కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్ ఉమాసహస్రమ్
ఉమాసహస్రమ్
ప్రథమః స్తబకః - ఆర్యావృత్తమ్
ఉమా సహస్రంలోని ఈ ప్రారంభ స్తబకం ముందుగా దివ్యమాతను విశ్వరూపమైన, నిరాకార స్వరూపంలో — వ్యోమశరీరా, అంటే ఆకాశవిస్తారమే శరీరంగా కలిగిన పరాశక్తిగా — తరువాత కరుణామయమైన దృశ్యరూపంలో స్త్రీరూపా, దివ్య స్త్రీస్వరూపిణిగా పరిచయం చేస్తుంది. సమస్త జీవుల అంధకారాన్ని, దుఃఖాన్ని తొలగించమని ఉమాదేవిని ప్రార్థిస్తూ ప్రారంభించిన శ్రీ గణపతి ముని, క్రమంగా ఆమెను జన్మరహితమైన, అపరిమితమైన మహాశక్తిగా, పరమేశ్వరుని తపఃశక్తిగా, లోకాలన్నిటినీ సూక్ష్మంగా వ్యాపించి ఉన్న దివ్యశక్తిగా, అలాగే దేహధారులలో అంతర్నిహితమైన కుండలినీశక్తిగా దర్శింపజేస్తారు. అందువల్ల “వ్యోమశరీరా, స్త్రీరూపా చ” అనే శీర్షిక ఈ స్తబకంలోని భావగమనాన్ని అత్యంత సముచితంగా ప్రతిబింబిస్తుంది.
విశ్వమంతటా వ్యాపించి, ఆకాశమే శరీరంగా ఉన్న అదే పరాశక్తి, దివ్యలీల కోసం, జీవుల అనుగ్రహార్థం ఉమా-హైమవతీ అనే సుందరమైన దివ్య స్త్రీస్వరూపాన్ని ధరిస్తుంది.
ఈ స్తబకంలోని ఒక విశిష్ట లక్షణం వైదిక విశ్వసృష్టి తత్త్వాన్ని, పురాణకథనాలను, ఆధ్యాత్మిక సంకేతార్థాలను సమన్వయపరచడంలో మునిగారి అసాధారణ నైపుణ్యం. దక్షుడు, అదితి, సతీదేవి, దక్షయజ్ఞం, పర్వతరాజుని కుమార్తెగా పార్వతీదేవి అవతరణ, అంతేకాక పర్వత అనే పదంలోని భావార్థం కూడా కేవలం చారిత్రక లేదా పురాణ సంఘటనలుగా మాత్రమే వివరించబడవు. వాటి అంతరార్థంలో శక్తి యొక్క అవిర్భావం, తిరోభావం, మరల ప్రకటన వంటి గంభీరమైన ఆధ్యాత్మిక సత్యాలను ముని వెలికితీస్తారు. వివిధ సంప్రదాయాలలో ఉన్న భిన్నమైన వ్యాఖ్యానాలను కూడా ఆయన పరస్పర విరోధాలుగా చూడకుండా, వాటన్నింటి వెనుక దాగి ఉన్న ఏకమైన ఆధ్యాత్మిక సత్యాన్ని గ్రహించే దిశగా పాఠకుని నడిపిస్తారు. అందుచేత ముగింపు శ్లోకాలు శాస్త్రపరిజ్ఞానం కలవారిని, ఈ ఆర్యావృత్త శ్లోకాలలో ఉమాదేవి భవమహిషీ — శివుని దివ్యపత్నిగా, అంబికా — సమస్త లోకాల తల్లిగా ఉన్న పరమస్వరూపాన్ని గుర్తించమని ఆహ్వానిస్తాయి.
ఈ స్తబకం ద్వారా శ్రీ గణపతి మునికి ఉన్న వైదిక పరిభాషపై అసాధారణ పట్టు, తాత్త్విక సమన్వయశక్తి, మంత్రస్ఫూర్తితో కూడిన సంకేతభాష, సంక్షిప్తమైనప్పటికీ గంభీరార్థసంపన్నమైన కవిత్వనైపుణ్యం స్పష్టంగా ప్రతిఫలిస్తాయి. నియమబద్ధమైన ఆర్యావృత్తంలోనే ఆయన పరతత్త్వవిచారణ నుండి విశ్వసృష్టి తత్త్వానికి, సూక్ష్మమైన యోగరహస్యాల నుండి దేవి దివ్యసౌందర్యవర్ణనకు, ప్రసిద్ధమైన పురాణకథల నుండి వాటి అంతరంగ రహస్యార్థాలకు అత్యంత సహజంగా ప్రయాణిస్తారు.
ఈ విధంగా ఈ స్తబకం ఉమా సహస్రంకు అత్యంత సముచితమైన ప్రారంభంగా నిలుస్తుంది. ఇందులో ఉమాదేవి దేవతలలో ఒక దేవతగా మాత్రమే కాకుండా, సృష్టికి మూలమైన ఆదిశక్తిగా, సమస్త విశ్వాన్ని వ్యాపించి ఉన్న చైతన్యశక్తిగా, భక్తులకు ప్రకాశమయమైన దివ్యరూపంలో సులభంగా అనుగ్రహించే కరుణామయ జగన్మాతగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.
॥ కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్ ఉమాసహస్రమ్ ॥
ప్రథమం శతకమ్
ప్రథమః స్తబకః - ఆర్యావృత్తమ్
వ్యోమశరీరా, స్త్రీరూపా చ
అఖిలజగన్మాతోమా తమసా తాపేన చాకులానస్మాన్ ।
అనుగృహ్ణాత్వనుకమ్ పాసుధార్ద్రయా హసితచన్ద్రికయా ।।౧।।
నిఖిలేషు ప్రవహన్తీం నిరుపాధివిమర్శయోగదృశ్యోర్మిమ్ ।
అజరామజామమేయాం కామపి వన్దే మహాశక్తిమ్ ।। ౨।।
సా తత్త్వతః సమన్తాత్సత్యస్య విభోస్తతా తపశ్శక్తిః ।
లీలామహిలావపుషా హైమవతీ తనుషు కుణ్డలినీ ।। ౩॥
పరమః పురుషో నాభిర్లోకానాం సత్య ఉచ్యతే లోకః ।
పరితస్తతః సరన్తీ సూక్ష్మా శక్తిస్తపో లో కః ॥౪॥
అన్తర్గూఢార్థానాం పురుషాగ్నేర్ధూమకల్ప ఉద్గారః ।
శక్తిజ్వాలాః పరితః ప్రాన్తేష్వభవజ్జనో లోకః ।।౫।।
అతిసూక్ష్మధూమకల్పం లోకం తతమాఖ్యయాఽన్యయా నాకమ్ ।
ఏతం తతోఽపి సూక్ష్మా వ్యాప్తాఽన్తరతః పరా శక్తిః ।॥౬॥
ధూమాన్తరోష్మకల్పా శుద్ధజ్వాలోపమా చ యా శక్తిః ।
తాం దివమాహుః కేచన పరమం వ్యోమాపరే ప్రాహుః ।। ౭ ।।
ఉద్గీర్ణధూమకల్పో యోఽయమపారో మహాఞ్జనో లోకః ।
వ్యోమాన్తరిక్షగగనప్రభృతిభిరభిధాభిరాహుస్తమ్ ।। ౮॥
ప్రాన్తేషు కోఽపి శక్తేః పృథగాత్మా వియదుపాధిసఙ్గేన ।
పరమాత్మనో విభక్తః స్వయమభిమన్తా వినిష్పేదే ।।౯।।
దక్షః పరోక్షముదితః పన్థా ఏష త్విషాం జనో లోకః ।
తద్గర్భే లబ్ధాత్మా కథితా దాక్షాయణీ శక్తిః ।।౧౦।।
సత్యాః ప్రాగపి శక్తేః ప్రాదుర్భావః స కీర్త్యతే ప్రథమః ।
ఈశాభిమానమయ్యాః పృథగభిమానిత్వనిష్పత్త్యా ।। ౧౧ ।।
ఆకాశస్య సుతైవం లక్షణయా వస్తుతః ప్రసూః శక్తిః ।
అదితేర్దక్షో దక్షాదదితిరితి శ్రుతిరబాధైవమ్ ।। ౧౨ ।।
జగతాం మాతాపితరౌ సతీభవౌ కేఽపి పణ్డితాః ప్రాహుః ।
అదితిప్రజాపతీ తావపరేషాం భాషయా విదుషామ్ ।। ౧౩ ।।
దివ్యపుమాకృతిమీశే బిభ్రతి లీలార్థమస్య రమణాయ ।
దివ్యవనితాకృతిం సా బభార మాతా చ భువనానామ్ ।। ౧౪ ।।
భాసురహేమాభరణాం బహుశోభామీశ్వరప్రమోదకలామ్ ।
మూర్తిం పావనకీర్తిం తాం హైమవతీముమామాహుః ।। ౧౫।।
తస్య ప్రథమః సాక్షీ భువనజుషాం నయనశాలినాం మధ్యే ।
వపుషః కిలాదిసుదృశో నిరుపమపుణ్యో నిలిమ్పపతిః ।। ౧౬ ।।
పల్లవమృదు వేదిగతజ్వలనపవిత్రం మహార్ఘమణికాన్తమ్ ।
నవచన్ద్రఖణ్డసౌమ్యం శివసుదృశస్తత్స్మరామి వపుః ।।౧౭।।
కేచన గౌరీం దేవీం శీతాద్రేర్దేవతాత్మనో జాతామ్ ।
కథయన్తి స్త్రియముత్తమలావణ్యాస్వాదితో గణ్యామ్ ।। ౧౮ ।।
సత్యైవ భవతు సేయం కథా తథాఽపి ప్రభాషితాం భక్తైః ।
తాం మూర్తిమాదిసుదృశో జానీయాత్కమపి తేజోంశమ్ ।। ౧౯।।
మన్యన్తే కేఽపి ఘనం పర్వతముక్తం నిగూఢయా వాచా ।
ప్రాదుర్భవతి గభీరధ్వనిరవిషహ్యా యతః శక్తిః ।।౨౦।।
ఆకాశో గోలేభ్యో యద్వితరతి నిజరజశ్చయాదన్నమ్ ।
నేశాయ కీర్త్యతే సా సంసారే దక్షయాగకథా ।। ౨౧।।
వ్యాప్తాఽపి యన్నిగూఢా బహిరీక్షకబుధ్యపేక్షయా నష్టా ।
శక్తిర్యాగే తస్మిన్నవసానం తదుదితం సత్యాః ।। ౨౨ ।।
పర్వతనామ్నో వైదికభాషాయాం యదియమతిబలా శక్తిః ।
ఘనతో భవతి వ్యక్తా తదభిహితం పార్వతీజననమ్ ।। ౨౩ ।।
తేజోంశతః శివావిహ హిమాచలేఽనుగ్రహాయ భూమిజుషామ్ ।
దత్తో యత్సాన్నిధ్యం లీలాచారిత్రమన్యదిదమ్ ।। ౨౪।।
ఏతాసామార్యాణాం జానన్తః శాస్త్రసమ్మతం భావమ్ ।
జానీయుర్భవమహీషీం భువనానామమ్బికాం దేవీమ్ ।। ౨౫।।