“ప్రకీర్ణకం” — అంటే “వివిధ ఆధ్యాత్మిక భావాల సమాహారం” అనే శీర్షికతో ఉన్న ఈ ఇరవై మూడవ స్తబకం, ఒకే నిరంతరమైన అంశాన్ని విస్తరించకుండా, భక్తి, తత్త్వవిచారణ, యోగసాధనలకు సంబంధించిన అనేక గంభీరమైన భావాలను ఒకచోట సమీకరిస్తుంది. ఉమాదేవి మందహాసం, ఆమె విశ్వాధిపత్యం, ఆమె పాదాలలో శరణాగతి, హృదయధ్యానం, అంతర్ముఖ విచారణ, దహర తత్త్వం, శ్వాసపై అవగాహన, అహంభావలయం — ఇలాంటి విభిన్న అంశాల మధ్య శ్లోకాలు సహజంగా సంచరిస్తాయి. అందువల్ల ప్రకీర్ణకం అనే శీర్షిక పూర్తిగా సముచితమైనది. ఇది ఉద్దేశపూర్వకంగా విభిన్నమైనప్పటికీ పరస్పరం అనుసంధానమైన ఆధ్యాత్మిక చింతనల సమాహారం, వాటన్నింటికీ కేంద్రబిందువుగా దివ్యమాతయే పరమ ఆంతర్య సత్యంగా నిలుస్తుంది.

ఈ స్తబకంలోని కొన్ని శ్లోకాలు ప్రత్యేకంగా అంతర్ముఖ స్వభావం కలిగినవి. స్థిరమైన బుద్ధితో హృదయంలో దేవిని అన్వేషించమని ముని సాధకుని ప్రేరేపిస్తారు. అంతేకాక “‘నేను’ అనే ఆలోచన ఎక్కడ ప్రకాశిస్తుంది?” అనే ప్రత్యక్ష విచారణను కూడా ముందుకు తెస్తారు. ఈ ప్రశ్న మనస్సును దాని మూలానికి తీసుకెళ్లి, చివరికి ఉన్నతమైన పరసత్యంలో లయింపజేయగలదు. ద్రష్ట మరియు దృశ్యముల మధ్య ఉన్న భేదమే ఆమె పరాత్పర స్వరూపాన్ని సూచిస్తుందని ఆయన వివరిస్తారు. ఆమె పరమపదాన్ని అమృతం, ఆనందం, చైతన్యం అని వర్ణిస్తారు.

స్తబకాంతంలో బోధ మరింత సాధనాత్మకంగా మారుతుంది. శ్వాస యొక్క గమనాన్ని నిరంతరం జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తూ ఉండటం ద్వారా సాధకుడు జగన్మాత పాదసన్నిధిని చేరగలడని ముని సూచిస్తారు. ఈ విధంగా విభిన్నంగా కనిపించే అంశాలన్నీ చివరకు ఒకే సందేశంలో సంగమిస్తాయి: బాహ్య ఉపాసన క్రమంగా అంతర్ముఖ ఎరుకగా, చివరికి ప్రత్యక్ష ఆత్మానుభవంగా పరిపక్వం చెందాలి.

ఈ స్తబకంలో శ్రీ గణపతి ముని భక్తి, వేదాంతం, హృదయకేంద్రిత విచారణ, యోగిక అవగాహన, సంక్షిప్త మిస్టిక్ ఉపదేశములను ఎంతో స్వేచ్ఛగా సమన్వయపరుస్తారు. సులలితమైన నరమనోరమా ఛందస్సు ఈ విభిన్న భావాలకు తేలికైన, అంతరంగమైన ప్రవాహాన్ని అందిస్తుంది. ముందున్న కొన్ని స్తబకాల మాదిరిగా కట్టుదిట్టమైన ఒకే విషయ నిర్మాణం ఇందులో లేకపోయినా, అదే స్వేచ్ఛ దీనికి ఒక ఆత్మీయమైన, సూక్తిసదృశమైన స్వరాన్ని ఇస్తుంది. కవి తనకు మెరుపుల్లా ప్రత్యక్షమైన జ్ఞానస్ఫురణలు, ప్రార్థనలు, సాధనాసూచనలను ఒకే పుష్పమాలగా గుచ్చినట్లుగా ఈ స్తబకం అనిపిస్తుంది.

ముగింపు శ్లోకంలో గణపతి ముని రచించిన ఈ నరమనోరమా శ్లోకాలను పర్వతరాజపుత్రిక అయిన ఉమాదేవి ఆనందార్థం సమర్పిస్తారు. ఈ విధంగా విభిన్న ఆధ్యాత్మిక చింతనలు, అంతర్ముఖ విచారణ, యోగసాధన, శరణాగతి అన్నీ ఒకే దివ్యమాత సాక్షాత్కార దిశగా నడిపించే సమగ్ర ఉపదేశంగా ఈ స్తబకంలో ఏకమవుతాయి.