కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్ ఉమాసహస్రమ్
ఉమాసహస్రమ్
సప్తదశః స్తబకః- చమ్పకమాలావృత్తమ్
“మదకరీ శక్తిః” — అంటే “దివ్యమత్తును ప్రసాదించే శక్తి” అనే శీర్షికతో ఉన్న ఈ పదిహేడవ స్తబకం, మేల్కొన్న దేవీశక్తి సాధకునిలో కలిగించే ఒక విశిష్ట యోగానుభవాన్ని వివరిస్తుంది. ఇక్కడ మద అనేది సాధారణ మత్తు కాదు; అది గాఢమైన ఆనందం, అంతర్మగ్నత, మనస్సు మరియు ఇంద్రియాల సాధారణ చలనాల నుండి తాత్కాలిక విముక్తి కలిగే పరమానుభూతి. ముని స్వశరీరాన్నే ఒక అంతర్మథనక్షేత్రంగా చిత్రిస్తారు: వెన్నెముక అక్షం వాసుకిగా, నాడులు పరస్పర విరుద్ధ శక్తులుగా, శరీరం మందరపర్వతంగా, శిరస్సు నుండి దిగివచ్చే అమృతధార శక్తిలీల వల్ల ఉద్భవించిన అమృతంగా భావించబడుతుంది. అందువల్ల ఈ స్తబకానికి మదకరీ శక్తిః అనే శీర్షిక పూర్తిగా సముచితమైనది. దేవీమాతయే అంతరామృతాన్ని ఉత్పత్తి చేసి, ఆధ్యాత్మిక పరవశాన్ని కలిగించే శక్తి; ఆ స్థితిలో ఆలోచన, అహంకారం, ఇంద్రియచలనం తాత్కాలికంగా శాంతిస్తాయి అని ఈ శ్లోకాలు పదేపదే తెలియజేస్తాయి.
ఈ స్తబకంలోని మరో విశిష్ట అంశం దివ్యమత్తు మరియు బాహ్య మత్తుపదార్థాల మధ్య ముని చేసే స్పష్టమైన భేదం. అంతరంగ సోమానుభూతి ద్వారా పుట్టే ఆనందాన్ని ఆయన మద్యం, మత్తుమందులు మరియు ఇతర బాహ్య మత్తుసాధనాలతో పోల్చుతూ, అంతరసిద్ధి లేని వ్యక్తిని అవి విముక్తి దిశకు కాకుండా పతన దిశకు తీసుకువెళ్లే ప్రమాదం ఉందని హెచ్చరిస్తారు. మధు, మాంస వంటి పదార్థాలను ఉపయోగించే కొన్ని తాంత్రిక ఉపాసనాపద్ధతులను కూడా ఆయన ప్రస్తావిస్తారు; అయితే ప్రధానమైనది పదార్థం కాదని, సాధకుని అంతరస్థితి మరియు ఆసక్తి-అనాసక్తులే నిర్ణాయకమని దృష్టిని మళ్లిస్తారు.
దక్షిణాచారమో, వామాచారమో ఏ మార్గాన్ని అనుసరించినప్పటికీ, పరమమైన దివ్యమార్గం ఈ రెండింటినీ అధిగమిస్తుందని ముని సూచిస్తారు. దాని అసలు సాధన అంతరంగంలో జగన్మాత కమలపాదాలను నిరంతరం అన్వేషించడం.
మునిగారి సాహిత్య, ఆధ్యాత్మిక ప్రతిభ సముద్రమథన రూపకంలో విశేషంగా ప్రత్యక్షమవుతుంది. పురాణాలలోని సముద్రమథనకథను ఆయన యోగసాధనకు సంబంధించిన ఒక సూక్ష్మ అంతర్మానస చిత్రంగా రూపాంతరం చేస్తారు. తంత్రం, కుండలినీయోగం, అంతఃసోమ సిద్ధాంతం, నైతిక వివేకం, స్వీయ మిస్టిక్ అనుభవం — ఇవన్నీ అసాధారణ ధైర్యంతో ఒకే ప్రవాహంలో సమన్వయపరుస్తారు.
ప్రవాహమయమైన చంపకమాలా ఛందస్సు కూడా చివరికి ఒక అందమైన సమర్పణగా మారుతుంది. ఈ శ్లోకాలను సుగంధభరితమైన చంపకపుష్పమాలగా భావించి, ఈశ్వరప్రియ అయిన జగన్మాత కంఠాన్ని అలంకరించేందుకు సమర్పిస్తారు. ఈ విధంగా ఈ స్తబకం రహస్యయోగం, పురాణసంకేతార్థం, అంతరానుభవం, వివేకబోధ, భక్తికవిత్వం అన్నింటినీ ఏకం చేసి, శక్తి ప్రసాదించే నిజమైన ఆధ్యాత్మిక “మత్తు” స్వరూపాన్ని గంభీరంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.
పంచమం శతకమ్
సప్తదశః స్తబకః- చమ్పకమాలావృత్తమ్
మదకరీశక్తిః
పాపవిధూతౌ నిర్మలగఙ్గా తాపనిరాసే చన్ద్రమరీచిః ।
భర్గపురన్ధ్రీహాసకలా మే భద్రమమిశ్రం కాఽపి కరోతు ।। ౪౦౧ ।।
శిష్టకులానాం సమ్మదయిత్రీ దుష్టజనానాం సంశమయిత్రీ ।
కష్టమపారం పాదజుషో మే విష్టపరాజ్ఞీ సా విధునోతు ।। ౪౦౨ ।।
నూతనభాస్వద్బిమ్బనిభాఙ్ఘ్రిం శీతలరశ్మిద్వేషిముఖాబ్జామ్ ।
ఖ్యాతవిభూతిం పుష్పశరారేః పూతచరిత్రాం యోషితమీడే ॥౪౦౩॥
ఉజ్జ్వలతారే వ్యోమ్ని లసన్తీ సారసబన్ధౌ భాతి తపన్తీ ।
శీతలభాసా చిన్తనకర్త్రీ పాతు కులం మే విష్టపభర్త్రీ ।। ౪౦౪ ।।
ప్రాణమనోవాగ్వ్యస్తవిభూతిర్లోకవిధాతుః కాచన భూతిః ।
పుష్కరపృథ్వీపావకరూపా శుష్కమఘం నః సా విదధాతు ।। ౪౦౫ ।।
ఇష్టఫలానామమ్బ సమృద్ధ్యై కష్టఫలానాం తత్క్షణధూత్యై ।
చేష్టితలేశోద్దీపితశక్తిం విష్టపభర్త్రీ త్వామహమీడే ।। ౪౦౬ ।।
భూమిరుహాగ్రస్థాపితభాణ్డాద్యో మధు పాయం పాయమజస్రమ్ ।
విస్మృతవిశ్వో నన్దతి మాతస్తత్ర కిల త్వం ధామ దధాసి ।। ౪౦౭ ।।
కోఽపి సహస్రైరేష ముఖానాం శేష ఇతీడ్యః పన్నగరాజః ।
ఉద్గిరతీదం యద్వదనేభ్యో దేవి తనౌ మే తద్బత పాసి ।। ౪౦౮ ।।
సాకమమేయే దేవి భవత్యా పాతుమహన్తా యావదుదాస్యా ।
తావదియం తాం మూర్ఛయతీశే పన్నగరాజోద్గారజధారా ।। ౪౦౯ ।।
శామ్యతిచిన్తాజీవితమస్యామిన్ద్రియసత్తాఽప్యస్తముపైతి ।
యాతి నిరుద్ధా హా గలదేశే సంశయమేషా మాతరహన్తా ।। ౪౧౦ ।।
గౌరి మహేశప్రాణసఖీ మాం పాహి విపన్నాం మాతరహన్తామ్ ।
సా యది జీవేదీశ్వరి తుభ్యం దాసజనస్తామర్పయతేఽయమ్ ।। ౪౧౧ ।।
త్వత్స్మృతివీర్యాచ్ఛాన్తిసమృద్ధాం మాతరహన్తాం శుద్ధతమాం మే ।
ఆత్మభుజిష్యాం కర్తుమిదానీం శాన్తధియస్తే కోఽస్తి వికల్పః ।। ౪౧౨ ।।
మన్దరధారీ నామృతహేతుర్వాసుకిరజ్జుర్నామృతహేతుః ।
మన్థనహేతుస్సాఽమృతహేతుః సర్వబలాత్మా శర్వపురన్ధ్రీ ।। ౪౧౩ ।।
ప్రాణిశరీరం మన్దరశైలో మూలసరోజం కచ్ఛపరాజః ।
పూర్ణమనన్తం క్షీరసముద్రః పృష్ఠగవీణా వాసుకిరజ్జుః ।। ౪౧౪ ।।
దక్షిణనాడీ నిర్జరసేనా వామననాడీ దానవసేనా ।
శక్తివిలాసో మన్థనకృత్యం శీర్షజధారా కాఽపి సుధోక్తా ।। ౪౧౫ ।।
కణ్ఠనిరుద్ధే భూరి విషాగ్నౌ తైజసలిఙ్గావాసిహరేణ ।
త్వద్బలజాతం స్వాద్వమృతం కో దేవి నిపీయ ప్రేత ఇహ స్యాత్ ।। ౪ ౧౬ ।।
యేన విభుస్తే మాద్యతి శర్వో యత్ర శివే త్వం క్రీడసి దృష్టా ।
సమ్మదమూలం తం మదమాద్యే వర్ధయ పుత్రేఽనుగ్రహపాత్రే ।। ౪౧౭ ।।
యో మదమీదృఙ్మార్గముపేక్ష్య స్వర్విభుపూజ్యే గర్వసమేతః ।
ఆహరతి శ్రీబాహ్యసమృద్ధ్యా నా సురయా వా సోఽసుర ఉక్తః ।। ౪౧౮ ।।
తామ్యతి తీవ్రాఫేననిషేవీ క్లామ్యతి సంవిత్పత్రనిషేవీ ।
భ్రామ్యతి హాలాభాణ్డనిషేవీ శామ్యతి శీర్షద్రావనిషేవీ ।। ౪౧౯ ।।
అస్తు విరేకే పథ్యమఫేనం పత్రమజీర్ణేష్వస్తు నిషేవ్యమ్ ।
అస్తు హితం తద్యక్ష్మణి మద్యం సంసృతిహారీ దేవి రసస్తే ।। ౪౨౦ ।।
నైవ మహాన్తస్సత్త్వసమృద్ధాః సర్వమదేష్వప్యమ్బ చలన్తు ।
అల్పజనానాం మాదకవస్తుప్రాశనమీశే నాశనముక్తమ్ ।। ౪౨౧ ।।
కేఽపి యజన్తే యన్మధుమాంసైస్త్వాం త్రిపురారేర్జీవితనాథే ।
అత్ర న యాగో దూషణభాగీ ద్రవ్యససఙ్గో దుష్యతి యష్టా ।। ౪౨౨ ।।
దక్షిణమార్గే సిద్ధ్యతి భక్తః సవ్యసరణ్యాం సిద్ధ్యతి వీరః ।
నేశ్వరి సవ్యే నాప్యపసవ్యే సిద్ధ్యతి దివ్యే త్వధ్వని మౌనీ ।। ౪౨౩ ।।
నార్చనభారో నాపి జపోఽస్యాం దివ్యసరణ్యాం భవ్యతమాయామ్ ।
కేవలమమ్బాపాదసరోజం నిశ్చలమత్యా మృగ్యమజస్రమ్ ।। ౪౨౪ ।।
కాచిదమూల్యా చమ్పకమాలా వృత్తనిబద్ధా మఞ్జులమాలా ।
అస్తు గణేశస్యేశ్వరకాన్తా కణ్ఠవిలోలా చమ్పకమాలా ।। ౪౨౫ ।।