top of page
ఉమా సహస్రం అనేది కావ్యకంఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని రచించిన అత్యున్నతమైన, అత్యంత ప్రాముఖ్యమైన కావ్యకృతి. 1907లో భగవాన్ శ్రీ రమణ మహర్షిని తన గురువుగా స్వీకరించిన అనంతరం, ముని ఆధ్యాత్మిక జీవితంలో ఒక మహత్తర మలుపు సంభవించింది. తనకు శ్రీ రమణ మహర్షి వంటి మహాగురువును ప్రసాదించిన భగవతీ ఉమాదేవికి కృతజ్ఞతార్పణగా, తన తపస్సులో భాగంగా గణపతి ముని ఈ వెయ్యి శ్లోకాల మహాగ్రంథాన్ని రచించారు. మహర్షితో జరిగిన ఆ మహత్తర సమావేశం తరువాత, ముని తన తీవ్రమైన తపస్సును కొనసాగించాలని సంకల్పించారు. శ్రీ రమణుల సూచన మేరకు ఆయన అరుణాచల పర్వతంపై ఉన్న మామిడి చెట్టు గుహకు వెళ్లారు. అక్కడ ఉమాదేవిని స్తుతిస్తూ వెయ్యి శ్లోకాలు రచించాలని నిర్ణయించారు. శ్రీ రమణ మహర్షి మౌనంగానే తన సమ్మతిని, ఆశీర్వాదాన్ని ప్రసాదించారు. ముని ఆ వెయ్యి శ్లోకాలను ఇరవై రోజుల్లో పూర్తి చేస్తానని దృఢసంకల్పం చేసి, 1907 నవంబరు 26న రచన ప్రారంభించారు. అయితే ప్రారంభంలోనే ఒక తీవ్రమైన ఆటంకం ఎదురైంది. కుడిచేతి వ్రాసే వేలికి తీవ్రమైన పుండు ఏర్పడి, వ్రాయడం చాలా కష్టమైంది. దీనివల్ల తన ప్రతిజ్ఞను పూర్తి చేయడం అసాధ్యమవుతుందేమో అనే పరిస్థితి ఏర్పడింది. అయితే పరంపరగా చెప్పబడుతున్న ప్రకారం, దివ్యమాత అనుగ్రహంతో ఆ వేలు ఆశ్చర్యకరంగా నయమైంది. దాంతో ముని మళ్లీ రచనను కొనసాగించగలిగారు. చివరి రోజైన 1907 డిసెంబరు 15న అత్యంత తీవ్రమైన సవాలు ఎదురైంది. అప్పటికీ రెండువందలకు పైగా శ్లోకాలు రచించాల్సి మిగిలి ఉన్నాయి. తన ప్రతిజ్ఞను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నెరవేర్చాలని సంకల్పించిన ముని, ఐదుగురు లేఖకులను తన వద్ద కూర్చోబెట్టి వేగంగా శ్లోకాలను చెప్పిస్తూ వ్రాయించడం ప్రారంభించారు. భగవాన్ శ్రీ రమణ మహర్షి ఆయన సమీపంలో కళ్లుమూసుకుని కూర్చున్నారు. ఇంకా దాదాపు పది స్తబకాలు — ప్రతి స్తబకంలో ఇరవై ఐదు శ్లోకాల చొప్పున — పూర్తిచేయాల్సి ఉంది, కానీ సమయం చాలా తక్కువగా మిగిలింది. ముని శిష్యులకు ఆయన ఆశుకవితా సామర్థ్యం బాగా తెలుసు. క్షణాల్లోనే సంస్కృతంలో అద్భుతమైన శ్లోకాలను సృజించగల ఆయన అసాధారణ ప్రతిభను ఉపయోగించి, నిర్ణయించిన గడువులోనే ఉమా సహస్రంను పూర్తి చేయమని వారు ప్రార్థించారు. గణపతి ముని ఈ క్లిష్ట పరిస్థితిని భువనేశ్వరీ దేవి మధుకటాక్షం — దివ్యమాత యొక్క మధురమైన అనుగ్రహదృష్టి — తన మహిమను సంపూర్ణంగా ప్రదర్శించేందుకు వచ్చిన ఒక అవకాశంగా భావించారు. అందువల్ల ఆయన ఐదుగురు లేఖకులను భోజనం ముగించుకుని సాయంత్రానికి తిరిగి రావాలని ఆదేశించారు. సుమారు సాయంత్రం 7 గంటలకు వారు ఆ అసాధారణమైన చివరి ప్రయత్నానికి కూడి వచ్చారు. భగవాన్ శ్రీ రమణ మహర్షి కూడా అక్కడికి వచ్చి, విరూపాక్ష గుహలోని ఎత్తైన వేదికపై గణపతి ముని వెనుకభాగంలో కూర్చున్నారు. తరువాత జరిగిన కార్యం ఎంత క్లిష్టమో ఊహించడమే కష్టం. పూర్తికాని ప్రతి స్తబకానికి ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రధాన భావం ఉండేది; అలాగే ఆ స్తబకంలోని అన్ని శ్లోకాలూ ఒక నిర్దిష్టమైన సంస్కృత వృత్తం లేదా ఛందస్సులోనే ఉండాలి. ముని ఒక స్తబకాన్ని మొదటి శ్లోకం నుండి చివరి శ్లోకం వరకూ వరుసగా చెప్పడం మాత్రమే చేయలేదు. ఆయన ఐదుగురు లేఖకులకు మారుమారుగా శ్లోకాలు చెప్పుతూ, ఒక స్తబకం నుండి మరొక స్తబకానికి క్షణాల్లో మారేవారు. ఉదాహరణకు, ఒక లేఖకునికి ముప్పైవ స్తబకానికి చెందిన ఒక శ్లోకం చెప్పగానే, వెంటనే మరొక లేఖకుని వైపు తిరిగి ముప్పై ఒకటవ స్తబకానికి సంబంధించిన శ్లోకం చెప్పి, ఆ తరువాత మిగతా లేఖకులతో కూడా అదే విధంగా కొనసాగించేవారు. ఇలా చేస్తూనే ఆయన తన మనస్సులో ఒకేసారి అనేక కావ్యప్రవాహాలను సజీవంగా నిలుపుకోవాల్సి వచ్చేది — ప్రతి స్తబకంలోని ప్రధాన భావం, దానికి నిర్ణయించిన ఛందస్సు, భావక్రమం, అప్పటికే చెప్పిన శ్లోకాలు, ఆ స్తబకం ఏ దిశగా అభివృద్ధి చెందాలి అనే అంతర్గత నిర్మాణం — ఇవన్నీ ఏకకాలంలో జ్ఞాపకంలో ఉంచుకోవాలి. ఆ తరువాత మళ్లీ మళ్లీ ప్రతి స్తబకానికి తిరిగి వచ్చి, దాని భావం, ఛందస్సు, అంతర్గత ఏకత్వం ఏమాత్రం చెదరకుండా కొనసాగిస్తూ, చివరకు ప్రతి స్తబకాన్ని సంపూర్ణంగా పూర్తి చేయాలి. కేవలం మేధోపరమైన లేదా సాహిత్యపరమైన సాధనగా చూసినా, ఇలాంటి కార్యం దాదాపు ఊహాతీతం. ఇలాంటి అసాధారణ పరిస్థితుల్లోనే ఉమా సహస్రం యొక్క చివరి భాగం వెలువడింది. అందుకే పరంపర ఈ సంఘటనను కేవలం ఒక మహాకవి ఆశుకవితా ప్రతిభ ప్రదర్శనగా మాత్రమే చూడదు. సాధారణంగా అసాధ్యమని అనిపించే ఈ మహాకార్యాన్ని పూర్తి చేయడానికి ఒక ఉన్నతమైన, అదృశ్యమైన ఆధ్యాత్మిక శక్తి ఇద్దరు అసాధారణ సిద్ధుల ద్వారా కార్యరూపం దాల్చిందని భావించబడుతుంది — మౌనంలో లీనమైన భగవాన్ శ్రీ రమణ మహర్షి ఒక వైపు, తన ద్వారా శ్లోకప్రవాహాన్ని వెలువరించిన కావ్యకంఠ గణపతి ముని మరో వైపు. అందువల్ల ఆ చివరి రాత్రి కేవలం ఒక సాహిత్య ప్రతిజ్ఞ పూర్తైన ఘడియ మాత్రమే కాదు; గురువు యొక్క మౌనసాన్నిధ్యం, శిష్యుని తపస్సు, దివ్యమాత అనుగ్రహం — ఈ మూడూ ఏకకాలంలో కార్యరూపం దాల్చిన అరుదైన, పవిత్రమైన క్షణంగా నిలిచిపోయింది. అర్ధరాత్రికి మొత్తం వెయ్యి శ్లోకాలూ పూర్తి అయ్యాయి. అప్పుడు శ్రీ రమణ మహర్షి కళ్లను స్వల్పంగా తెరిచి ఇలా అడిగారు: “చెప్పినదంతా వ్రాసుకున్నారా?” మహర్షి అపారమైన అనుగ్రహంతో ఈ కార్యం పూర్తయిందని ముని సమాధానమిచ్చారు. గణపతి ముని దృష్టిలో ఇది కేవలం ఒక కావ్యరచన కాదు. చివరి రాత్రి అకస్మాత్తుగా ఉద్భవించిన ఆ రెండువందలకు పైగా శ్లోకాల ప్రవాహం గురు రమణుడు మరియు శిష్యుడు గణపతి ముని మధ్య జరిగిన ఒక రహస్యమైన ఆధ్యాత్మిక సంభాషణ ఫలితం అని ఆయన గ్రహించారు. మహర్షి ఒక్క మాట కూడా పలకలేదు. అయినప్పటికీ శిష్యునికి ఆ దివ్యప్రేరణ అందింది. ఈ భావంలో అది మౌనమే భాషగా జరిగిన గురూపదేశం. అందువల్ల శ్రీ రమణ మహర్షి మరియు గణపతి ముని మధ్య ఉన్న గురు–శిష్య ఆధ్యాత్మిక సంబంధంలో ఉమా సహస్రంకు ఒక అపూర్వమైన స్థానం ఉంది. తరువాత ముని ఈ గ్రంథాన్ని తన తపస్సులో భాగంగా ఏడు సార్లు పరిశీలించి సవరించారు. కానీ ఆ అసాధారణమైన చివరి రాత్రి ప్రత్యక్ష దర్శనంలా, దివ్యప్రకాశంలా ఉద్భవించిన శ్లోకాలను మాత్రం ఆయన మార్చలేదు. అవి ఎలా ప్రస్ఫుటించాయో అలా సంరక్షించబడ్డాయి. ఈ ఆధ్యాత్మిక దృష్టిలో ఉమా సహస్రంను గణపతి ముని ఒక్కడి రచనగా మాత్రమే కాకుండా, రమణుని అనుగ్రహం మరియు గణపతి ముని దివ్యదృష్టి మౌనంలో కలిసినప్పుడు జన్మించిన పవిత్ర గ్రంథంగా భావించడం సముచితం. ఈ విశిష్టమైన ఆవిర్భావం వల్ల ఉమా సహస్రంలోని ప్రతి శ్లోకమూ మంత్రశక్తిని కలిగి ఉందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. ఇది కేవలం అందమైన సంస్కృత కావ్యంగా ఆస్వాదించడానికి మాత్రమే ఉద్దేశించబడిన గ్రంథం కాదు. దీని పారాయణం, అధ్యయనం, మననం — ఇవన్నీ భక్తి, జ్ఞానం, అంతరానుభూతిని మేల్కొలిపే ఆధ్యాత్మిక సాధనలుగా భావించబడుతాయి. ఈ వెయ్యి శ్లోకాలు నలభై స్తబకాలుగా, ప్రతి స్తబకంలో ఇరవై ఐదు శ్లోకాల చొప్పున విభజించబడ్డాయి. ప్రతి స్తబకంలోని అన్ని శ్లోకాలూ ఒకే ఛందస్సులో ఉంటాయి. మొత్తం గ్రంథంలో ముని ఇరవై తొమ్మిది భిన్నమైన సంస్కృత ఛందస్సులను ఉపయోగించారు. ఇది సంస్కృత కవిత్వం, ఛందస్సులపై ఆయనకు ఉన్న అసాధారణ పాండిత్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. ప్రతి స్తబకంలోని మొదటి శ్లోకం సాధారణంగా ఉమాదేవి సుందరమైన మందహాసాన్ని స్తుతించే మంగళప్రార్థనగా ఉంటుంది. చివరి శ్లోకం ఆ స్తబకంలో ఉపయోగించిన ఛందస్సును సూచిస్తుంది. ఉమా సహస్రంలో ప్రతిపాదించబడిన విషయాలు కూడా అత్యంత విశాలమైనవి. సృష్టి రహస్యం, జగన్మాత పరమస్వరూపం, వైదిక మరియు తాంత్రిక దేవతలు, మంత్రం, పూజ, ఉపాసన, కుండలినీ, యోగానుభవాలు, దశమహావిద్యలు, ఉపనిషత్తులు, వివిధ ఆధ్యాత్మిక సాధనామార్గాలు — ఇలా అనేక గంభీరమైన తత్త్వాలను ముని ఇందులో వివరించారు. ఇవి కేవలం గ్రంథపాండిత్యం నుంచి వచ్చిన బోధనలు కావు. శాస్త్రాలపై ఆయనకు ఉన్న లోతైన అవగాహనతో పాటు, తపస్సు, మంత్రసాధన, యోగంలో ఆయన స్వయంగా పొందిన అనుభవాల నుంచి ఇవి వెలువడ్డాయి. అందువల్ల ఉమా సహస్రం అనేది వేదం, ఉపనిషత్తులు, తంత్రం, యోగం, మంత్రం, తత్త్వశాస్త్రం, భక్తి మరియు ప్రత్యక్ష ఆధ్యాత్మిక అనుభవం అన్నింటినీ ఒకేచోట కలిపిన అపూర్వమైన గ్రంథం. ఇందులో ఉమాదేవి కేవలం పూజించవలసిన ఒక దేవతగా మాత్రమే కాకుండా, సృష్టిలో, మానవునిలో, చైతన్యంలో, చివరకు ఆత్మసాక్షాత్కార మార్గంలోనే వ్యక్తమవుతున్న పరమ దివ్యశక్తిగా దర్శింపబడుతుంది. అందుకే ఉమా సహస్రంను కేవలం వెయ్యి శ్లోకాల స్తోత్రంగా చూడలేం. అది గణపతి ముని తపస్సుకు సాక్ష్యం, జగన్మాతకు అర్పించిన మహాస్తుతి, శ్రీ రమణ మహర్షి–గణపతి మునుల మధ్య మౌనంలో వికసించిన గురు–శిష్య సంబంధానికి సజీవ సాక్ష్యం, అలాగే ప్రతి శ్లోకమూ మరింత లోతైన ఆధ్యాత్మిక అనుభవానికి ద్వారం తెరవగల పవిత్ర సాధనాగ్రంథం.

ఉమా సహస్రం

తెలుగు

Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

ప్రథమః స్తబకః - ఆర్యావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

పఞ్చమః స్తబకః – ఉపజాతివృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

నవమః స్తబకః - ఆర్యావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

త్రయోదశః స్తబకః - ఉపజాతివృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

సప్తదశః స్తబకః- చమ్పకమాలావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

ఏకవింశః స్తబకః - అనుష్టుబ్వృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

పఞ్చవింశః స్తబకః- ఇన్ద్రవజ్రావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

ఏకోనత్రింశః స్తబకః- మదలేఖావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

త్రయస్త్రింశః స్తబకః - వంశస్థవృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

సప్తత్రింశః స్తబకః - అనుష్టుబ్వృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

ద్వితీయః స్తబకః - పఞ్చచామరవృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

షష్ఠః స్తబకః - మదలేఖావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

దశమః స్తబకః - లలితావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

చతుర్దశః స్తబకః - ఉపగీతివృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

అష్టాదశః స్తబకః - ప్రహర్షిణీవృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

ద్వావింశః స్తబకః - వియోగినీవృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

షడ్వింశః స్తబకః - దోధకవృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

త్రింశః స్తబకః - ప్రమాణికావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

చతుస్త్రింశః స్తబకః - హరిణీవృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

అష్టత్రింశః స్తబకః - పాదాకులకవృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

తృతీయః స్తబకః - తనుమధ్యావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

సప్తమః స్తబకః - వసన్తతిలకావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

ఏకాదశః స్తబకః - ఆర్యావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

పంచదశః స్తబకః - స్వాగతావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

ఏకోనవింశః స్తబకః - ప్రమాణికావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

త్రయోవింశః స్తబకః - నరమనోరమావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

సప్తవింశః స్తబకః - శిఖరిణీవృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

ఏకత్రింశః స్తబకః - ఉపజాతివృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

పంచత్రింశః స్తబకః - ఇందువదనావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

ఏకోనచత్వారింశః స్తబకః - ఇన్ద్రవజ్రావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

చతుర్థః స్తబకః - గీతివృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

అష్టమః స్తబకః - అనుష్టుబ్వృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

ద్వాదశః స్తబకః - రథోద్ధతావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

షోడశః స్తబకః - కుమారలలితావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

వింశః స్తబకః - మణిబన్ధవృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

చతుర్వింశః స్తబకః - సుప్రతిష్ఠావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

అష్టావింశః స్తబకః - వసన్తతిలకావృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

ద్వాత్రింశః స్తబకః - ఆర్యాగీతివృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

షట్త్రింశః స్తబకః - తూణకవృత్తమ్

Read Now
Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

చత్వారింశః స్తబకః - పాదాకులకవృత్తమ్

Read Now
bottom of page