కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్
ఇంద్రాణీ సప్తశతీ
తృతీయో హంసమాలా స్తబకః

ఈ స్తబకం వజ్రపాణి ఇంద్రుని ప్రియసహచరి, దేవతల సామ్రాజ్ఞి అయిన శచీదేవి — ఇంద్రాణి యొక్క అనుగ్రహప్రదమైన కటాక్షాన్ని స్తుతించే సుందరమైన భక్తిగీతం. ఆమె సౌమ్యమైన చిరునవ్వు మోహానికి మూలమైన అజ్ఞానాన్ని, హృదయంలో దాగి ఉన్న చీకటిని తొలగించాలని శ్రీ గణపతి ముని ప్రార్థిస్తారు.
ఈ స్తబకంలోని ప్రధాన భావం ఇంద్రాణి యొక్క "దృష్టి" — ఆమె దివ్యకటాక్షం. ఆమె చూపు అమృతాన్ని కురిపించేదిగా, కరుణతో ప్రవహించేదిగా, తనకు నమస్కరించిన వారిని రక్షించేదిగా, పాపాన్ని నశింపజేసేదిగా, ఉన్నతజ్ఞానాన్ని పోషించేదిగా, శుభమంగళాలను సృష్టించేదిగా వర్ణించబడింది. బలం, జ్ఞానం, భక్తి మరియు భారతదేశ అభ్యుదయం కోసం కవి ఆమె దివ్యదర్శనాన్ని కోరుకుంటారు.
ఆమె నీలవర్ణ పార్శ్వకటాక్షాన్ని వర్షమేఘంతో పోల్చిన సుందరమైన కవిచిత్రం ఈ స్తబకంలో కనిపిస్తుంది. ఆ కటాక్షమేఘం కురిసినప్పుడు భక్తిరూపమైన నెమళ్లు ఆనందంతో నృత్యం చేస్తాయి. ఆమె కటాక్షానుగ్రహం పొందిన వారు కవులు, ఆచార్యులు, సంస్కర్తలు, దేశభక్తులు, యోగులు మరియు ధర్మసేవకులుగా వికసిస్తారు. కొందరు దోషరహితమైన కావ్యాలను రచిస్తారు; కొందరు జ్ఞానసారాన్ని బోధిస్తారు; మరికొందరు తమ సత్ప్రవర్తనతో సమాజాన్ని ఉద్ధరిస్తారు; ఇంకొందరు తమ దేశాన్ని పరాధీనత నుండి విముక్తం చేయడానికి కృషి చేస్తారు.
స్వర్గలోకంలో ఇంద్రునిపై ప్రసరించే ఆమె ప్రేమపూర్వక దృష్టిని, భూమిపై ఉన్న భక్తులపై కురిసే కరుణాదృష్టితో ఈ స్తబకం సుందరంగా పోల్చుతుంది. ఆమె కటాక్షం ఇంద్రునికి బలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది; అదే కరుణామయ దృష్టి మనకూ శక్తిని ఇవ్వాలని ముని ప్రార్థిస్తారు. ఆమె ఎడమవైపు కటాక్షాలు స్వామిని ఆనందింపజేయవచ్చు; అయితే ఆమె కుడివైపు ప్రసరించే మంగళకర దృష్టులు భక్తులపై పడాలని వేడుకుంటారు.
చివరి శ్లోకాలు భారతభూమి కోసం చేసిన హృదయస్పర్శకమైన ప్రార్థనగా మారుతాయి. ఎంతోకాలంగా దివ్యమాతను మరచిపోయిన కారణంగా భారతదేశం దురవస్థకు లోనైందని కవి వేదనతో పేర్కొంటారు. పాశ్చాత్యదేశాల నాశనాన్ని ఆయన కోరరు; నిరాశతో, నిస్సహాయ స్థితిలో ఉన్న ప్రాచ్యదేశాలపై ఇప్పుడు తల్లి కరుణతో దృష్టి సారించాలని ప్రార్థిస్తారు. భారతభూమి రక్షణ మరియు అభ్యుదయం కోసం నరసింహుని కుమారుడైన గణపతి మునికి శక్తిని ప్రసాదించాలని శచీదేవిని వేడుకుంటారు.
అందువల్ల ఈ స్తబకం దివ్యకటాక్షం, కరుణ, జ్ఞానం, కవితాప్రేరణ, జాతీయజాగరణ మరియు ఆధ్యాత్మికశక్తిని ఏకకాలంలో ప్రతిబింబించే మహిమాన్వితమైన స్తుతి.
ఈ స్తబకంలోని ముఖ్యాంశాలు
• అంతరంగ అంధకారం మరియు మోహాన్ని తొలగించమని ప్రార్థన
• అమృతం, కరుణ, రక్షణ మరియు జ్ఞానప్రదాయినిగా ఇంద్రాణి కటాక్షాన్ని వర్ణించడం
• కవిత్వం, జ్ఞానం, సత్కార్యాలు మరియు దేశసేవకు మూలంగా ఆమె కటాక్షాన్ని దర్శించడం
• భారతదేశం బలవంతంగా, శుభసంపన్నంగా మారాలని ప్రార్థన
• స్వర్గంలోని ప్రేమదృష్టి మరియు భూమిపై భక్తుల పట్ల కరుణాదృష్టి మధ్య సుందరమైన పోలిక
• ఆమె దృష్టి పుణ్యాన్ని పోషించి, పాపాన్ని శుష్కింపజేయాలని ప్రార్థన
• భక్తుని మార్గం అంధకారరహితంగా మారాలని ఆవాహన
• పాశ్చాత్యంపై ద్వేషం లేకుండానే ప్రాచ్యదేశాల పునరుజ్జీవనం కోసం ప్రార్థన
• భారతభూమి రక్షణకై గణపతి మునికి శక్తిని ప్రసాదించమని శచీదేవిని వేడుకోవడం
॥ తృతీయో హంసమాలా స్తబకః ॥
సురుచిర్వజ్రపాణేస్సుదృశో మందహాసః ।
హరతాన్మోహమూలం హృదయస్థం తమో మే ॥ ౧౫౧ ॥
అమృతం సంకిరంత్యా ప్రసరంత్యేహ దృష్ట్యా ।
సురరాజ్ఞీ బలాఢ్యాం భరతక్ష్మాం కరోతు ॥ ౧౫౨ ॥
అమృతాంభః కిరంతీ కరుణాంభో వహంతీ ।
నతరక్షాత్తదీక్షా శచి మాతస్తవేక్షా ॥ ౧౫౩ ॥
కృతపీయూషవృష్టిస్తతకల్యాణసృష్టిః ।
విహితైనోవినష్టిర్ధృతవిజ్ఞానపుష్టిః ॥ ౧౫౪ ॥
భృతదేవేంద్రతుష్టిర్యమినాం దేవదృష్టిః ।
మమ కామ్యాని దేయాత్తవ విశ్వాంబ దృష్టిః ॥ ౧౫౫ ॥
జగతాం చక్రవర్తిన్యసితస్తే కటాక్షః ।
జలదో భక్తిభాజాం శిఖినాం నర్తనాయ ॥ ౧౫౬ ॥
సుకృతీ కోఽపి నాట్యే బహుళే తత్ర మాతః ।
జగతే సారభూతానుపదేశాన్కరోతి ॥ ౧౫౭ ॥
అపరో నవ్యకావ్యాన్యనవద్యాని ధన్యః ।
విదధాత్యప్రయత్నాద్బుధభోగక్షమాణి ॥ ౧౫౮ ॥
ఇతరో భాగ్యశాలీ రమణీయైః ప్రసంగైః ।
వితనోతి స్వజాతిం జగతి శ్రేష్ఠనీతిమ్ ॥ ౧౫౯ ॥
జగతాం మాతరేకో మహసా పుణ్యశాలీ ।
విధుతారిః స్వదేశం కురుతే వీతపాశమ్ ॥ ౧౬౦ ॥
పర ఇంద్రాణి సాధుర్బత విస్మృత్య విశ్వమ్ ।
రమతే సిక్తగండః ప్రమదాశ్రుప్రదానైః ॥ ౧౬౧ ॥
తవ రాగార్ద్రదృష్ట్యా దివి శక్రస్య నాట్యమ్ ।
కరుణాసిక్తదృష్ట్యా భువి భక్తస్య నాట్యమ్ ॥ ౧౬౨ ॥
తవ సప్రేమదృష్టిర్బలమింద్రే దధాతి ।
తవ కారుణ్యదృష్టిర్బలమస్మాసు ధత్తామ్ ॥ ౧౬౩ ॥
తవ వామాః కటాక్షాః ప్రభుమానందయంతు ।
ఉచితో దక్షిణానామయమస్త్వీక్షణానామ్ ॥ ౧౬౪ ॥
సుకృతానాం ప్రపోషం దురితానాం విశోషమ్ ।
కరుణార్ద్రా విభాంతీ తవ దృష్టిః క్రియాన్నః ॥ ౧౬౫ ॥
కురు పాదాబ్జబంధో స్సరణిం నిస్తమస్కామ్ ।
శచి విజ్ఞానతేజః కిరతావీక్షితేన ॥ ౧౬౬ ॥
క్రియయారాధయంతో భువనే తే విభూతీః ।
ఇహ కేచిల్లభంతే తవ మాతః కటాక్షాన్ ॥ ౧౬౭ ॥
స్ఫుటవిజ్ఞానపూర్వం ప్రభజేరన్ యది త్వామ్ ।
స్థిరయా దేవి భక్త్యా కిము వక్తవ్యమీశే ॥ ౧౬౮ ॥
కువిధేర్విస్మరంతీ భరతక్ష్మా శచి త్వామ్ ।
బహుకాలాదభాగ్యే పతితా దేవ్యయోగ్యే ॥ ౧౬౯ ॥
అభిషిక్తస్య మాతా తవ తేజోంశభూతా ।
సుదశాం సేవమానామనయత్పశ్చిమాశామ్ ॥ ౧౭౦ ॥
అయి కాలం కియంతం దయసే పశ్చిమస్యామ్ ।
ఇత ఇంద్రాణి పూర్వామవలోకస్వ దీనామ్ ॥ ౧౭౧ ॥
న వయం పశ్చిమస్యాశ్శచి యాచామనాశమ్ ।
కృపయైతాం చ పూర్వాం నిహతాశామవాశామ్ ॥ ౧౭౨ ॥
సకలం వ్యర్థమాసీదయి దీనేషు దృష్టా ।
తవ విశ్వస్య మాతః కరుణైకావశిష్టా ॥ ౧౭౩ ॥
సురరాజస్య కాంతే నరసింహస్య సూనుమ్ ।
బలవంతం కురు త్వం భరతక్ష్మావనాయ ॥ ౧౭౪ ॥
రుచిరాభిర్నిజాభిర్గతిభిర్హర్షయంతు ।
మరుతాం భర్తురేతాస్తరుణీం హంసమాలాః ॥ ౧౭౫ ॥
॥ ఇతి తృతీయస్తబకః ॥
