కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్ ఉమాసహస్రమ్
ఉమాసహస్రమ్
చత్వారింశః స్తబకః - పాదాకులకవృత్తమ్
“దైవగీతం” — అంటే “దివ్యస్వరూప గానం” అనే శీర్షికతో ఉన్న ఈ నలభైవ, అంతిమ స్తబకం, ఉమా సహస్రం మొత్తం ప్రతిపాదించిన మహత్తర దృష్టికి గంభీరమైన సమాహారంగా నిలుస్తుంది. శ్రీ గణపతి ముని సత్త్వంలోని ప్రతి స్థాయిలోనూ పదేపదే “దైవం” — దివ్యసత్యం అని ప్రకటిస్తారు: శుద్ధబ్రహ్మంలో ఆనందంగా, సృష్టి ఆరంభంలో సంకల్పకామనగా, వ్యక్తీకరణలో దృష్టిగా, పరిణామంలో ప్రకృతిగా, ప్రతి వస్తువులో సత్తగా, గ్రహించిన ప్రతీ విషయములో చైతన్యంగా, ప్రతి చలనంలో శక్తిగా, కాంతిలో లక్ష్మిగా, శబ్దంలో వాణిగా దైవం ప్రకాశిస్తుంది. హృదయం, శిరస్సు, నేత్రాలు, మూలకేంద్రం, ఆకాశం, భూమి, సూర్యుడు, చంద్రుడు, శ్వాస, వాక్కు, జీర్ణక్రియ, ఆలోచన, ఉపాసన — అన్నింటిలోనూ అదే దివ్యశక్తి అంతర్లీనంగా పనిచేస్తుంది. అందువల్ల దైవగీతం అనే శీర్షిక పూర్తిగా సముచితమైనది. ఈ స్తబకం సమస్తంలో ప్రకాశించే ఒకే జగన్మాతను దివ్యసత్యంగా గుర్తించే లయబద్ధమైన మహాగానంగా రూపుదిద్దుకుంటుంది.
తరువాతి శ్లోకాలలో ఈ విశ్వవ్యాప్త దైవతత్త్వాన్ని ముని భక్తి మరియు సాధనతో ఏకం చేస్తారు. అదే దైవం శాస్త్రవాక్యాల ద్వారా వినిపిస్తుంది; నామస్మరణ ద్వారా స్మరించబడుతుంది; పుష్పాలు, కవిత్వం, ధ్యానం ద్వారా పూజించబడుతుంది; యోగి అంతరాత్మలో సాక్షాత్కరించబడుతుంది; పంచప్రాణాల వెనుక పనిచేసే జీవశక్తిగా అనుభవించబడుతుంది. అయితే ఈ సర్వవ్యాప్త పరమసత్యమే సుకుమారమైన, కరుణామయమైన, మనోహరమైన గౌరీ స్త్రీస్వరూపాన్ని కూడా స్వీకరిస్తుంది; అవసరమైనప్పుడు ధర్మరక్షణ కోసం ఉగ్రచండీగా అవతరిస్తుంది. ఈ విధంగా ముని ఉమా సహస్రం అంతటా ప్రతిపాదించిన ప్రధాన తత్త్వాలను ఇక్కడ ఒకే దృష్టిలో సమీకరిస్తారు: బ్రహ్మం మరియు శక్తి, విశ్వం మరియు శరీరం, మంత్రం మరియు యోగం, సౌందర్యం మరియు ఉగ్రత్వం, పరాత్పరసత్యం మరియు వ్యక్తిగత దేవీమూర్తి — ఇవన్నీ వేర్వేరు వాస్తవాలు కాకుండా ఒకే పరమదివ్యమాత యొక్క భిన్న ప్రకటనలు.
ఈ స్తబకం మునిగారి సాహిత్య, ఆధ్యాత్మిక సంతకంలా కూడా నిలుస్తుంది. శక్తివంతమైన పాదాకులక ఛందస్సులో, పదేపదే వచ్చే దైవం అనే పదం ఒకేసారి స్తోత్రపునరుక్తి, మంత్రస్పందన, తాత్త్విక ప్రకటన అనే మూడు ప్రభావాలను కలిగిస్తుంది. వెయ్యి శ్లోకాల ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం అనంతరం, ముని తనను అత్యంత సరళంగా నరసింహుని కుమారుడైన వాసిష్ఠ గణపతి, రమణ మహర్షి శిష్యుడుగా పరిచయం చేసుకుని, ఉమాదేవి పాదాలలో శరణు పొందుతారు.
చివరి వెయ్యవ శ్లోకం గౌరీదేవికి — సమస్తానికి ఆధారమైన పరాశక్తి, జగన్మాతకు — విజయాన్ని ప్రకటిస్తూ, గణపతి ముని రచించిన ఈ మహాస్తోత్రానికీ మంగళసమాప్తిని అందిస్తుంది. అందువల్ల దైవగీతం కేవలం చివరి స్తబకం మాత్రమే కాదు; అది సమస్త ఉమా సహస్రం యొక్క మహాసమన్వయం, పరిపూర్ణ సమాప్తి — తత్త్వం, యోగం, భక్తి, కవిత్వం, మునిగారి స్వీయ ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తిత్వం అన్నీ చివరికి దివ్యమాత పాదాలలో సంపూర్ణ శరణాగతిగా ఏకమయ్యే ముగింపు.
చత్వారింశః స్తబకః - పాదాకులకవృత్తమ్
దైవగీతమ్
శమయతు పాపం దమయతు దుఃఖం హరతు విమోహం స్ఫుటయతు బోధమ్ ।
ప్రథయతు శక్తిం మన్దం హసితం మనసిజశాసనకులసుదృశో నః ।। ౯౭౬ ।।
ఆర్ద్రా దయయా పూర్ణా శ క్త్యా దృష్టివశంవదవిష్టపరాజా ।
అఖిలపురన్ధ్రీపూజ్యా నారీ మమ నిశ్శేషాం విపదం హరతు ।। ౯౭౭ ।।
శుద్ధబ్రహ్మణి మోదో దైవం తత్ర సిసృక్షతి కామో దైవమ్ ।
సృజతి పదార్థాన్ దృష్టిర్దైవమ్ తాన్ బిభ్రాణే మహిమా దైవమ్ ।। ౯౭౮ ।।
వికృతౌ వికృతౌ ప్రకృతిర్దైవం విషయే విషయే సత్తా దైవమ్ ।
దృష్టౌ దృష్టౌ ప్రమితిర్దైవం ధ్యానే ధ్యానే నిష్ఠా దైవమ్ ।। ౯౭౯ ।।
స్ఫూర్తౌ స్ఫూర్తౌ మాయా దైవం చలనే చలనే శక్తిర్దైవమ్ ।
తేజసి తేజసి లక్ష్మీర్దైవం శబ్దే శబ్దే వాణీ దైవమ్ ।। ౯౮౦ ।।
హృదయే హృదయే జీవద్దైవం శీర్షే శీర్షే ధ్యాయద్దైవమ్ ।
చక్షుషి చక్షుషి రాజద్దైవం మూలే మూలే ప్రతపద్దైవమ్ ।। ౯౮౧ ।।
అభితో గగనే ప్రసరద్దైవం పృథివీలోకే రోహద్దైవమ్ ।
దినకరబిమ్బే దీప్యద్దైవం సితకరబిమ్బే సిఞ్చద్దైవమ్ ।। ౯౮౨ ।।
శ్రావం శ్రావం వేద్యం దైవం నామం నామం రాధ్యం దైవమ్ ।
స్మారం స్మారం ధార్యం దైవం వారం వారం స్తుత్యం దైవమ్ ।। ౯౮౩ ।।
శ్రుతిషు వటూనాం గ్రాహ్యం దైవం గృహిణామగ్నౌ తర్ప్యం దైవమ్ ।
తపతాం శీర్షే పుష్టం దైవం యతినాం హృదయే శిష్టం దైవమ్ ।। ౯౮౪ ।।
నమతా పుష్పైః పూజ్యం దైవం కవినా పద్యారాధ్యం దైవమ్ ।
మునినా మనసా ధ్యేయం దైవం యతినా స్వాత్మని శోధ్యం దైవమ్ ।। ౯౮౫ ।।
స్తువతాం వాచో విదధద్దైవం స్మరతాం చేతః స్ఫుటయద్దైవమ్ ।
జపతాం శక్తిం ప్రథయద్దైవం నమతాం దురితం దమయద్దైవమ్ ।। ౯౮౬ ।।
వాచో వినయద్వహ్నౌ దైవం ప్రాణాన్ వినయద్విద్యుతి దైవమ్ ।
కామాన్ వినయచ్చన్ద్రే దైవం బుద్ధీర్వినయత్సూర్యే దైవమ్ ।। ౯౮౭ ।।
హృదయే నివసద్ గృహ్ణద్దైవం వస్తౌ నివసద్విసృజద్దైవమ్ ।
కణ్ఠే నివసత్ప్రవదద్దైవం కుక్షౌ నివసత్ప్రపచద్దైవమ్ ।। ౯౮౮ ॥
దేహే నివసద్విచలద్దైవం పఞ్చప్రాణాకారం దైవమ్ ।
భోగి సమస్తస్యాన్నే దైవం స్వాహాకారే తృప్యద్దైవమ్ ।। ౯౮౯ ।।
బిభ్రన్నారీవేషం దైవం శుభ్రదరస్మితవిభ్రాడ్ దైవమ్ ।
అభ్రమదాపహచికురం దైవం విభ్రమవాసస్థానం దైవమ్ ।। ౯౯౦ ।।
శీతజ్యోతిర్వదనం దైవం రుచిబిన్దూపమరదనం దైవమ్ ।
లావణ్యామృతసదనం దైవం స్మరరిపులోచనమదనం దైవమ్ ।। ౯౯౧ ।।
లక్ష్మీవీచిమదలికం దైవం ప్రజ్ఞావీచిమదీక్షం దైవమ్ ।
తేజోవీచిమదధరం దైవం సమ్మదవీచిమదాస్యం దైవమ్ ।। ౯౯౨ ।।
కరుణోల్లోలితనేత్రం దైవం శ్రీకారాభశ్రోత్రం దైవమ్ ।
కుసుమసుకోమలగాత్రం దైవం కవివాగ్వైభవపాత్రం దైవమ్ ।। ౯౯౩ ।।
హిమవతి శైలే వ్యక్తం దైవం సితగిరిశిఖరే క్రీడద్దైవమ్ ।
తుమ్బురునారదగీతం దైవం సురమునిసిద్ధధ్యాతం దైవమ్ ।। ౯౯౪ ।।
క్వచిదపి రతిశతలలితం దైవం క్వచిదపి సుతరాం చణ్డం దైవమ్ ।
భక్తమనోనుగవేషం దైవం యోగిమనోనుగవిభవం దైవమ్ ।। ౯౯౫ ।।
చరితే మధురం స్తువతాం దైవం చరణే మధురం నమతాం దైవమ్ ।
అధరే మధురం శమ్భోర్దైవం మమ తు స్తన్యే మధురం దైవమ్ ।। ౯౯౬ ।।
భుజభృతవిష్టపభారం దైవం పదధృతసమ్పత్సారం దైవమ్ ।
లాలితనిర్జరవీరం దైవం రక్షితసాత్త్వికధీరం దైవమ్ ।। ౯౯౭ ।।
చిచ్ఛక్త్యాత్మకమధితను దైవం తటిదాకృత్యధిభూతం దైవమ్ ।
శ్రుతిషు శివేతి ప్రథితం దైవం జయతి జగత్త్రయవినుతం దైవమ్ ।। ౯౯౮ ।।
రమణమహర్షేరన్తేవాసీ మధ్యమపుత్రో నరసింహస్య ।
వాసిష్ఠోఽయం మరుతాం మాతుర్గణపతిరఙ్ఘ్రిం శరణముపైతి ।। ౯౯౯ ।।
త్రిభువనభర్తుః పరమా శక్తిస్సకలసవిత్రీ గౌరీ జయతి ।
తన్నుతిరేషా గణపతిరచితా పాదాకులకప్రాన్తా జయతి ।। ౧౦౦౦ ।।
।। సమాప్తం చ దశమం శతకమ్ ।।
।। ఇతి శ్రీభగవన్మహర్షిరమణాన్తేవాసినో వాసిష్ఠస్య నరసింహసూనోః గణపతేః
కృతిః ఉమాసహస్రం సమాప్తమ్ ।।