥ ಪ್ರಥಮೋ ಹಲಮುಖೀ ಸ್ತಬಕಃ ॥
ಕ್ಷೀರವೀಚಿಪೃಷತಸಿತಂ ಪ್ರೇಮಧಾರಿದರಹಸಿತಮ್ ।
ನಾಕರಾಜನಲಿನದೃಶಃ ಶೋಕಹಾರಿ ಮಮ ಭವತು ।।೩೦೧।।
ಅಧ್ವನೋ ಗಲಿತಚರಣಾಮಧ್ವರಕ್ಷಿತಿಮವಿಭವಾಮ್ ।
ಆದಧಾತು ಪಥಿ ವಿಮಲೇ ವೈಭವೇ ಚ ಹರಿತರುಣೀ ।।೩೦೨।।
ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚಿತಿರಥನಭಃ ಕಾಯಭಾಗವಗತಿಮತೀ ।
ಯಾ ತದಾ ಪೃಥಗಿವ ಬಭೌ ಧರ್ಮಿತಾಂ ಸ್ವಯಮಪಿ ಗತಾ ।।೩೦೩।।
ಮೋದಬೋಧವಿಭವಕೃತಪ್ರಾಕೃತೇತರವರತನು ।
ಸರ್ವಸದ್ಗುಣಗಣಯುತಂ ಯಾ ಸಸರ್ಜ ಸುರಮಿಥುನಮ್ ।।೩೦೪।।
ಪುಂಸಿ ದೀಪ್ತವಪುಷಿ ತಯೋರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಸೋಽಹಮಿತಿ ಲಸತಿ ।
ಯೋಷಿತೇ ಕಿಲ ಧಿಯಮದಾತ್ತಸ್ಯ ಶಕ ್ತಿರಹಮಿತಿ ಯಾ ।।೩೦೫।।
ಯಾಭಿಮಾನಬಲವಶತಸ್ತಾಮುದಾರತಮವಿಭವಾಮ್ ।
ಮನ್ಯತೇ ಸ್ಮ ವರವನಿತಾಂ ಸ್ವಾಧಿದೈವಿಕತನುರಿತಿ ।।೩೦೬।।
ಆದಿಪುಂಸಿ ಗಗನತನುರ್ಯಾ ತನೋತಿ ತನುಜಮತಿಮ್ ।
ಆದಧಾತಿ ಯುವತಿತನುಃ ಪ್ರಾಣನಾಯಕ ಇತಿ ರತಿಮ್ ।।೩೦೭।।
ತಾಂ ಪರಾಂ ಭುವನಜನನೀಂ ಸರ್ವಪಾಪತತಿಶಮನೀಮ್ ।
ತಂತ್ರಜಾಲವಿನುತಬಲಾಂ ಸ್ತೌಮಿ ಸರ್ವಮತಿಮಮಲಾಮ್ ।।೩೦೮।।
ಸಾ ಮತಿರ್ವಿದಿತವಿಷಯಾ ಸಾ ರುಚಿರ್ವಿತತವಿಷಯಾ ।
ಸಾ ರತಿರ್ವಿನುತವಿಷಯಾ ಸಾ ಸ್ಥಿತಿರ್ವಿಧುತವಿಷಯಾ ।।೩೦೯।।
ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಮಮ ಧಿಷಣಾ ಗ್ರಾಹ್ಯವಸ್ತುನಿ ಗತಿಮತೀ ।
ತತ್ರ ತತ್ರ ವಿಲಸತು ಸಾ ಸರ್ವಗಾ ಸಕಲಚರಿತಾ ।।೩೧೦।।
ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಬಹುಲಬಲೈರರ್ದಿತಸ್ಯ ಜಗತಿ ಖಲೈಃ ।
ಆದಿದೇವಿ ತವ ಚರಣಂ ಪಾವನಂ ಭವತಿ ಶರಣಮ್ ।।೩೧೧।।
ಪೌರುಷೇ ಭವತಿ ವಿಫಲೇ ತ್ವಾಮಯಂ ಜನನಿ ಭಜತೇ ।
ಕಿಂ ನುತೇ ಯದಿ ವಿಮುಖತಾ ಪೌರುಷಂ ಕಥಯ ಭಜತಾಮ್ ।।೩೧೨।।
ಕರ್ತುರುಪ್ರತಿಹತಗಿರಃ ಪೌರುಷಾಚ್ಛತಗುಣಮಿದಮ್ ।
ಧ್ಯಾತುರಸ್ಖಲಿತಮನಸಃ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಷು ತವ ಪದಮ್ ।।೩೧೩।।
ಪೌರುಷಂ ವಿದಿತಮಫಲಂ ಕಾಂಕ್ಷಿತೇ ಮಮ ಸುರನುತೇ ।
ಶಕ್ತಮೀದೃಶಿ ತು ಸಮಯೇ ಶ್ರದ್ದಧಾಮಿ ತವ ಚರಣಮ್ ।।೩೧೪।।
ಪೌರುಷಂ ಯದಿ ಕವಿಮತಂ ದೇವಿ ತೇಽಪಿ ಪದಭಜನಮ್ ।
ದೈವವಾದಪಟುವಚಸೋ ಮೂಕತೈವ ಮಮ ಶರಣಮ್ ।।೩೧೫।।
ಪೂರ್ವಜನ್ಮಸುಕೃತಫಲಂ ದೈವಮಂಬ ನಿಗದತಿ ಯಃ ।
ಭಕ್ತಿಪೌರುಷವಿರಹಿಣೋ ಭಾವಿತಸ್ಯ ರಿಪುದಯಿತಮ್ ।।೩೧೬।।
ಉದ್ಯತಸ್ಯ ತವ ಚರಣಂ ಸಂಶ್ರಿತಸ್ಯ ಚ ಸುರನುತೇ ।
ಪೂರ್ವಜನ್ಮಸುಕೃತಬಲಶ್ರದ್ಧಯಾಽಲಮಹೃದಯಯಾ ।।೩೧೭।।
ಅಸ್ತು ಪೂರ್ವಭವಸುಕೃತಂ ಮಾಸ್ತು ವಾ ಜನನಿ ಜಗತಾಮ್ ।
ಸಾಂಪ್ರತಂ ತವ ಪದಯುಗಂ ಸಂಶ್ರಿತೋಸ್ ಮ್ಯವ ವಿಸೃಜ ವಾ ।।೩೧೮।।
ನಾಸ್ತಿ ಸಂಪ್ರತಿ ಕಿಮಪಿ ಕಿಂ ಭೂತಿಮಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ಕಿಮು ತತಃ ।
ಅನ್ಯಜನ್ಮನಿ ವಿತರಣೆ ಕಾ ಪ್ರಸಕ್ತಿರಮರನುತೇ ।।೩೧೯।।
ನಾನ್ಯಜನ್ಮನಿ ಬಹುಶಿವಂ ನಾಪಿ ನಾಕಭುವನಸುಖಮ್ ।
ಕಾಮಯೇ ಫಲಮಭಿಮತಂ ದೇಹಿ ಸಂಪ್ರತಿ ಶಚಿ ನ ವಾ ।।೩೨೦।।
ಮೇದಿನೀ ಭುವನತಲತೋ ನಿಸ್ತುಲಾದುತ ಗಗನತಃ ।
ಭಾಸ್ಕರಾದುತ ರುಚಿನಿಧೇಃ ಕಾಮ್ಯಮೀಶ್ವರಿ ವಿತರ ಮೇ ।।೩೨೧।।
ವಿಷ್ಟಪೇ ಕ್ವಚನ ವರದೇ ದಾತುಮೀಶ್ವರಿ ಕೃತಮತಿಮ್ ।
ವಾರಯೇಜ್ಜನನಿ ನ ಪರಸ್ತ್ವಾಂ ಜನಸ್ತವ ಪತಿಮಿವ ।।೩೨೨।।
ದೇಹಿ ವಾ ಭಗವತಿ ನ ವಾ ಪಾಹಿ ವಾ ಶಶಿಮುಖಿ ನ ವಾ ।
ಪಾವನಂ ತವ ಪದಯುಗಂ ನ ತ್ಯಜಾಮಿ ಹರಿದಯಿತೇ ।।೩೨೩।।
ರಕ್ಷಿತುಂ ಭರತವಿಷಯಂ ಶಕ್ತಮಿಂದ್ರಹೃದಯಸಖೀ ।
ಚಂದ್ರಬಿಂಬರುಚಿರಮುಖೀ ಸಾ ಕ್ರಿಯಾದ್ಭುವಿ ಗಣಪತಿಮ್ ।।೩೨೪।।
ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಯತು ಹಲಮುಖೀರ್ಭಾಸ್ವತೀರ್ಗಣಪತಿಮುನೇಃ ।
ಸಾ ನಿಶಮ್ಯ ಸುರನೃಪತೇರ್ಮೋಹಿನೀ ಸದಯಹೃದಯಾ ।।೩೨೫।।
॥ ಇತಿ ಪ್ರಥಮಃ ಸ್ತಬಕಃ ॥