top of page

కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్ ఉమాసహస్రమ్

ఉమాసహస్రమ్

చతుర్వింశః స్తబకః - సుప్రతిష్ఠావృత్తమ్

Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

“ప్రకీర్ణకం” — అంటే “వివిధ అంశాల సమాహారం” అనే శీర్షికతో ఉన్న ఈ ఇరవై నాలుగవ స్తబకం, భక్తి, ధర్మం, యోగం, ఆచరణ, తత్త్వవిచారణలకు సంబంధించిన అనేక భావాలను ఒకచోట సమీకరిస్తుంది. శ్రీ గణపతి ముని దేవిని సజ్జనుల రక్షకురాలిగా, విరోధశక్తుల సంహారిణిగా, వాక్కుకు మూలశక్తిగా, యోగులకు మార్గదర్శకురాలిగా, ఆధ్యాత్మిక సాధనకు పరమఫలాలను ప్రసాదించే జగన్మాతగా స్తుతిస్తారు. దానం, ధైర్యం, సద్గుణం, సత్యం, యజ్ఞం, ఇంద్రియనిగ్రహం, యోగం వంటి సాధనల వల్ల లభించే ఫలాలను కూడా పరిశీలించి, చివరికి ఆమె పాదారాధనే ఈ సమస్త సాధనఫలాల సారాన్ని ప్రసాదించగలదని తెలియజేస్తారు. అందువల్ల ప్రకీర్ణకం అనే శీర్షిక సముచితమైనది. శ్లోకాలు అనేక విషయాలను స్పృశించినప్పటికీ, వాటన్నింటినీ ఏకం చేసే ప్రధాన భావం ఒకటే: సమస్త మంగళశక్తులు, సాధనామార్గాలు, సిద్ధులు చివరికి దివ్యమాత అనుగ్రహంపైనే ఆధారపడి ఉంటాయి.


స్తబకంలోని తరువాతి భాగం మరింత అంతర్ముఖంగా, తాత్త్వికంగా మారుతుంది. ఆకాశతత్త్వంపై ఏకాగ్రత, ప్రాణనియంత్రణ, హృదయగుహ శుద్ధి, సూక్ష్మమైన అహం-మతిపై ధ్యానం వంటి సాధనలను ముని సూచిస్తారు. అక్కడి నుండి ఒక శక్తివంతమైన అద్వైతబోధకు చేరుకుంటారు. చైతన్యం బయటకు తిరిగినప్పుడు జగన్మాత అనేకత్వముగల, విభిన్నంగా కనిపించే విశ్వరూపంగా అనుభవింపబడుతుంది; అదే అంతర్ముఖంగా సాక్షాత్కరించబడినప్పుడు ఆమె అవిభాజ్యమైన చైతన్యస్వరూపమే అని తెలుస్తుంది. ఈ భావం ఒక అత్యంత గంభీరమైన నిర్ణయానికి దారితీస్తుంది: ఆమెను విభిన్నంగా అనుభవించడం బంధం; అవిభాజ్యస్వరూపంగా ఆమె సాక్షాత్కారము పొందుట విముక్తి.


ఈ స్తబకంలో మునిగారి ప్రత్యేక ప్రతిభ ధర్మం, భక్తి, యోగం, సూక్ష్మశరీర సాధన, అద్వైతజ్ఞానంలను సంక్షిప్తమైన, దృఢమైన సుప్రతిష్ఠా ఛందస్సులో నిక్షిప్తం చేయడంలో కనిపిస్తుంది. శ్లోకాలకు తరచుగా సూక్తిసదృశ స్వభావం ఉంటుంది. ఆచరణాత్మక ధర్మబోధ నుండి ధ్యానసాధనకు, అక్కడి నుండి పరతత్త్వసాక్షాత్కారానికి భావప్రవాహం వేగంగా సాగుతుంది.


షష్ఠ శతకానికి ముగింపు స్తబకంగా, ఇది సముచితమైన సమన్వయాన్ని అందిస్తుంది. జగన్మాత భౌతిక మరియు ఆధ్యాత్మిక శ్రేయస్సును ప్రసాదించేవారిగా మాత్రమే కాకుండా, సాధనలో అంతర్నిహితమైన శక్తిగా, చివరికి అఖండచిత్ — అవిభాజ్య చైతన్యస్వరూపిణిగా, ఆమె సాక్షాత్కారమే విముక్తిగా ప్రతిష్ఠించబడుతుంది.



చతుర్వింశః స్తబకః - సుప్రతిష్ఠావృత్తమ్

ప్రకీర్ణకమ్


చన్ద్రికాసితం చణ్డికాస్మితమ్ ।

భూతలే సతాం భాతు భూతయే ।। ౫౭౬ ।।


భాలచక్షుషశ్చక్షుషాం ధనమ్ ।

కిఞ్చిదస్తు మే శస్తవర్ధనమ్ ।। ౫౭౭ ।।


సాధుసన్తతిక్షేమకారిణీ ।

ఘోరదానవానీకదారిణీ ।। ౫౭౮ ।।


యోగయుక్తసచ్చిత్తచారిణీ ।

పాదసేవకప్రాజ్ఞతారిణీ ।। ౫౭౯ ।।


పుష్పబాణజిన్నేత్రహారిణీ ।

పాతు మాం జగచ్చక్రధారిణీ ।। ౫౮౦ ।।


ద్వాదశాన్తభూజాతశారికా ।

సర్వవాఙ్మయస్యైకకారికా ।। ౫౮౧ ।।


పుణ్యకర్మసు స్వచ్ఛమస్తకా ।

యోగశాలిషు ఛిన్నమస్తకా ।। ౫౮౨ ।।


ఆత్మని స్థితేః సమ్ప్రదాయికా ।

సర్వజన్మినాం సమ్ప్రవర్తికా ।। ౫౮౩ ।।


మాం పునాతు సత్పూజ్యపాదుకా ।

భాలలోచనప్రాణనాయికా ।। ౫౮౪ ।।


దానతో యశః పౌరుషాద్రమా ।

సమ్పదో మదః శీలతః క్షమా ।। ౫౮౫ ।।


సత్యతో జగత్యత్ర గౌరవమ్ ।

యజ్ఞతో దివి స్థానముజ్జ్వలమ్ ।। ౫౮౬ ।।


సంయమాదఘవ్రాతవీతతా ।

యోగతో మహాసిద్ధిశాలితా ।। ౫౮౭ ।।


శర్వనారి తే పాదసేవయా ।

సర్వసత్ఫలావాప్తిరగ్ర్యయా ।। ౫౮౮ ।।


నోద్యమేన యా సిద్ధిరుత్తమా ।

విశ్వనాయికావీక్షితేన సా ।। ౫౮౯ ।।


సమ్పదాం రమా భారతీ గిరామ్ ।

త్వం శివే ప్రభుః ప్రాణసంవిదామ్ ।। ౫౯౦ ।।


చక్షుషా నభోలక్ష్యధారిణా ।

సిద్ధ్యతీవ తే దేవి ధారణా ।। ౫౯౧ ।।


ఆశిరో దధన్నాభితోఽనిలమ్ ।

దేవి విన్దతి త్వన్మునిర్బలమ్ ।। ౫౯౨ ।।


హృద్గుహాన్తరే యద్విశోధనమ్ ।

తత్సవిత్రి తే స్యాదుపాసనమ్ ।। ౫౯౩ ।।


కాఽప్యహమ్మతిర్గోచరం వినా ।

లోకధాత్రి తే రూపభావనా ।। ౫౯౪ ।।


అస్యమణ్డనం కోఽపి విద్యయా ।

ఖణ్డనం పరః ప్రాహ నా యయా ।। ౫౯౫ ।।


మాతరేతయా జీయతే త్వయా ।

ఏకయా తనూభిన్నయా ధియా ।। ౫౯౬ ।।


బాహ్యదర్శనే విశ్వపఙ్కిలా ।

అన్యథా భవస్యమ్బ కేవలా ।। ౫౯౭ ।।


ఖణ్డవన్నృణాం భాసి భోగినామ్ ।

అస్యభిన్నచిత్ కాఽపి యోగినామ్ ।। ౫౯౮ ।।


బన్ధ ఏష యద్భాసి ఖణ్డితా ।

మోక్ష ఏష యద్భాస్యఖణ్డితా ।। ౫౯౯ ।।


ఏతదీశితుః పత్ని హృన్ముదే ।

సౌప్రతిష్ఠసద్గీతమస్తు తే ।। ౬౦౦ ।।


।। సమాప్తం చ షష్ఠం శతకమ్ ।।

bottom of page