కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్ ఉమాసహస్రమ్
ఉమాసహస్రమ్
ఏకోనచత్వారింశః స్తబకః - ఇన్ద్రవజ్రావృత్తమ్
“ప్రాయో వ్యోమశరీరా” — అంటే “ప్రధానంగా ఆకాశవిస్తారమే శరీరంగా కలిగిన దేవి” అనే శీర్షికతో ఉన్న ఈ ముప్పై తొమ్మిదవ స్తబకం, ఉమా సహస్రంలోని ప్రాథమిక దృష్టులలో ఒకటైన సమస్త విశ్వాన్ని వ్యాపించిన అపార పరాశక్తిగా దేవి స్వరూపాన్ని మళ్లీ ముందుకు తెస్తుంది. మెరుపులో, ఉరుములో, సూర్యాగ్నిలో, చంద్రకాంతిలో, వృద్ధిలో, క్షయంలో, చలనంలో, బుద్ధిలో, ధైర్యంలో, జీవులలో పనిచేసే ప్రతి శక్తిలోనూ ముని ఆమెనే దర్శిస్తారు. ఆమె అపార వైశాల్యంతో పోల్చితే అసంఖ్యాక లోకాలే అత్యంత సూక్ష్మమైనవిగా కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ప్రాయో వ్యోమశరీరా అనే శీర్షిక పూర్తిగా సముచితమైనది. దేవి కేవలం ఆకాశంలో నివసించేది కాదు; లోకాలు ఉద్భవించి, వికసించి, చివరకు లయమయ్యే అపార విశ్వవిస్తారమే ఆమె మహాశరీరం అని ఈ స్తబకం పదేపదే ప్రతిపాదిస్తుంది.
అక్కడి నుండి శ్లోకాలు సహజంగా విశ్వశక్తి దృష్టి నుండి అంతర్యోగం మరియు మంత్రసాధన వైపు సాగుతాయి. బయట మెరుపుగా, విశ్వశక్తిగా ప్రకాశించే అదే దేవి, శరీరంలో కుండలినీగా, సహస్రారంలో సోమరూపిణిగా, ప్రాణం, ధ్యానం, మంత్రం ద్వారా అనుభవించగల అంతరశక్తిగా నిలుస్తుంది. మూలాధారాగ్ని మేల్కొనడం, శిరస్సులోని చంద్రసారం కరిగి ప్రవహించడం, అంతరంగ దహరంలో ప్రవేశించడం, నియమబద్ధమైన మంత్రోపాసన ద్వారా విముక్తిని పొందడం వంటి యోగప్రక్రియలను ముని వివరిస్తారు. అంతేకాక ఒక మహామౌనగురువు నుండి ప్రత్యక్షంగా పొందిన అత్యంత రహస్యమైన పంచదశాక్షరీ విద్యను భక్తిశ్రద్ధలతో ప్రస్తావించడం ద్వారా, విశ్వతత్త్వం, సూక్ష్మశరీర యోగం, సజీవ గురుపరంపర — ఈ మూడు ఒకే ఆధ్యాత్మిక దృష్టిలో కలుస్తాయి.
ఈ స్తబకంలో శ్రీ గణపతి ముని యొక్క విశ్వతత్త్వం, శాక్తతంత్రం, మంత్రశాస్త్రం, కుండలినీయోగం, సంకేతాత్మక సమన్వయం మీదున్న అసాధారణ పట్టు ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది. ఆయన నిరంతరం స్థూలవిశ్వం మరియు సూక్ష్మవిశ్వం మధ్య సంబంధాన్ని చూపిస్తారు: భౌతిక తత్త్వాలలో మెరుపుగా కనిపించేది శరీరంలో కుండలినీగా, దేవతల మధ్య భవానీగా వ్యక్తమవుతుంది. ఈ విధంగా ఒకే శక్తి భిన్న స్థాయిలలో భిన్న నామరూపాలతో పనిచేస్తుందని స్పష్టం చేస్తారు.
గంభీరమైన ఇంద్రవజ్రా ఛందస్సు ఈ స్తబకంలోని విశ్వవైభవం మరియు క్రమశిక్షణతో కూడిన యోగోపదేశం రెండింటికీ ఎంతో సముచితంగా సరిపోతుంది. ఈ స్తబకం ద్వారా ముని తనకు ప్రత్యేకమైన సమన్వయదృష్టిని మరోసారి ప్రతిపాదిస్తారు: ఆకాశమంతటినీ నింపిన అపార పరాశక్తి, సాధకునిలో మేల్కొనే అంతరశక్తి, గురుదీక్ష ద్వారా ప్రత్యక్షమయ్యే మంత్రదేవత — ఇవన్నీ చివరికి ఒకే దివ్యమాత యొక్క విభిన్న ప్రకటనలే.
ఏకోనచత్వారింశః స్తబకః - ఇన్ద్రవజ్రావృత్తమ్
ప్రాయో వ్యోమశరీరా
వ్యాప్యేదమిన్దోర్భువనం య ఏవ ప్రాయేణ తస్యామలచన్ద్రికాఽభూత్ ।
మన్దస్తవార్తిం స ధునోతు హాసో నిఃశేషలోకేశ్వరవల్లభాయాః ।। ౯౫౧ ।।
పూర్ణే వియత్యేకతటిజ్జ్వలన్తీ లోకానశేషాననిశం పచన్తీ ।
మేఘే కదాచిన్మహసా స్ఫురన్తీ చణ్డీ ప్రచణ్డా హరతాదఘం నః ।। ౯౫౨ ।।
గోలాని కాన్యప్యధునోద్భవన్తి జీర్యన్తి కాన్యప్యఖిలేశకాన్తే ।
యాన్త్యమ్బికే కాన్యపి వృద్ధిమత్ర పాకే భవత్యాః పరితః ప్రవృత్తే ।। ౯౫౩ ।।
భాసాం వినేత్రా మహతా గ్రహైశ్చ భూరిప్రమాణైర్యుతమీశకాన్తే ।
ఏకైకమణ్డం తవ లోమవచ్చేత్ కస్తే మహద్భాగ్యమిహ బ్రవీతు ।। ౯౫౪ ।।
నాథస్య తే రూపమణోరణీయో మాతస్త్వదీయం మహతో మహీయః ।
జానాతి యో దేవి రహస్యమేతద్ వ్యాఖ్యాతుమేష ప్రభవత్యశేషమ్ ।। ౯౫౫ ।।
యద్ గర్జితం వారిదఘర్షణేషు శబ్దస్తవాయం సుగభీరఘోషః ।
యల్లోకరాజ్ఞి స్ఫురితం తదేతదుజ్జృమ్భితం కిఞ్చన కాన్తివీచేః ।। ౯౫౬ ।।
ఇన్ద్రస్య వజ్రం జ్వలితం కృశానోర్జ్యోతిస్సహస్రచ్ఛదబాన్ధవస్య ।
పీయూషభానోర్హసితం విసారి జీవస్య చక్షుర్మమ తాత దైవమ్ ।। ౯౫౭ ।।
యస్యైవ తేజః ప్రవిభక్తమర్కవిద్యుచ్ఛశాఙ్కానలలోచనేషు ।
గూఢం తదాకాశగృహే సమన్తాదన్తానభిజ్ఞం ప్రణమామి దైవమ్ ।। ౯౫౮ ।।
జాగ్రత్సు బుద్ధిర్నిమిషత్సు నిద్రా శుష్కేషు పక్తిస్తరుణేషు వృద్ధిః ।
ధీరేషు నిష్ఠా చపలేషు చేష్టా దేవీ మమాపత్తిమపాకరోతు ।। ౯౫౯ ।।
విద్యావతో వాదవిధానశక్తిర్వీరస్య సఙ్గ్రామవిధానశక్తిః ।
నారీమణేర్మోహవిధానశక్తిర్లేశత్రయం కిఞ్చిదపారశక్తేః ।। ౯౬౦ ।।
ఉత్సాహయన్తీ తపతాం మనాంసి సఞ్చోదయన్తీ చ మహాక్రియాసు ।
సఙ్క్షోభయన్తీ హృదయం ఖలానాం సమ్మోహయన్తీ చ పరాఽవతాన్నః ।। ౯౬౧ ।।
సఞ్చాలయన్తీ సకలస్య దేహం వ్యానస్య శక్త్యా పరితో లసన్త్యా ।
జేతుః ప్రతాపేఽస్తి పలాయనేఽస్తి భీతస్య చేయం నిఖిలేశశక్తిః ।। ౯౬౨ ।।
ఏకం స్వరూపం బహుచిత్రయోగాత్ సన్దర్శయన్తీ వివిధం జనేభ్యః ।
సమ్యగ్దృశే స్వం విభుమర్పయన్తీ సర్వాదిమాయైవ మహేశజాయా ।। ౯౬౩ ।।
యస్సంశ్రయేతాఖిలసఙ్గతిస్త్వాం ధ్యానేన మన్త్రేణ గుణస్తవైర్వా ।
త్రైలోక్యసామ్రాజ్యధురన్ధరస్య శుద్ధాన్తకాన్తే స కృతీ మనుష్యః ।। ౯౬౪ ।।
మూలాగ్నిముద్దీప్య శిరశ్శశాఙ్కం సన్ద్రావ్య యస్తర్పయతే కృతీ త్వామ్ ।
తస్మిన్నగాధీశ్వరకన్యకే త్వం ప్రాదుర్భవన్తీ న కిమాదధాసి ।। ౯౬౫ ।।
యస్త్వాం సహస్రారసరోజమధ్యే సోమస్వరూపాం భజతేఽమ్బ యోగీ ।
తస్యాన్తరః శాన్తిముపైతి తాపో బాహ్యస్య కా నామ కథాఽల్పకస్య ।। ౯౬౬ ।।
దణ్డేన యోఽన్తర్దహరేఽవతీర్ణః ప్రాణేన వాచా మహసా ధియా వా ।
ప్రాప్నోతి సోఽయం పురమద్వితీయం యత్ర త్వమీశా సహ చిత్రలీలా ।। ౯౬౭ ।।
తన్త్రోదితం విశ్వవినేత్రి మన్త్రం యస్తే నరః సంయమవానుపాస్తే ।
రుద్రాణి సాన్ద్రామ్బుదకేశపాశే పాశైర్విముక్తః స జయత్యశేషమ్ ।। ౯౬౮ ।।
పద్మాసనో ద్వాదశవర్ణశాన్తీ దమ్భోలిపాణిర్భువనాధినాథా ।
గీర్వాణమార్గో భృగురబ్జయోనిరన్తే తథాగ్రే చ హలాం విరాజీ ।। ౯౬౯ ।।
జమ్భస్య హన్తాఽనలశాన్తిచన్ద్రైః సంయుక్త ఊష్మా గలదేశజన్మా ।
దన్తస్థలీసమ్భవ ఊష్మవర్ణో వాణీపతిర్వజ్రధరశ్చ లజ్జా ।। ౯౭౦ ।।
విద్యా త్వియం పఞ్చదశాక్షరాఢ్యా సాక్షాన్మహామౌనగురూపదిష్టా ।
గోప్యాసు గోప్యా సుకృతైరవాప్యా శ ్రేష్ఠా వినుత్యా పరమేష్ఠినాఽపి ।। ౯౭౧ ।।
దేహేష్వియం కుణ్డలినీ న్యగాది భూతేషు విద్యుద్ భువనేషు చాభ్రమ్ ।
దేవాఙ్గనామస్తకలాలితాఙ్ఘ్రిర్దేవీ భవానీ ఖలు దేవతాసు ।। ౯౭౨ ।।
చక్షుర్విధాయాచలమన్తరేణ ప్రాణం ప్రపశ్యన్ మనువర్ణరూపమ్ ।
సంసేవతే చేత్సకలస్య ధాత్రీం సర్వేష్టలాభో విదుషః కరస్థః ।। ౯౭౩ ।।
ఏకాక్షరీః పఞ్చదశాక్షరీం వా విద్యాః ప్రకృష్టాః సకలేశశక్తేః ।
యో భక్తియుక్తః ప్రజపేదముష్య ప్రాణో వశే నిస్తులసిద్ధియోనిః ।। ౯౭౪ ।।
ఏతాః కవీనాం పదకిఙ్కరస్య పూతాః ప్రమోదం పరమావహన్తు ।
గీతాస్సభక్తిద్రవమిన్ద్రవజ్రాః శ్వేతాచలాధీశ్వరవల్లభాయాః ।। ౯౭౫ ॥