కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్
ఇంద్రాణీ సప్తశతీ
చతుర్థం బార్హతం శతకం - ప్రథమో హలముఖీ స్తబకః
ఈ స్తబకం పద్మనయనియైన స్వర్గసామ్రాజ్ఞికి సమర్పించిన సౌమ్యమైన ప్రార్థనతో ప్రారంభమవుతుంది. ఆమె చిరునవ్వు క్షీరసాగర తరంగాల నుండి చిందిన శ్వేతబిందువులవలె, ప్రేమప్రవాహంతో నిండినదిగా వర్ణించబడింది. ఆ దివ్యస్మితం సమస్త దుఃఖాలను తొలగించాలని శ్రీ గణపతి ముని ప్రార్థిస్తారు. సన్మార్గం నుండి పాదాలు జారి, పూర్వవైభవాన్ని కోల్పోయిన భారతభూమిని హరి యొక్క యౌవనవతియైన సహచరి తిరిగి పరిశుద్ధమైన మార్గంలో నడిపించి, నిజమైన సమృద్ధిని ప్రసాదించాలని వేడుకుంటారు.
ప్రారంభ శ్లోకాలలో ఒక గంభీరమైన తాత్త్విక దర్శనం ఆవిష్కృతమవుతుంది. దివ్యమాత బ్రహ్మం యొక్క చైతన్యశక్తిగా వర్ణించబడుతుంది. విశ్వవ్యక్తీకరణ కోసం ఆమె బ్రహ్మానికి భిన్నమైనదానివలె కనిపిస్తుంది. ఆనందం, జ్ఞానం, తేజస్సు మరియు శ్రేష్ఠమైన దివ్యగుణాలతో నిండిన దైవదంపతులను ఆమె వ్యక్తం చేస్తుంది. ప్రకాశమయమైన పురుషరూపంలో బ్రహ్మం “నేనే ఆయనను” అనే చైతన్యంతో వెలుగుతుంది; స్త్రీస్వరూపంలో ఆమె “నేను ఆయన శక్తిని” అనే అవగాహనను ప్రసాదిస్తుంది. ఈ విధంగా పరమదైవం తన స్వశక్తిని తెలుసుకొని, వ్యక్తపరచుకునే విశ్వప్రజ్ఞగా శచీదేవిని ఈ స్తబకం వెల్లడిస్తుంది.
శచీదేవి సమస్త లోకాలకు పరమజననిగా, పాపనాశినిగా, తంత్రజాలమంతటా స్తుతింపబడే మహాశక్తిగా, ప్రతి అనుభవస్థితిలోనూ వ్యాపించిన పరిశుద్ధప్రజ్ఞగా ఆరాధించబడుతుంది. ఆమె "మతి, రుచి, రతి, స్థితి" — అవగాహన, ప్రకాశం, ఆనందం మరియు స్థిరత్వం. కవి తన బుద్ధి ఏ జ్ఞేయవస్తువువైపు ప్రవహించినా, సర్వవ్యాపినియైన ఆమె అక్కడే ప్రకాశించాలని ప్రార్థిస్తారు.
మధ్య శ్లోకాలు శక్తివంతమైన శరణాగతి ప్రకటనగా మారుతాయి. మానవప్రయత్నం విఫలమైనప్పుడు, బలహీనులు బలవంతులైన దుష్టుల చేత అణచివేయబడినప్పుడు, దివ్యమాత పాదాలే ఏకైక శరణుగా నిలుస్తాయి. పౌరుషం — వ్యక్తిగత ప్రయత్నం — మరియు దైవం — విధి లేదా దైవానుగ్రహం — మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని కవి లోతుగా పరిశీలిస్తారు. నిస్సహాయమైన విధివాదాన్ని ఆయన తిరస్కరిస్తారు. పూర్వజన్మపుణ్యం ఉన్నా లేకపోయినా, ఇప్పుడు తాను ఆమె పాదాలను ఆశ్రయించానని ప్రకటిస్తారు.
దూరమైన స్వర్గసుఖాలను గానీ, భవిష్యత్తు జన్మలో లభించే ఫలాలను గానీ ఆయన కోరరు. ప్రస్తుతం అవసరమైన ఫలాన్నే ప్రసాదించాలని ప్రార్థిస్తారు. అయినప్పటికీ ఆమె వరమిచ్చినా ఇవ్వకపోయినా, రక్షించినా రక్షించకపోయినా, తనను పరిశుద్ధం చేసే ఆమె పవిత్రపాదాలను ఎన్నటికీ విడువనని దృఢంగా ప్రకటిస్తారు. ఈ శరణాగతి కోరిక నెరవేరితేనే నిలిచే భక్తి కాదు; అనుగ్రహం ప్రత్యక్షమైనా కాకపోయినా నిలిచే అచంచలమైన ఆత్మసమర్పణ.
చివరగా, చంద్రవదనియైన ఇంద్రప్రియ, ఇంద్రుని హృదయసఖి, భారతదేశాన్ని రక్షించగల సమర్థునిగా గణపతి మునిని తీర్చిదిద్దాలని ప్రార్థిస్తూ ఈ స్తబకం ముగుస్తుంది.
అందువల్ల ఈ స్తబకం అధిభౌతిక తత్త్వదర్శనం, భక్తి, స్వప్రయత్నం, దైవానుగ్రహం, సంపూర్ణ శరణాగతి మరియు జాతీయసేవలను సుందరంగా సమన్వయపరిచే మహిమాన్వితమైన స్తుతి.
ఈ స్తబకంలోని ముఖ్యాంశాలు
• క్షీరసాగరబిందువులవలె శ్వేతమైన, ప్రేమతో నిండిన శచీదేవి స్మితం దుఃఖాన్ని తొలగించాలని ప్రార్థన
• భారతభూమి తిరిగి పరిశుద్ధమైన మార్గంలో నడిచి, తన వైభవాన్ని పొందాలని ప్రార్థన
• బ్రహ్మం యొక్క చైతన్యశక్తిగా, విశ్వవ్యక్తీకరణకు మూలమైన జగన్మాతగా శచీదేవిని దర్శించడం
• బ్రహ్మం మరియు శక్తి అనే దైవదంపతుల తత్త్వాన్ని వివరించడం
• సమస్త అనుభవాలలో బుద్ధి, ప్రకాశం, ఆనందం మరియు స్థిరత్వంగా శచీదేవిని దర్శించడం
• వ్యక్తిగత ప్రయత్నం, విధి, దైవానుగ్రహం మరియు శరణాగతి మధ్య సంబంధంపై విచారణ
• నిష్క్రియాత్మకమైన విధివాదాన్ని, భవిష్యజ్జన్మ ఫలాల కోసం చేసే బేరసారపు భక్తిని తిరస్కరించడం
• దివ్యమాత అనుగ్రహించినా అనుగ్రహించకపోయినా, ఆమె పవిత్రపాదాలను ఎన్నటికీ విడువననే దృఢప్రతిజ్ఞ
• భారతదేశ రక్షణ కోసం గణపతి మునికి శక్తిని ప్రసాదించమని ప్రార్థన
॥ అథ చతుర్థం బార్హతం శతకం ॥
॥ ప్రథమో హలముఖీ స్తబకః ॥
క్షీరవీచిపృషతసితం ప్రేమధారిదరహసితమ్ ।
నాకరాజనళినదృశః శోకహారి మమ భవతు ॥ ౩౦౧ ॥
అధ్వనో గళితచరణామధ్వరక్షితిమవిభవామ్ ।
ఆదధాతు పథి విమలే వైభవే చ హరితరుణీ ॥ ౩౦౨ ॥
బ్రహ్మణశ్చితిరథనభః కాయభాగవగతిమతీ ।
యా తదా పృథగివ బభౌ ధర్మితాం స్వయమపి గతా ॥ ౩౦౩ ॥
మోదబోధవిభవకృతప్రాకృతేతరవరతను ।
సర్వసద్గుణగణయుతం యా ససర్జ సురమిథునమ్ ॥ ౩౦౪ ॥
పుంసి దీప్తవపుషి తయోర్బ్రహ్మ సోఽహమితి లసతి ।
యోషితే కిల ధియమదాత్తస్య శక్తిరహమితి యా ॥ ౩౦౫ ॥
యాభిమానబలవశతస్తాముదారతమవిభవామ్ ।
మన్యతే స్మ వరవనితాం స్వాధిదైవికతనురితి ॥ ౩౦౬ ॥
ఆదిపుంసి గగనతనుర్యా తనోతి తనుజమతిమ్ ।
ఆదధాతి యువతితనుః ప్రాణనాయక ఇతి రతిమ్ ॥ ౩౦౭ ॥
తాం పరాం భువనజననీం సర్వపాపతతిశమనీమ్ ।
తంత్రజాలవినుతబలాం స్తౌమి సర్వమతిమమలామ్ ॥ ౩౦౮ ॥
సా మతిర్విదితవిషయా సా రుచిర్వితతవిషయా ।
సా రతిర్వినుతవిషయా సా స్థితిర్విధుతవిషయా ॥ ౩౦౯ ॥
యత్ర యత్ర మమ ధిషణా గ్రాహ్యవస్తుని గతిమతీ ।
తత్ర తత్ర విలసతు సా సర్వగా సకలచరితా ॥ ౩౧౦ ॥
దుర్బలస్య బహుళబలైరర్దితస్య జగతి ఖలైః ।
ఆదిదేవి తవ చరణం పావనం భవతి శరణమ్ ॥ ౩౧౧ ॥
పౌరుషే భవతి విఫలే త్వామయం జనని భజతే ।
కిం ను తే యది విముఖతా పౌరుషం కథయ భజతామ్ ॥ ౩౧౨ ॥
కర్తురప్రతిహతగిరః పౌరుషాచ్ఛతగుణమిదమ్ ।
ధ్యాతురస్ఖలితమనసః కార్యసిద్ధిషు తవ పదమ్ ॥ ౩౧౩ ॥
పౌరుషం విదితమఫలం కాంక్షితే మమ సురనుతే ।
శక్తమీదృశి తు సమయే శ్రద్దధామి తవ చరణమ్ ॥ ౩౧౪ ॥
పౌరుషం యది కవిమతం దేవి తేఽపి పదభజనమ్ ।
దైవవాదపటువచసో మూకతైవ మమ శరణమ్ ॥ ౩౧౫ ॥
పూర్వజన్మసుకృతఫలం దైవమంబ నిగదతి యః ।
భక్తిపౌరుషవిరహిణో భావితస్య రిపుదయితమ్ ॥ ౩౧౬ ॥
ఉద్యతస్య తవ చరణం సంశ్రితస్య చ సురనుతే ।
పూర్వజన్మసుకృతబలశ్రద్ధయాఽలమహృదయయా ॥ ౩౧౭ ॥
అస్తు పూర్వభవసుకృతం మాస్తు వా జనని జగతామ్ ।
సాంప్రతం తవ పదయుగం సంశ్రితోస్మ్యవ విసృజ వా ॥ ౩౧౮ ॥
నాస్తి సంప్రతి కిమపి కిం భూతిమాప్స్యసి కిము తతః ।
అన్యజన్మని వితరణే కా ప్రసక్తిరమరనుతే ॥ ౩౧౯ ॥
నాన్యజన్మని బహుశివం నాపి నాకభువనసుఖమ్ ।
కామయే ఫలమభిమతం దేహి సంప్రతి శచి న వా ॥ ౩౨౦ ॥
మేదినీ భువనతలతో నిస్తులాదుత గగనతః ।
భాస్కరాదుత రుచినిధేః కామ్యమీశ్వరి వితర మే ॥ ౩౨౧ ॥
విష్టపే క్వచన వరదే దాతుమీశ్వరి కృతమతిమ్ ।
వారయేజ్జనని న పరస్త్వాం జనస్తవ పతిమివ ॥ ౩౨౨ ॥
దేహి వా భగవతి న వా పాహి వా శశిముఖి న వా ।
పావనం తవ పదయుగం న త్యజామి హరిదయితే ॥ ౩౨౩ ॥
రక్షితుం భారతవిషయం శక్తమింద్రహృదయసఖీ ।
చంద్రబింబరుచిరముఖీ సా క్రియాద్భువి గణపతిమ్ ॥ ౩౨౪ ॥
సంప్రహృష్యతు హలముఖీర్భాస్వతీర్గణపతిమునేః ।
సా నిశమ్య సురనృపతేర్మోహినీ సదయహృదయా ॥ ౩౨౫ ॥
॥ ఇతి ప్రథమః స్తబకః ॥