ಕಾವ್ಯಕಣ್ಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀಗಣಪತಿಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್
ಇಂದ್ರಾಣೀಸಪ್ತಶತೀ
ದ್ವಿತೀಯೋ ಮದಲೇಖಾ ಸ್ತಬಕಃ
ಈ ಸ್ತಬಕವು ದೇವತೆಗಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯೂ, ಇಂದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮದ ಹಿಂದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಶಕ್ತಿಯೂ ಆದ ಪೌಲೋಮೀ ಶಚೀದೇವಿ — ಇಂದ್ರಾಣಿಯ ಕುರಿತು ಮಾಡಿದ ಶಕ್ತಿಯುತ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿದೆ. ಅವಳ ಚಂದ್ರನಂತಹ ನಿರ್ಮಲ ಮಂದಹಾಸವೂ ಕರುಣಾಮಯ ಕಟಾಕ್ಷವೂ ಭಾರತದ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಭಕ್ತನಿಗೆ ಶುಭಮಂಗಳಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಲಿ ಎಂದು ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಸ್ತಬಕದ ಪ್ರಧಾನ ಬೋಧನೆಯೆಂದರೆ ದಿವ್ಯಮಾತೆಯ ಸಂಕಲ್ಪದಲ್ಲಿರುವ ಅಪ್ರತಿಹತ ಶಕ್ತಿ. ಅವಳ ಸಂಕಲ್ಪವು ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಸಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೇದವೇ ಅಳಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿ ಘಟನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ದುರ್ಬಲನು ವಿಜಯಿಯಾಗಬಹುದು; ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಪತನಗೊಳ್ಳಬಹುದು; ಮಂದಬುದ್ಧಿಯು ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಬಹುದು; ಪಂಡಿತನೂ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾಗಬಹುದು; ರಾಜ್ಯಗಳು ಉದಯಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಕುಸಿದುಹೋಗಬಹುದು. ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಮೂಲಕ ಲೋಕದಲ್ಲಿನ ಜಯ, ಜ್ಞಾನ, ಅಧಿಕಾರ, ಪರಾಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯ ಅನುಮತಿ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಮುನಿಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಋಷಿಗಳು ಕೀರ್ತಿಸಿದ ನಿಗೂಢ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಇಂದ್ರನನ್ನೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪರಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪೋಷಿಸುವ ಜಗದ್ಧಾತ್ರಿಯಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯ, ಕಟಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಹುಬ್ಬುಗಳ ಅಲ್ಪಚಲನವೂ ಗರ್ವ ಮತ್ತು ಮದದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತರಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವ ಅಸುರರನ್ನು ಅಣಗಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಗಳೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವ ವಜ್ರಾಯುಧವೂ ಅವಳ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಅಂಶದಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಶರಣಾಗತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಂಭೀರವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೋಧನೆಯೂ ಈ ಸ್ತಬಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದಿವ್ಯಮಾತೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಭಕ್ತನನ್ನು, ತಾಯಿಬೆಕ್ಕು ತನ್ನ ಮರಿಯನ್ನು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವಂತೆ, ಅವಳು ಸ್ವತಃ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾಳೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಯೋಗಮಾರ್ಗವನ್ನು, ತಾಯಿಕೋತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಕೋತಿಮರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಯೋಗಾರೋಹಣದ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಈ ಸ್ತಬಕವು ಸುಂದರವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಾಧಿಯ ವಿಧಾನ ತಿಳಿಯದವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಜಪ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದಿವ್ಯಮಾತೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಅವಳ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಸಿದ್ಧಿ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತಗೊಂಡು, ಶತ್ರುಗಳ ಭಾರದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿರುವ ಭಾರತಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಮಗೆ ಪ್ರಸಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ಮುನಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆವೇಶಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಕೇವಲ ನಿಗೂಢಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಕ್ತಿಸ್ತೋತ್ರವಲ್ಲ; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೈತನ್ಯ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ದೇಶಸೇವೆಯ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೂ ಆಗಿದೆ.
## ಈ ಸ್ತಬಕದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು
• ಭಾರತದ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕೆಂದು ಶಚೀದೇವಿಯ ಕರುಣಾಕಟಾಕ್ಷಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• ದಿವ್ಯಸಂಕಲ್ಪದ ಅಪ್ರತಿಹತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು
• ಜಯ, ಅಪಜಯ, ಅಭ್ಯುದಯ, ಪತನ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಕ್ತಿಯ ಅನುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತವೆಂದು ಬೋಧಿಸುವುದು
• ಇಂದ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಋಷಿಗಳು ಕೀರ್ತಿಸಿದ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಪೋಷಕಿಯಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸುವುದು
• ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರಾಯುಧವು ಅವಳ ಶಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಅಂಶದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುವುದು
• ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಯೋಗಸಾಧನೆಯ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು
• ನಿರಂತರ ಜಪ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಸಿದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ನಿಷ್ಠೆ ಲಭಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆ
• ವಿಭಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತುಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ ಭಾರತಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
॥ ದ್ವಿತೀಯೋ ಮದಲೇಖಾ ಸ್ತಬಕಃ ॥
ಪೌಲೋಮ್ಯಾಃ ಪರಿಶುಭ್ರಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾದೃಶ್ಯರುಚೋ ಮೇ ।
ಶ್ರೀಮಂತೋ ದರಹಾಸಾಃ ಕಲ್ಪಂತಾಂ ಕುಶಲಾಯ ।।೧೨೬।।
ಕಾರುಣ್ಯಾಮೃತಸಿಕ್ತಾ ಶಕ್ತಾ ಶಕ್ರಮಹಿಷ್ಯಾಃ ।
ಪ್ರೇಕ್ಷಾ ಭಾರತಭೂಮೇರ್ದೌರ ್ಬಲ್ಯಂ ವಿಧುನೋತು ।।೧೨೭।।
ವಂದೇ ನಿರ್ಜರರಾಜ್ಞೀಂ ಸಂಕಲ್ಪೇ ಸತಿ ಯಸ್ಯಾಃ ।
ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಚಾರೋ ನೈವ ಸ್ಯಾದಣುಕೋಽಪಿ ।।೧೨೮।।
ಸಂಕಲ್ಪಸ್ತವ ಕಶ್ಚಿಚ್ಚಿತ್ತೇ ಚೇದ್ದಿವ ಈಶೇ ।
ಸ್ಯಾದುಲ್ಲಂಘ್ಯ ನಿಸರ್ಗಂ ಸಿದ್ಧಿರ್ನಿಷ್ಫಲತಾ ಚ ।।೧೨೯।।
ಮೂಢೋಽಪ್ಯುತ್ತಮರೀತ್ಯಾ ಸಿಧ್ಯೇದಧ್ಯಯನೇಷು ।
ಮೇಧಾವೀ ಚ ನಿತಾಂತಂ ನೈವ ಸ್ಯಾತ್ಕೃತಕೃತ್ಯಃ ।।೧೩೦।।
ಉತ್ಪದ್ಯೇತ ಮಹೇಶ್ವರ್ಯಪ್ರಾಜ್ಞಾದಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರಮ್ ।
ಯಾಯಾನ್ಮಾತರಕಸ್ಮಾದ್ವಿಭ್ರಾಂತಿಂ ವಿಬುಧೋಽಪಿ ।।೧೩೧।।
ಅಲ್ಪಾನಾಮಬಲಾನಾಂ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ವಿಜಯಃ ಸ್ಯಾತ್ ।
ಶಕ್ತಾನಾಂ ಬಹುಲಾನಾಂ ಘೋರಾ ಸ್ಯಾತ್ಪರಿಭೂತಿಃ ।।೧೩೨।।
ರಾಜೇರನ್ನೃಪಪೀಠೇಷ್ವಖ್ಯಾತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ।
ಸ್ಯಾದ್ದುರ್ಧರ್ಷಬಲಾನಾಂ ಪಾತೋ ರಾಜಕುಲಾನಾಮ್ ।।೧೩೩।।
ನಿರ್ಯತ್ನೋಽಪಿ ಸಮಾಧೇರ್ವಿಂದೇದ್ದೇವಿ ಸಮೃದ್ಧಿಮ್ ।
ಯೋಗಸ್ಯಾಂಬ ನ ಪಶ್ಯೇದಭ್ಯಸ್ಯನ್ನಪಿ ಸಿದ್ಧಿಮ್ ।।೧೩೪।।
ಅತ್ಯಂತಂ ಯದಸಾಧ್ಯಂ ನೇದಿಷ್ಠಂ ಭವತೀದಮ್ ।
ಸಾಧ್ಯಂ ಸರ್ವವಿಧಾಭಿಃ ಸ್ಯಾದಿಂದ್ರಾಣಿ ದವಿಷ್ಠಮ್ ।।೧೩೫।।
ಗಾಯಾಮೋ ಮುನಿಸಂಘೈರ್ಗೇಯಾಂ ಕಾಮಪಿ ಮಾಯಾಮ್ ।
ಇಂದ್ರಸ್ಯಾಪಿ ವಿನೇತ್ರೀಂ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಸ್ಯ ಚ ಧಾತ್ರೀಮ್ ।।೧೩೬।।
ವಿದ್ಯಾನಾಮಧಿನಾಥೇ ಕಾಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಶ್ರಯಸೇ ತ್ವಮ್ ।
ಇಂದ್ರಂ ಕರ್ತುಮಧೀನಂ ವಿಶ್ವಸ್ಮಾದಧಿಕಂ ತಮ್ ।।೧೩೭।।
ನಿತ್ಯಾಲಿಪ್ತಮನೀಷೇ ಸ್ತ್ರೀಮೋಹೋ ನ ವಿತರ್ಕ್ಯಃ ।
ಭ್ರೂಚೇಷ್ಟಾನುಚರತ್ವಾದನ್ಯಾ ಸ್ಯಾದನುಕಂಪಾ ।।೧೩೮।।
ಸೌಂದರ್ಯಂ ಪರಮನ್ಯದ್ವಜ್ರೇಶ್ವರ್ಯಥವಾ ತೇ ।
ಹರ್ತುಂ ಯತ್ಸುಖಮೀಷ್ಟೇ ತಾದೃಕ್ತಸ್ಯ ಚ ಚಿತ್ತಮ್ ।।೧೩೯।।
ಚಕ್ಷುರ್ದರ್ಶನಮಾತ್ರಾನ್ನಿಸ್ತೇಜೋ ವಿದಧಾನಮ್ ।
ಚಿತ್ತಂ ಚೋಜ್ಝಿತಧೈರ್ಯಂ ಮತ್ತಾನಾಂ ದನುಜಾನಾಮ್ ।।೧೪೦।।
ಗರ್ತೇ ದುರ್ಜನದೇಹೇ ಮಗ್ನಾನ್ ಪಂಕವಿಲಗ್ನಾನ್ ।
ಪ್ರಾಣಾನಾತ್ಮಸಜಾತೀನುದ್ಧರ್ತುಂ ಧೃತದೀಕ್ಷಮ್ ।।೧೪೧।।
ವಜ್ರಂ ನಿರ್ಜರರಾಜೋ ಯದ್ಧತ್ತೇ ಸಮರೇಷು ।
ತ್ವಚ್ಛಕ್ತೇಃ ಕಲಯೈತನ್ಮನ್ಮಾತರ್ನಿರಮಾಯಿ ।।೧೪೨।।
ರಾಜ್ಞೀತ್ವಾತ್ಪರಮೇತೇ ರಾಜತ್ವಂ ಶತಮನ್ಯೋಃ ।
ನಿಶ್ಶಕ್ತಿಸ್ಸ ವಿನಾ ತ್ವಾಂ ಕಾಮಾಜ್ಞಾಂ ಕು ರುತಾಂ ನಃ ।।೧೪೩।।
ಸರ್ವಂ ಶಕ್ರನಿಶಾಂತಸ್ಯೇಶಾನೇ ತವ ಹಸ್ತೇ ।
ಅಸ್ಮಾಕಂ ತು ಧಿಯೇದಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಸಂಗ್ರಹತಸ್ತೇ ।।೧೪೪।।
ಗಂತವ್ಯಂ ಸ್ವರಧೀಶೇ ನಿಶ್ಶೇಷಾರ್ಪಣಶೂರಮ್ ।
ಬಿಭ್ರಾಣಾ ನಯಸಿ ತ್ವಂ ಮಾರ್ಜಾಲೀವ ಕಿಶೋರಮ್ ।।೧೪೫।।
ಗೃಹ್ಣನ್ನಂಬರನಾಥಾಮಂಬಾಮಶ್ಲಥಮಂಧಃ ।
ಕೀಶಸ್ಯೇವ ಕಿಶೋರೋ ಯೋಗೀ ಗಚ್ಛತಿ ಗಮ್ಯಮ್ ।।೧೪೬।।
ಪೂರ್ಣಾತ್ಮಾರ್ಪಣಹೀನೋ ಽಪ್ಯಜ್ಞಾತಾಽಪಿ ಸಮಾಧೇಃ ।
ನಿತ್ಯಂ ಯೋ ಜಗದಂಬ ತ್ವಾಂ ಸೇವೇತ ಜಪಾದ್ಯೈಃ ।।೧೪೭।।
ತಂ ಚಾಚಂಚಲಭಕ್ತಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಪೂರಿತಕಾಮಮ್ ।
ನಿಷ್ಠಾಂ ದಾಸ್ಯಸಿ ತಸ್ಮೈ ಪೌಲೋಮಿ ಕ್ರಮಶಸ್ತ್ವಮ್ ।।೧೪೮।।
ಭಿನ್ನಾಂ ಸಂಘಸಹಸ್ರೈಃ ಖಿನ್ನಾಂ ಶತ್ರುಭರೇಣ ।
ಪಾತುಂ ಭಾರತಭೂಮಿಂ ಮಾತರ್ದೇಹಿ ಬಲಂ ಮೇ ।।೧೪೯।।
ತ್ರ್ಯೈಲೋಕ್ಯಾವ ನಭಾರಶ್ರಾಂತಾಂ ವಾಸವಕಾಂತಾಮ್ ।
ಹೈರಂಬ್ಯೋ ಮದಲೇಖಾಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಮ್ಮದಯಂತು ।।೧೫೦।।
॥ ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯಃ ಸ್ತಬಕಃ ॥