కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్ ఉమాసహస్రమ్
ఉమాసహస్రమ్
పఞ్చవింశః స్తబకః- ఇన్ద్రవజ్రావృత్తమ్
“క్షేత్రమాలా” — అంటే “పవిత్ర క్షేత్రాల మాలిక” అనే శీర్షికతో ఉన్న ఈ ఇరవై ఐదవ స్తబకం, దివ్యమాతకు సంబంధించిన మహాపవిత్ర క్షేత్రాల మధ్య జరిగే ఒక కవితాత్మక తీర్థయాత్ర వంటిది. శ్రీ గణపతి ముని కన్యాకుమారి, మధురై, చిదంబరం, అరుణాచలం, కాంచీపురం, శ్రీకాళహస్తి, శ్రీశైలం, గోకర్ణం, కరవీరము, తులజాపురం, వారాణసి, వింధ్యాచలం మొదలైన అనేక పవిత్రస్థలాలలో దేవిని ఆవాహన చేస్తారు. ప్రతి క్షేత్రాన్నీ ఒకే పరాశక్తి యొక్క ప్రత్యేక ప్రకటనగా దర్శింపజేస్తారు. అందువల్ల క్షేత్రమాలా అనే శీర్షిక పూర్తిగా సముచితమైనది. ఈ శ్లోకాలు తీర్థాల మాలలా ఒకదానితో ఒకటి గుచ్చబడి, ప్రతి పవిత్రక్షేత్రం అదే జగన్మాతను ఆరాధించే ఒక పుష్పంలా మారుతుంది.
ఈ స్తబకంలోని అంతరార్థం ఏమిటంటే, తీర్థయాత్ర అనేది కేవలం భౌగోళిక ప్రయాణం మాత్రమే కాదు. ప్రతి క్షేత్రం ఒక ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక ఫలంతో అనుసంధానించబడుతుంది — భయనివారణ, అంతఃశుద్ధి, శుభకామనల పరిపూర్ణత, వైరాగ్యం, జ్ఞానం, విముక్తి, సంసారబంధం నుండి విమోచనం వంటి ఫలాలు వాటితో సంబంధింపబడతాయి. అయితే ముని పదేపదే బాహ్య దేవాలయాన్ని దాటి, తన పరమస్వరూపానికి భిన్నం కాని అంతరంగ జగన్మాత వైపు సాధకుని దృష్టిని మళ్లిస్తారు. ఈ విధంగా భారతదేశపు పవిత్ర భూగోళం శక్తి యొక్క అనేక ప్రకటనలకు ఒక దివ్యపటంగా మారుతుంది; బాహ్య దర్శనం చివరికి అంతరంగ పరివర్తనకు దారి తీసే సాధనమవుతుంది.
ఈ స్తబకంలో మునిగారి శాక్త పవిత్రభూగోళంపై విశాలమైన పరిజ్ఞానం, స్థానిక దేవాలయ సంప్రదాయాల అవగాహన, పురాణసంబంధిత జ్ఞానం, యోగసంకేతాలపై పట్టు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. అయినప్పటికీ రచనలో వ్యక్తిగత భక్తి ఎక్కడా తగ్గదు. ఇంద్రవజ్రా ఛందస్సు ఈ స్తబకానికి దృఢమైన, యాత్రాప్రవాహాన్ని తలపించే లయను ఇస్తుంది; క్షేత్రం నుండి క్షేత్రానికి సాగుతున్న కవితాత్మక ప్రయాణానికి ఇది ఎంతో అనుకూలంగా ఉంటుంది.
ప్రత్యేకంగా ఆత్మీయంగా అనిపించే భాగం, దేవి యొక్క ఒక పర్వతనివాసాన్ని స్మరిస్తూ, అక్కడ తాను తన సహోదరుడితో కలిసి అరణ్యాలలో విహరించిన జ్ఞాపకాన్ని ముని ప్రస్తావించడం. ఈ వ్యక్తిగత స్మృతి పవిత్ర భూదృశ్యంతో మేళనంస వల్ల, క్షేత్రయాత్ర కేవలం శాస్త్రోక్త జాబితాగా కాకుండా, మునిగారి స్వీయ ఆధ్యాత్మిక అనుభవంతో నిండిన జీవంతమైన స్మరణగా మారుతుంది.
ముగింపు శ్లోకంలో మొత్తం స్తబకదృష్టి సుందరంగా ఏకమవుతుంది. స్వర్గలోకంలోనూ, హిమశిఖరాలలోనూ విరాజిల్లే గౌరీదేవి, ఈ పవిత్ర క్షేత్రాలలోనే కాకుండా, ఈ ఇంద్రవజ్రా శ్లోకాలలోనూ సాక్షాత్కరించమని ముని ప్రార్థిస్తారు. ఈ విధంగా కవిత్వమే దేవి అవిర్భవించే మరో పవిత్రక్షేత్రంగా మారుతుంది; భారతదేశపు పుణ్యభూమి, తీర్థయాత్ర, అంతరసాధన, భక్తికవిత్వం అన్నీ ఒకే శక్తిస్వరూపంలో ఏకమవుతాయి.
సప్తమం శతకమ్
పఞ్చవింశః స్తబకః- ఇన్ద్రవజ్రావృత్తమ్
క్షేత్రమాలా
కన్యాకుమారీ సుతరాం వదాన్యా మాన్యా సమస్తైః ప్రకృతేరనన్యా ।
ఆక్షేపకం సాగరబుద్బుదానాం హాసం విధత్తాం జగతః సుఖాయ ।। ౬౦౧ ।।
రక్ష స్వచేతో మదమత్సరాదేర్భిక్షస్వ కాలే తనురక్షణాయ ।
వీక్షస్వ రామేశవధూపదాబ్జం మోక్షస్వలాభే యది తేఽభిలాషః ।। ౬౦౨ ।।
లోకస్వ దూరీకృతభక్తశోకం హాలాస్యనాథేక్షణపుణ్యపాకమ్ ।
భీతిః సఖే చేద్భవతః పవిత్రం జ్యోతిర్విశేషం జలచారినేత్రమ్ ।। ౬౦౩ ।।
యో లోకతే తామఖిలాణ్డరాజ్ఞీమజ్ఞానవిధ్వంసవిధానవిజ్ఞామ్ ।
అమ్బాం పరాం జీవనలిఙ్గశక్తిం భూయః స కాయం న భవే లభేత ।। ౬౦౪ ।।
బిభ్రత్సహస్రం చ ముఖాని శక్తో వక్తుం గుణాన్ కః కమలాలయస్య ।
జన్మాపి యత్ర ప్రభవేజ్జనానాం ముక్త్యై మునీనామపి దుర్లభాయై ।। ౬౦౫ ।।
వ్యాఘ్రాఙ్ఘ్రివాతాశనపూజితస్య నాట్యస్థలీనాయికయా శివస్య ।
నేత్రాధ్వభాజా శివకామయా వో మిత్రాణి కామాః ఫలినో భవన్తు ।। ౬౦౬ ।।
ఆలోకతేఽపీతకుచామయి త్వామాలోలచిత్తామరుణాచలే యః ।
నిర్వేదవాన్ పర్వసుధాంశువక్త ్రే సర్వే వశే తస్య భవన్తి కామాః ।। ౬౦౭ ।।
యః కుణ్డలీపట్టణరాజధానీమాలోకతే కామపి కృత్తమస్తామ్ ।
నిస్సారమానన్దకథావిహీనం సంసారమేతం స జహాతి బుద్ధ్యా ।। ౬౦౮ ।।
దృష్ట్వా వధూమాదిపురీశ్వరస్య యో లోచనారోచకమాధునోతి ।
తస్యాన్తరఙ్గం ధుతసర్వసఙ్గం భూయో భవారోచకమావృణోతి ।। ౬౦౯ ।।
కాఞ్చీ రమణ్యాః కురుతాం గృహస్థే క్వాణైర్ముదం కామపి కిఙ్కిణీనామ్ ।
కాఞ్చీ భువః పుణ్యపురీ యతీన్ద్ర త్వామమ్బికానామరవైర్ధినోతు ।। ౬౧౦ ।।
శ్రీకాలహస్తిస్థలదర్శనస్య కైలాసవీక్షాం పునరుక్తిమాహుః ।
జ్ఞానం ప్రదాతుం చరణాశ్రితేభ్యో జ్ఞానామ్బికా యత్ర నిబద్ధదీక్షా ।। ౬౧౧ ।।
శ్రీశైలశృఙ్గస్య విలోకనేన సఙ్గేన హీనో భవితా మనుష్యః ।
ధామాస్తి యత్ర భ్రమరాలకాయాః శాన్తభ్రమం తద్భ్రమరామ్బికాయాః ।। ౬౧౨ ।।
తీరే విపశ్చిద్వర పశ్చిమాబ్ధేర్గోకర్ణగాం లోకయ భద్రకర్ణీమ్ ।
బుద్ధిం శివాం సర్వమనోరథానాం సిద్ధిం చ యద్యస్తి మనోఽధిగన్తుమ్ ।। ౬౧౩ ।।
ధామ్ని ప్రసిద్ధే కరవీరనామ్ని పుణ్యాభిధానాం కృతసన్నిధానామ్ ।
దేవీం పరాం పశ్యతి యో విరక్తో ముక్తేః స పాణిగ్రహణాయ శక్తః ।। ౬౧౪ ।।
జ్ఞానే దృఢా తే యది క్రాపి కాఙ్క్షా నానేహసం మిత్ర ముధా క్షిపేమమ్ ।
సేవస్వ దేవీం తులజాపురస్థాం నైవ స్వరూపాదితరా కిలేయమ్ ।। ౬౧౫ ।।
గోపాలినీవేషభృతం భజస్వ లీలాసఖీం తాం భువనేశ్వరస్య ।
ఇష్టం హృదిస్థం తవ హస్తగం స్యాత్ కష్టం చ సంసారభవం న భూయః ।। ౬౧౬ ।।
ఆరాధ్యతే వైతరణీతటస్థా యేనేయమమ్బా విరజోఽభిధానా ।
ఆరాధితం తేన సమస్తమన్యత్ సారో ధరాయామయమార్యగీతః ।। ౬౧౭ ।।
సఙ్గీయమానం స్థలమార్యబృన్దైర్బృన్దారకాణాం సరితస్తటేఽస్తి ।
యః కాలికాం పశ్యతి కాలకేశీం తత్రాస్య కాలాదపి నైవ భీతిః ।। ౬౧౮ ।।
నీలాచలం సిద్ధసమూహసేవ్యం లీలానికేతం ప్రవదన్తి యస్యాః ।
భద్రా పరా కాచన గుహ్యముద్రా కామేశ్వరీ సా భువనస్య మూలమ్ ।। ౬౧౯ ।।
మాఙ్గల్యగౌరీపదదర్శనస్య కర్తా తు భూత్వా సుకృతస్య భర్తా ।
ఆచారపూతైరధిగమ్యమగ్ర్యం స్థానం ప్రపద్యేత యతో న పాతః ।। ౬౨౦ ।।
వారాణసీ శుభ్రగిరేరనూనం క్షేత్రం పవిత్రం భువనత్రయేఽపి ।
అర్థే ప్రజానాం విధృతాన్నపాత్రా గౌరీ స్వయం యత్ర విశాలనేత్రా ।। ౬౨౧ ।।
బృన్దారకారాధితపాదపద్మాం నన్దామిమామిన్దుసమానవక్త్రామ్ ।
ఆలోక్య విన్ధ్యాచలవాసినీం నా నాలోచయేత్సంసృతితో భయాని ।। ౬౨౨ ।।
ఆనన్దదేహామిహ ముక్తిసంజ్ఞాం నారీం పరీరబ్ధుమనా మనుష్యః ।
దూర్తీ వృణోతు ప్రమథేశ్వరస్య కాన్తామవన్తీపురనాయికాం తామ్ ।। ౬౨౩ ।।
యత్రాచలచ్ఛిద్రకృతా సహాహం భ్రాత్రా ముహుః ఖేలితవాన్ వనేషు ।
తం సిద్ధదేవర్షినుతం స్మరామి కైలాసమావాసగిరిం జనన్యాః ।। ౬౨౪ ।।
పూర్ణాఽమ్బరే శీతకరేఽధికారం బిభ్రత్యగేన్ద్రే ధవలే సలీలా ।
క్షేత్రేషు కాశ్యాదిషు గుప్తశక్తిర్గౌరీన్ద్రవజ్రాసు చ సన్నిధత్తామ్ ।। ౬౨౫ ।।