కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్ ఉమాసహస్రమ్
ఉమాసహస్రమ్
పంచదశః స్తబకః - స్వాగతావృత్తమ్
“శక్తేః స్వాగతం” — అంటే “దివ్యశక్తికి స్వాగతం” అనే శీర్షికతో ఉన్న ఈ పదిహేనవ స్తబకం, యోగి శరీరంలో దేవి మేల్కొనినప్పుడు ప్రత్యక్షమగు అంతరానుభవాన్ని అత్యంత సజీవంగా గానం చేస్తుంది. సమస్త జీవులలో అంతర్లీనంగా దాగి ఉన్న సూక్ష్మసారరూపిణిగా ఆమెను ముని వర్ణిస్తారు; అంతఃశుద్ధి, తపస్సు, ప్రాణం మరియు చైతన్యాల అంతర్మథనం ద్వారా ఆమె నిజాశక్తిని అనుభవించవచ్చని సూచిస్తారు. తరువాత ఈ అంతర్గత యోగప్రక్రియను మూలాధారం, పైకి లేచే అగ్ని, సహస్రదళపద్మం, చంద్రామృతం, అక్కడి నుండి దిగివచ్చే ఆనందప్రవాహం అనే క్రమంలో చిత్రిస్తారు. మేల్కొన్న శక్తి చివరకు శరీరమంతటినీ ఆనందప్రవాహంతో నింపుతుంది. 374–375 శ్లోకాలలో ఈ స్తబకశీర్షిక తన పరిపూర్ణార్థాన్ని పొందుతుంది: తనలో ప్రవేశించి సహస్రారం వరకు చేరి దివ్యలీలకు సిద్ధమైన జగద్వంద్య మాతను ముని ప్రత్యక్షంగా “స్వాగతం!” అంటూ ఆహ్వానిస్తారు.
ఈ స్తబకం అంతర్యజ్ఞం అనే భావానికి కూడా అత్యంత గంభీరమైన వ్యాఖ్యానాన్ని అందిస్తుంది. సాధారణంగా జరిగే శ్వాస, శరీరచలనం, గ్రహణక్రియలు — ఇవన్నీ సాక్షీభావంతో, చైతన్యపూర్వకంగా గమనించినప్పుడు ఆధ్యాత్మిక మంథనంగా మారుతాయి. కులకుండంలోని అగ్ని యోగికి నిరంతర అగ్నిహోత్రంగా మారుతుంది; శిరస్సు నుండి ప్రవహించే అమృతధార సోమంగా దర్శింపబడుతుంది. ఈ సోమాన్ని దేవి పానంచేస్తుందా? ఆమెయే సోమమా? లేక పానీయం, పానకర్త, పానక్రియ — ఈ మూడూ ఆమెయేనా? అనే ప్రశ్నల ద్వారా ముని అనుభవించేవాడు మరియు అనుభవం మధ్యనున్న భేదాన్నే క్రమంగా లయింపజేస్తారు. ఈ ఆనందరసాన్ని ఆయన తైత్తిరీయ సంప్రదాయంలో చెప్పబడిన ‘రసం’తో, తంత్రంలో చెప్పబడిన ‘పరామృతం’తో అనుసంధానిస్తూ, వైదిక, ఉపనిషత్తీయ, తాంత్రిక, యోగిక బోధలను ఒకే ప్రత్యక్షానుభవ దృష్టిలో సమన్వయపరుస్తారు.
ఈ స్తబకంలో మునిగారి రచన కేవలం శాస్త్రపాండిత్యాన్ని మాత్రమే కాకుండా, సూక్ష్మ యోగానుభవాన్ని అత్యంత ఖచ్చితంగా వర్ణించే సాధకయోగి యొక్క స్వరాన్ని వినిపిస్తుంది. బంగారాన్ని కరిగించి శుద్ధి చేయడం, అరణికట్టెలను మథించి అగ్ని ఉత్పత్తి చేయడం, సోమాన్ని పిండడం, చంద్రమెఘాల నుండి అమృతవర్షం కురవడం, మజ్జలోనూ ప్రవహించే ఆనందధార — ఇలాంటి చిత్రాల ద్వారా అత్యంత సూక్ష్మమైన యోగస్థితులకు స్పష్టమైన కవితాత్మక రూపం ఇస్తారు.
స్వాగతా ఛందస్సు ఇక్కడ ప్రత్యేకమైన కవిచాతుర్యంతో ఉపయోగించబడింది. ఛందస్సు పేరైన స్వాగతా అనే పదమే చివరికి భవానీకి పలికే “స్వాగతం”గా భావసారాన్ని పొందుతుంది. ఈ విధంగా ఛందస్సు, తత్త్వం, వ్యక్తిగత యోగానుభవం — మూడూ ఒకటిగా కలుస్తాయి. కవి దూరంగా నిలబడి శక్తిని వర్ణించడమే కాదు; తన స్వశరీరంలో చైతన్యంగా, అమృతంగా, ఆనందంగా మేల్కొన్న దివ్యమాత సాన్నిధ్యాన్నే హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తాడు.
పంచదశః స్తబకః - స్వాగతావృత్తమ్
శక్తేః స్వాగతమ్
ఆపదామపహరన్తు తతిం నః సమ్పదామపి దిశన్తు సమృద్ధిమ్ ।
దన్తకున్దరుచిదత్తబలాని వ్యోమకేశసుదృశో హసితాని ।। ౩౫౧ ।।
అల్పమప్యధికశక్తిసమృద్ధం మన్దమప్యధికసూక్ష్మవిసారమ్ ।
సుస్మితం స్మరవిరోధిరమణ్యాః కల్పతాం మమ కులస్య శుభాయ ।। ౩౫౨ ।।
పుష్కరాద్రవిమతో భువమేతాం భూమితశ్శశధరం క్రమమాణా ।
నైవ ముఞ్చతి పదం బత పూర్వం నోత్తరం వ్రజతి నేశపురన్ధ్రీ ।। ౩౫౩ ।।
భూషణేష్వివ సవిత్రి సువర్ణం మృత్తికామివ ఘటేష్వఖిలేషు ।
విశ్వవస్తుషు నిరస్తవిశేషాం దేవి పశ్యతి సతీం విబుధస్త్వామ్ ।। ౩౫౪ ।।
కిట్టభూతమఖిలేశ్వరజాయే దృశ్యజాతమఖిలం నిజపాకే ।
ప్రాణబుద్ధిమనసామిహ వర్గః సారభూత ఇతి సూరిజనోక్తిః ।। ౩౫౫ ।।
సారమీశ్వరి తిలేష్వివ తైలం విగ్రహేషు నిఖిలేషు నిగూఢమ్ ।
యే ధియా మథనతో విదురేకం తే భవన్తి విబుధాస్త్వయి లీనాః ।। ౩౫౬ ।।
ఆయసం త్రిభువనేశ్వరి పిణ్డం వహ్నినేవ తపసా తనుపిణ్డమ్ ।
యస్య చిజ్జ్వలనజాలమయం స్యాత్ తప్తమమ్బ స తవాలయభూతః ।। ౩౫౭ ।।
యోఽరణేర్మథనతోఽతిపవిత్రం వీతిహోత్రమివ వీతకలఙ్కః ।
ప్రాణముజ్జ్వలయతి స్వశరీరాత్ త్వామసావభయదేఽర్హతి యష్టుమ్ ।। ౩౫౮ ।।
ప్రాణతా శ్వసితమేవ విచార్యం కుర్వతా కరణమేవ నిభాల్యమ్ ।
గచ్ఛతా గమనమేవ విశోధ్యం తత్తనౌ మథనమాగమబోధ్యమ్ ।। ౩౫౯ ।।
యో రసం పిబతి మూర్ధసరోజాత్ సోమపోఽయమనఘః ప్రయతాత్మా ।
అగ్నిహోత్రమఖిలేశ్వరి నిత్యం మూలకుణ్డదహనస్థితిరస్య ।। ౩౬౦ ।।
చిన్మయీ పిబసి సోమమిమం కిం సోమ ఏవ కిమసావసి మాతః ।
పీయసే పిబసి చ స్వయమేకా పేయపాతృయుగలం కిము భూత్వా ।। ౩౬౧ ।।
తైజసం కనకమగ్నివితప్తం తేజ ఏవ కనకాఙ్గి యథా స్యాత్ ।
మోదరూపకలయా తవ తప్తం తన్మయం భవతి మోదజపిణ్డమ్ ।। ౩౬౨ ।।
కాఽపి మోదలహరీ తవ వీచిర్నిర్గతా దశశతారసుధాబ్ధేః ।
పూరయత్యఖిలమమ్బ శరీరం నేహ వేద్మి పరమే జడభాగమ్ ।। ౩౬౩ ।।
సేయముత్తమతమా నిపతన్తీ శీతలాద్దశశతారపయోదాత్ ।
ప్రేరితాదఖిలరాజ్ఞి భవత్యా బుద్ధిసస్యమవతాద్రసవృష్టిః ।। ౩౬౪ ।।
దుగ్ధసిన్ధుమథనాదమృతం వా శబ్దసిన్ధుమథనాత్ప్రణవో వా ।
లభ్యతే సుకృతిభిస్తవ వీచిర్మూర్ధకఞ్జమథనాద్రస ఏషః ।। ౩౬౫ ।।
అస్థిషు ప్రవహతి ప్రతివేగం మజ్జసారమమృతం విదధానా ।
బిభ్రతి మదమనుష్ణమదోషం మూర్ధకఞ్జనిలయే తవ ధారా ।। ౩౬౬ ।।
తైత్తిరీయకథితో రసలాభః సోఽయమేవ సకలాగమవర్ణ్యే ।
ఏతదేవ శశిమణ్డలనాథే తన్త్రభాషితపరామృతపానమ్ ।। ౩౬౭ ।।
మూర్ధసోమమజరామరరూపే యుక్తవీక్షణకరేణ నిపీడ్య ।
శమ్భుసున్దరి సునోమి ధినోమి త్వాం ప్రదీప్తకులకుణ్డనిశాన్తామ్ ।। ౩౬౮ ।।
దృష్టిరేవ రవిదీధితిరుగ్రా శీర్షకఞ్జశశినం ప్రవిశన్తీ ।
శీతలామృతమయీ ఖలు భూత్వా యోగినో ద్రవతి మోదకలా తే ।। ౩౬౯ ।।
మూర్ధని ద్రవసి యోగయుతానాం చక్షుషి జ్వలసి శఙ్కరభామే ।
తిష్ఠసి స్థిరపదా కులకుణ్డే బాహ్యతః స్ఖలసి నైవ కదాఽపి ।। ౩౭౦ ।।
సా యది ద్రవతి మోదకలా స్యాత్ సా యది జ్వలతి చిత్కలికా స్యాత్ ।
సా పరా స్థిరపదా యది తిష్ఠత్యక్షరా భవతి కాచన సత్తా ।। ౩౭౧ ।।
పశ్యతా నయనమణ్డలవృత్తిం గృహ్యసే త్వమచలాధిపకన్యే ।
జానతా దశశతారవిలాసం స్పృశ్యసే విదితమమ్బ రహస్యమ్ ।। ౩౭౨ ।।
వ్యాప్తశక్త్యసుబలేన లసన్తీ భానుబిమ్బనయనేన తపన్తీ ।
చన్ద్రబిమ్బమనసా విహరన్తీ సా పునర్జయతి మూర్ధ్ని వసన్తీ ।। ౩౭౩ ।।
స్వాగతం సకలలోకనుతాయై స్వాగతం భువనరాజమహిష్యై ।
స్వాగతం మయి భృశం సదయాయై స్వాగతం దశశతారమితాయై ।। ౩౭౪ ।।
సత్కవిక్షితిభుజో లలితాభిః స్వాగతాభిరనఘాభిరిమాభిః ।
స్వాగతం భణితమస్తు భవాన్ యై ఖేలనాయ శిర ఏతదితాయై ।। ౩౭౫ ।।