ಕಾವ್ಯಕಣ್ಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀಗಣಪತಿಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್
ಇಂದ್ರಾಣೀಸಪ್ತಶತೀ
ತೃತೀಯೋ ಮಣಿಮಧ್ಯಾ ಸ್ತಬಕಃ
ಈ ಸ್ತಬಕವು ಇಂದ್ರನ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯಾದ **ವಾಸವಶಕ್ತಿಯನ್ನು** ಪ್ರಕಾಶ, ಅಮೃತ, ಬಲ, ಪ್ರಾಣ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರವಹಿಸುವ ಪರಾಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಸ್ತುತಿಸುವ ಮಹಿಮಾನ್ವಿತ ಗಾನವಾಗಿದೆ. ಲೋಕಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯಾದ ಇಂದ್ರಾಣೀದೇವಿಯ ಮಂದಹಾಸದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಒಂದು ಕಿರಣವಾದರೂ ಶುಭಮಂಗಳ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ವೀರೋಚಿತ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಲಿ ಎಂದು ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವಳ ಕರುಣಾಮಯ ಕಟಾಕ್ಷವು ಭಾರತಭೂಮಿಯ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲಿ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಆರಂಭದ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಮಾತೆಯ ಕಟಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ವಾಣಿಯ ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿಯು ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶೀತಲತೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸುತ್ತದೆ; ಇಂದ್ರನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳ ವಾಣಿಯು ಧೈರ್ಯ, ಸಾಂತ್ವನ, ಆನಂದ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನಂತಹ ಮುಖ, ಮೇಘಗಳಂತಹ ಕೇಶಗಳು, ಕಮಲಗಳಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಕಾಂತಿ, ನಿರ್ಮಲ ಮಂದಹಾಸ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮನೋಹರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅನಂತರ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಅಂತರ್ಮುಖವಾದ ಗಂಭೀರ ಯೋಗಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದಿವ್ಯಮಾತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸಾಧಕನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸಜೀವವಾದ **ವಾಸವಶಕ್ತಿಯ ತರಂಗವಾಗಿ** ಆವಾಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯು ದುಃಖವನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಅಂತರಂಗದ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರಾಣಬಲವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ; ಅಂತರಂಗದ ಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತದೆ; ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಉನ್ನತ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ; ಮೋಹವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ; ದೇಹವನ್ನು ವಜ್ರದಂತೆ ದೃಢಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶದಿಂದ ಶಿರಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ದಿವ್ಯಧಾರೆಗಳಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ದೇಹದೊಳಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಸ್ತಬಕದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧದ ಶಕ್ತಿಗಳ ಕುರಿತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬೋಧನೆಯೊಂದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಂತಹ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶ, ದಿವ್ಯಾಮೃತದಂತಹ ಆನಂದ ಮತ್ತು ಸೋಮದಂತಹ ಪರಿಶುದ್ಧ ದಿವ್ಯಮತ್ತತೆ — ಈ ಮೂರೂ ವಾಸವಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿವೆ. ಈ ಶಕ್ತಿಯು ತನ್ನೊಳಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆನಂದವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ, ದಿವ್ಯಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಿ ಎಂದು ಕವಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಯೋಗ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಯೋಗಶಾಸನ ಮತ್ತು ನಿಯಮಬದ್ಧ ಸಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಶಕ್ತಿಯು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ, ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವಳು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಫಲವನ್ನು ದಿವ್ಯಮಾತೆಯ ಅನುಗ್ರಹವು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ನೀಡಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಮುನಿಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗ, ಧ್ಯಾನ, ಭಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಕೀರ್ತನೆ — ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕವಾದರೂ ಲೋಕಹಿತಕರವಾದ ವಾಸವಶಕ್ತಿಯು ತಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಿ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಭಾರತವನ್ನು ಸಮಸ್ತರ ಮಂಗಳಕ್ಕಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಬಲ್ಲ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ತಮಗೆ ಪ್ರಸಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ದಿವ್ಯಮಾತೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ತಬಕವು ದಿವ್ಯಕಟಾಕ್ಷ, ವಾಕ್ಪ್ರೇರಣೆ, ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ, ಯೋಗಪರಿವರ್ತನೆ, ಭಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ದೇಶರಕ್ಷಣೆಯ ಭಾವಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವ ಮಹಾಶಕ್ತಿಮಯ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿದೆ.
## ಈ ಸ್ತಬಕದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು
• ಶುಭ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ವೀರಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದ್ರಾಣಿಯ ಮಂದಹಾಸವನ್ನು ಆವಾಹಿಸುವುದು
• ಭಾರತಭೂಮಿಯ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• ಪರಿಶುದ್ಧಿ, ಪ್ರಕಾಶ, ಶೀತಲತೆ ಮತ್ತು ಮೋಹನಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಅವಳ ಕಟಾಕ್ಷವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದು
• ಧೈರ್ಯ, ಸಾಂತ್ವನ, ಆನಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸುವ ವಾಣಿಯಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದು
• ಸಾಧಕನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಂತರಂಗಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಾಸವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸುವುದು
• ಅಂತರಂಗದ ಗ್ರಂಥಿಭೇದನ, ಶಿರೋಕೆಂದ್ರದ ವಿಕಾಸ, ಮನಶ್ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಜ್ರಸಮಾನ ದೇಹಸ್ಥೈರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಗಸಂಕೇತಗಳು
• ಆಕಾಶದಿಂದ ಶಿರಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರವಾಹ
• ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶ, ಅಮೃತಾನಂದ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಪ್ರೇರಣೆ ಎಂಬ ತ್ರಿವಿಧ ಶಕ್ತಿ
• ಯೋಗ, ಧ್ಯಾನ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನೆಯ ಮೂಲಕ ಶಕ್ತಿಯು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಬೋಧನೆ
• ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕವಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
॥ ತೃತೀಯೋ ಮಣಿಮಧ್ಯಾ ಸ್ತಬಕಃ ॥
ಮಂಗಳಧಾಯೀ ಪುಣ್ಯವತಾಂ ಮನ್ಮಥಧಾಯೀ ದೇವಪತೇಃ ।
ವಿಷ್ಟಪರಾಜ್ಞೀಹಾಸಲವೋ ವಿಕ್ರಮಧಾಯೀ ಮೇ ಭವತು ।।೩೫೧।।
ದೃಷ್ಟಿವಿಶೇಷೈಶ್ಶೀತತರೈರ್ಭೂರ್ಯನುಕಂಪೈಃ ಪುಣ್ಯತಮೈಃ ।
ಭಾರತಭೂಮೇಸ್ತಾ ಪತತಿಂ ವಾಸವಕಾಂತಾ ಸಾ ಹರತು ।।೩೫೨।।
ಪಾವನದೃಷ್ಟಿರ್ಯೋಗಿಹಿತಾ ಭಾಸುರದೃಷ್ಟಿರ್ದೇವಹಿತಾ ।
ಶೀತಲದೃಷ್ಟಿರ್ಭಕ್ತಹಿತಾ ಮೋಹನದೃಷ್ಟಿಶ್ಶಕ್ರಹಿತಾ ।।೩೫೩।।
ಉಜ್ಜ್ವಲವಾಣೀ ವಿಕ್ರಮದಾ ವತ್ಸಲವಾಣೀ ಸಾಂತ್ವನದಾ ।
ಮಂಜುಲವಾಣೀ ಸಮ್ಮದದಾ ಪನ್ನಗವೇಣೀ ಸಾ ಜಯತಿ ।।೩೫೪।।
ಶಾರದರಾಗಾಚಂದ್ರಮುಖೀ ತೋಯದಮಾಲಾಕಾರಕಚಾ ।
ಮೇಚಕಪಾಥೋಜಾತದಲಶ್ರೀಹರಚಕ್ಷುರ್ವಾಸಿಕೃಪಾ ।।೩೫೫।।
ಚಂಪಕನಾಸಾಗಂಡವಿಭಾಮಂಡಲಖೇಲತ್ಕುಂಡಲಭಾ ।
ಉಕ್ತಿಷು ವೀಣಾಬಿಂಬಫಲಶ್ರೀಹರದಂತಪ್ರಾವಣಾ ।।೩೫೬।।
ನಿರ್ಮಲಹಾಸಕ್ಷಾಲಿತದಿಗ್ಭಿತ್ತಿಸಮೂಹಾ ಮೋಹಹರೀ ।
ಕಾಂಚನಮಾಲಾಶೋಭಿಗಲಾ ಸಂತತಲೀಲಾ ಬುದ್ಧಿಕಲಾ ।।೩೫೭।।
ವಿಷ್ಟಪಧಾರಿ ಕ್ಷೀರಧರಸ್ವರ್ಣಘಟಶ್ರೀಹಾರಿಕುಚಾ ।
ಕಾಪಿ ಬಿಡೌಜೋ ರಾಜ್ಯರಮಾ ಚೇತಸಿ ಮಾತಾ ಭಾತು ಮಮ ।।೩೫೮।।
ದಿವ್ಯಸುಧೋರ್ಮಿರ್ಭಕ್ತಿಮತಾಂ ಪಾವಕಕೀಲಾ ಪಾಪಕೃತಾಮ್ ।
ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಚರಂತೀ ಶಕ್ರಸಖೀ ಶಕ್ತಿರಮೋಘಾ ಮಾಮವತು ।।೩೫೯।।
ಸಮ್ಮದಯಂತೀ ಸರ್ವತನುಂ ಸಂಶಮಯಂತೀ ಪಾಪತತಿಮ್ ।
ಸಂಪ್ರಥಯಂತೀ ಸರ್ವಮತೀಸ್ಸಂಘಟಯಂತೀ ಪ್ರಾಣಬಲಮ್ ।।೩೬೦।।
ನಿರ್ಜಿತಶೋಕಾಧೂತತಮಾಸ್ಸಂಸ್ಕೃತಚಿತ್ತಾ ಶುದ್ಧತಮಾ ।
ವಾಸವಶಕ್ತೇರ್ವ್ಯೋಮಜುಷಃ ಕಾಚನ ವೀಚಿರ್ಮಾಂ ವಿಶತು ।।೩೬೧।।
ಉದ್ಗತಕೀಲಂ ಮೂಲಮಿದಂ ಭಿನ್ನಕಪಾಲಂ ಶೀರ್ಷಮಿದಮ್ ।
ಉಜ್ಝಿತಮೋಹಂ ಚಿತ್ತಮಿದಂ ವಾಸವಶಕ್ತಿರ್ಮಾಂ ವಿಶತು ।।೩೬೨।।
ದೃಶ್ಯವಿರಕ್ತಂ ಚಕ್ಷುರಿದಂ ಭೋಗವಿರಕ್ತಂ ಕಾಯಮಿದಮ್ ।
ಧ್ಯೇಯವಿರಕ್ತಾ ಬುದ್ಧಿರಿಯಂ ವಾಸವಶಕ್ತಿರ್ಮಾಂ ವಿಶತು ।।೩೬೩।।
ಚಕ್ಷುರದೃಶ್ಯಜ್ವಾಲಭೃತಾ ವ್ಯಾಪಕಖೇನ ಪ್ರೋಲ್ಲಸತಾ ।
ವಿಸ್ಮೃತಕಾಯಂ ಸಂದಧತೀ ವಾಸವಶಕ್ತಿರ್ಮಾಂ ವಿಶತು ।।೩೬೪।।
ಕಾಯಮಜಸ್ರಂ ವಜ್ರದೃಢಂ ಬು ದ್ಧಿಮಶೇಷೇ ವ್ಯಾಪ್ತಿಮತೀಮ್ ।
ದಿವ್ಯತರಂಗೈರಾದಧತೀ ವಾಸವಶಕ್ತಿರ್ಮಾಂ ವಿಶತು ।।೩೬೫।।
ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಪತಂತೀ ವ್ಯೋಮತಲಾತ್ಸಂತತಮಂತಃ ಸರ್ವತನೌ ।
ಸಂಪ್ರವಹಂತೀ ದಿವ್ಯಝರೈರ್ವಾಸವಶಕ್ತಿರ್ಮಾಂ ವಿಶತು ।।೩೬೬।।
ಭಾನುವಿಭಾಯಾಂ ಭಾಸಕತಾ ದಿವ್ಯಸುಧಾಯಾಂ ಮೋದಕತಾ ।
ಕಾಽಪಿ ಸುರಾಯಾಂ ಮಾದಕತಾ ವಾಸವಶಕ್ತ್ಯಾಂ ತತ್ತ್ರಿತಯಮ್ ।।೩೬೭।।
ಭಾಸಯತಾನ್ಮೇ ಸಮ್ಯಗೃತಂ ಮೋದಮುದಾರಂ ಪುಷ್ಯತು ಮೇ ।
ಸಾಧುಮದಂ ಮೇ ವರ್ಧಯತಾನ್ನಿರ್ಜರಭರ್ತುಃ ಶಕ್ತಿರಜಾ ।।೩೬೮।।
ಕಶ್ಚನ ಶಕ್ತಿಂ ಯೋಗಬಲಾದಾತ್ಮಶರೀರೇ ವರ್ಧಯತಿ ।
ಏಷಿ ವಿವೃದ್ಧಿಂ ಭಕ್ತಿಮತಃ ಕಸ್ಯಚಿದೇಶೇ ತ್ವಂ ವಪುಷಿ ।।೩೬೯।।
ಸಾಧಯತಾಂ ವಾ ಯೋಗವಿದಾಂ ಕೀರ್ತಯತಾಂ ವಾ ಭಕ್ತಿಮತಾಮ್ ।
ವತ್ಸಲಭಾವಾದಿಂದ್ರವಧೂರ್ಗರ್ಭಭುವಾಂ ವಾ ಯಾತಿ ವಶಮ್ ।।೩೭೦।।
ಯಸ್ಯ ಸಮಾಧಿಃ ಕೋಽಪಿ ಭವೇದಾತ್ಮಮನೀಷಾ ತಸ್ಯ ಬಲಮ್ ।
ಯಸ್ತವ ಪಾದಾಂಭೋಜರತಸ್ತಸ್ಯ ಖಲು ತ್ವಂ ದೇವಿ ಬಲಮ್ ।।೩೭೧।।
ದ್ವಾದಶವರ್ಷೀ ಯೋಗಬಲಾದ್ಯಾ ಖಲು ಶಕ್ತಿರ್ಯುಕ್ತಮತೇಃ ।
ತಾಂ ಶಚಿ ದಾತುಂ ಭಕ್ತಿಮತೇ ಕಾಪಿ ಘಟೀ ತೇ ಮಾತರಲಮ್ ।।೩೭೨।।
ಯೋಗಬಲಾದ್ವಾ ಧ್ಯಾನಕೃತೋ ಭಕ್ತಿಬಲಾದ್ವಾ ಕೀರ್ತಯತಃ ।
ಯಾತು ವಿವೃದ್ಧಿಂ ವಿಶ್ವಹಿತಾ ವಾಸವಶಕ್ತಿರ್ಮೇ ವಪುಷಿ ।।೩೭೩।।
ದುಃಖಿತಮೇತಚ್ಛ್ರೀರಹಿತಂ ಭಾರತಖಂಡಂ ಸರ್ವಹಿತಮ್ ।
ತ್ರಾತು ಮಧೀಶಾ ಸ್ವರ್ಜಗತಃ ಸುಕ್ಷಮಬುದ್ಧಿಂ ಮಾಂ ಕುರುತಾಮ್ ।।೩೭೪।।
ಸಂತು ಕವೀನಾಂ ಭರ್ತುರಿಮೇ ಸುಂದರಬಂಧಾಶುದ್ಧತಮಾಃ ।
ಸನ್ಮಣಿಮಧ್ಯಾಃ ಸ್ವರ್ಜಗತೋ ರಾಜಮಹಿಷ್ಯಾಃ ಕರ್ಣಸುಖಾಃ ।।೩೭೫।।
॥ ಇತಿ ತೃತೀಯಸ್ತಬಕಃ ॥