కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్ ఉమాసహస్రమ్
ఉమాసహస్రమ్
ఏకత్రింశః స్తబకః - ఉపజాతివృత్తమ్
“నామవైభవం” — అంటే “దివ్యనామ మహిమ” అనే శీర్షికతో ఉన్న ఈ ముప్పై ఒకటవ స్తబకం, ఉమాదేవి పవిత్రనామాలను జపించడం, కీర్తించడం, స్మరించడం వల్ల కలిగే ఆధ్యాత్మిక శక్తిని విస్తారంగా గానం చేస్తుంది. శ్రీ గణపతి ముని తన నాలుకను, మనస్సును పదేపదే ఉద్దేశించి, దేవిని అంబా, భవానీ, భద్రా, దుర్గా తదితర పవిత్రనామాలతో పిలవమని ప్రేరేపిస్తారు. ఆమె నామస్మరణ పాపాన్ని శుద్ధి చేస్తుందని, అంతర్నిహిత శక్తిని మేల్కొలుపుతుందని, భయాన్ని తొలగిస్తుందని, సాధకుని పరిపూర్ణత మరియు విముక్తి వైపు నడిపిస్తుందని ప్రకటిస్తారు. అందువల్ల నామవైభవం అనే శీర్షిక పూర్తిగా సముచితమైనది.
స్తబకమంతటా దేవి నామంలో నిక్షిప్తమైన ఆధ్యాత్మిక శక్తి, మాధుర్యం, రక్షణసామర్థ్యం ప్రధానంగా ప్రతిఫలిస్తాయి.
ముని నామసంకీర్తనను అత్యంత సులభమైన, ప్రత్యక్షమైన సాధనగా ప్రతిపాదిస్తారు. యజ్ఞం, దానం, వ్రతం, రహస్యమైన తాంత్రిక సాధనలతో పోలుస్తూ, భక్తితో దేవి నామాన్ని జపించడం ద్వారా విస్తృతమైన సాధనాలు సాధించదలచిన ఫలితాలను సైతం పొందవచ్చని ధైర్యంగా తెలియజేస్తారు. దేవి నామం అమృతం కంటే మధురమైనదిగా, ప్రియురాలి అధరాల కంటే మనోహరమైనదిగా, గంగానది వలె పవిత్రం చేసేదిగా, సమస్త జీవులలో దాగి ఉన్న శక్తిని మేల్కొలిపేదిగా వర్ణించబడుతుంది. అందువల్ల నామం కేవలం ఒక శబ్దచిహ్నం కాదు; అది దేవి సాన్నిధ్యం, అనుగ్రహం ప్రత్యక్షంగా ప్రవహించే శబ్దతేజో మాధ్యమం.
ఈ స్తబకంలో మునిగారి వాక్చాతుర్యం, భక్తిపూర్వక ప్రేరణ, అతిశయోక్తి, ఉపమాననైపుణ్యం, చమత్కారభరితమైన తాత్త్విక వాదనలు ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి. మనుషులు సులభమైన మార్గాన్ని విడిచిపెట్టి క్లిష్టమైన ఉపాయాల వెంబడి పరుగెత్తే స్వభావాన్ని ఆయన కొన్నిచోట్ల చమత్కారంగా ప్రశ్నిస్తారు. తన నాలుకను నేరుగా సంబోధిస్తూ, దేవి నామస్మరణలో స్థిరపడమని ఆదేశిస్తారు. అనేక సంప్రదాయ ఉపమానాలను కూడా దేవి నామమహిమ ముందు నిలువలేనివిగా చూపించడం ఆయన కవిత్వంలోని విశిష్ట లక్షణం.
ఉపజాతి ఛందస్సు ఈ స్తబకంలోని ఉపదేశం, స్తుతి, ఉల్లాసభరితమైన భక్తిప్రవాహం అన్నింటినీ సహజంగా మోసుకుపోతుంది. ముగింపు శ్లోకంలో దేవి నామశక్తిని విశ్వాసరహితులు సులభంగా గ్రహించలేరని, కానీ సిద్ధులే దాని మహిమను గానం చేస్తారని ముని ప్రకటిస్తారు. ఈ విధంగా ఈ స్తబకం నామస్మరణనే సంపూర్ణ భక్తిమార్గంగా, ఆధ్యాత్మిక మేల్కొలుపు మరియు సాక్షాత్కారానికి సులభమైన సాధనగా స్థాపిస్తూ ముగుస్తుంది.
ఏకత్రింశః స్తబకః - ఉపజాతివృత్తమ్
నామవైభవమ్
దరస్మితశ్రీకపటా సుపర్వస్రోతస్వినీ పర్వతజాస్యజాతా ।
పఙ్కం మమ క్షాలయతాదశేషం సంసారమగ్నే హృదయే విలగ్నమ్ ।। ౭౫౧ ।।
హరాట్టహాసేన సమం మిలి త్వా పిత్రేవ పుత్రో గురుణేవ శిష్యః ।
విభ్రాజమానో మమ శం కరోతు హాసాఙ్కురః కేసరివాహనాయాః ।। ౭౫౨ ।।
నమశ్శివాయై భణత ద్విపాదో యుష్మాకమగ్ర్యాం ధిషణాం దధత్యై ।
ఆధారచక్రేశితురమ్బికాయై బ్రహ్మాణ్డచక్రస్య విధాయికాయై ।। ౭౫౩ ।।
నదన్తి గావోఽపి విశిష్టకాలేష్వమ్బేతి యో నాహ్వయతే స కిం నా ।
లక్ష్యం పునః ప్రాణవదస్తు సర్వం సర్వస్య చాన్తర్హి పరాఽస్తి శక్తిః ।। ౭౫౪ ।।
ఆత్మన్యుతాన్యత్ర విధాయ లక్ష్యం తాం శక్తిమాద్యామఖిలేషు సుప్తామ్ ।
యావత్ప్రబోధం ముహురాహ్వయస్వ ప్రబుధ్యతే సా యది కిన్వసాధ్యమ్ ।। ౭౫౫ ।।
యే నామ శాన్తిం పరమాం వహన్తో నామాని శీతాచలపుత్రికాయాః ।
సఙ్కీర్తయన్తో విజనే వసన్తి జయన్తతాతాదపి తే జయన్తి ।। ౭౫౬ ।।
నామాని సఙ్కీర్తయతాం జనానాం కారుణ్యవత్యాః కరివక్త్రమాతుః ।
పునర్జనన్యా జఠరే నివాసాదాయాసవత్తా భవతీతి మిథ్యా ।। ౭౫౭ ।।
పాపైస్సమన్తాత్సమభిద్రుతోఽపి విశ్వస్య తే విక్రమమస్మి ధీరః ।
న చేద్రసజ్ఞే భవతీ బ్రవీతి నామాని శీతాంశుభృతో హతోఽహమ్ ।। ౭౫౮ ।।
దేహీతి సమ్పల్లవదర్పితానాం ద్వారేషు ఘోషం కురుషే పరేషామ్ ।
భవాని భద్రే భువనామ్బ దుర్గే పాహీతి నాయాతి కిమమ్బ జిహ్వే ।। ౭౫౯ ।।
వాక్యాని వక్తుం యది తే రసజ్ఞే రసోజ్జ్వలాని వ్యసనం గరీయః ।
కిం వా నమోన్తాని సుధాం కిరన్తి నామాని నో సన్తి కుమారమాతుః ।। ౭౬౦ ।।
యద్ గీయతే శైలసుతాభిధానం తదేవ బోధ్యం సుకృతం ప్రధానమ్ ।
అజ్ఞానిలోకస్య కృతే భణన్తి యజ్ఞాదిపుణ్యాని పరాణి విజ్ఞాః ।। ౭౬౧ ।।
సామ్నా ప్రయుక్తేన జగద్వశే స్యాత్ నామ్నా సదోక్తేన జగద్వినేత్రీ ।
వేదోభయం సమ్యగిదం కృతీ యో భవే భయం తస్య కుతోఽపి న స్యాత్ ।। ౭౬౨ ।।
సఙ్కీర్తనాత్తుష్యతి శర్వయోషా తుష్టా త్వభీష్టం న దదాతి నైషా ।
ఇమం త్వవిజ్ఞాయ జగత్యుపాయం బ్రజన్త్యపాయం బహుధా మనుష్యాః ।। ౭౬౩ ।।
భాషే భుజఙ్గాభరణప్రియాయా నామాని కామానితరాన్ విహాయ ।
అపి ప్రపంచాతిగఘోరకృత్యం కరోతు కిం మాం తరణేరపత్యమ్ ।। ౭౬౪ ।।
యజ్ఞేన దానైః కఠినవ్రతైర్వా సిద్ధిం య ఇచ్ఛేత్స గ్రహీతుమిచ్ఛేత్ ।
మాతుః శయానోఽఙ్కతలే శశాఙ్కం మహేశ్వరీం కీర్తయతస్తు సిద్ధిః ।। ౭౬౫ ।।
రహస్యతన్త్రాణి వివిచ్య దూరం వ్యాజం విముచ్య ప్రవదామి సారమ్ ।
నామైవ కామారిపురన్ధ్రికాయాః సిద్ధేర్నిదానం న మఖో న దానమ్ ।। ౭౬౬ ।।
పీయూషమీషన్మధురం భణన్తి యే నామ రామాధరపానలోలాః ।
కామారిరామాహ్వయగానలోలాః కవీశ్వరాః కాఞ్జికమాలపన్తి ।। ౭౬౭ ।।
సుధాఘటః కోఽప్యధరో వధూనాం కవిస్సుధాతోయధరోఽభిధేయః ।
అయం సుధావీచివితానమాలీ నామప్రణాదో నగకన్యకాయాః ।। ౭౬౮ ।।
సురాలయే భాతితరాం సుధైకా సుధా పరా వాచి మహాకవీనామ్ ।
బిమ్బాధరే కఞ్జదృశాం సుధాఽన్యా సుధేతరా నామని లోకమాతుః ।। ౭౬౯ ।।
మాధుర్యమాభాత్యధరే వధూనాం చకోరబన్ధోః శకలే ప్రసాదః ।
త్రిస్రోతసో వారిణి పావనత్వం త్రయం చ నామ్ని త్రిపురామ్బికాయాః ।। ౭౭౦ ।।
యా మాధురీ ప్రేమభరేణ దష్టే జాగర్తి కాన్తావరదన్తచేలే ।
సా దృశ్యతే భక్తిభరేణ గీతే ధరాధరాధీశసుతాభిధానే ।। ౭౭౧ ।।
యత్తే జగల్లమ్పటకేఽపి వర్ణాస్తన్మేఽమృతం నామ నగాత్మజాయాః ।
లాలామయో యో మమ తం బ్రవీషి సుధామయం స్త్రీదశనచ్ఛదం త్వమ్ ।। ౭౭౨ ।।
ఉచ్చారయోచ్చాటితపాతకాని నామాని జిహ్వే భువనస్య మాతుః ।
తదా వదామో మధుచూతరమ్భా-రామాధరాస్తే రుచయే యది స్యుః ।। ౭౭౩ ।।
ఆక్షేపమిక్షోరధికం విధత్తే పీయూషదోషానభితోఽభిధత్తే ।
కాన్తాధరారబ్ధదురన్తవాదః కపర్దికాన్తావరనామనాదః ।। ౭౭౪ ।।
విశ్వాసహీనైః సుతరామబోధ్యం నామానుభావం నగకన్యకాయాః ।
జయన్తు సిద్ధైరపి గీయమానం గాయన్త్య ఏతా ఉపజాతయో నః ।। ౭౭౫ ।।