కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్ ఉమాసహస్రమ్
ఉమాసహస్రమ్
త్రయస్త్రింశః స్తబకః - వంశస్థవృత్తమ్
“జపో యోగోఽర్పణం చ” — అంటే “జపం, యోగం మరియు ఆత్మసమర్పణ” అనే శీర్షికతో ఉన్న ఈ ముప్పై మూడవ స్తబకం, సాధనలోని మూడు ప్రధాన మార్గాలను ఒకే దివ్యమాత వైపు నడిపించే పరస్పరపూరక విధానాలుగా సమన్వయపరుస్తుంది. శ్రీ గణపతి ముని మంత్రజపం అంతరంగంలోని శక్తిని బలపరచి మేల్కొలుపుతుందని, యోగసాధన మనస్సును శుద్ధి చేసి స్థిరపరచి అంతర్ముఖం చేస్తుందని, అర్పణం — అంటే మనస్సు, వ్యక్తిత్వం, అహంభావాన్ని దేవికి సమర్పించడం — ఆమె అనుగ్రహాన్ని అత్యంత ప్రత్యక్షంగా పొందే మార్గమని తెలియజేస్తారు. అందువల్ల జపో యోగోఽర్పణం చ అనే శీర్షిక పూర్తిగా సముచితమైనది.
స్తబకమంతటా మంత్రసాధన, యోగసాక్షాత్కారం, అహంకారసమర్పణలను ఒకే ఉమాదేవిని చేరుకునే మూడు పరస్పరపూరక మార్గాలుగా ముని పోల్చి, సమన్వయపరుస్తారు.
ఈ స్తబకంలోని ముఖ్యమైన అంశాలలో ఒకటి మంత్రం మరియు ప్రత్యక్ష అంతర్యానుభవం మధ్య ముని చేసే భేదం. భువనేశ్వరీ, కాళీ, ప్రచండచండీ వంటి దేవీరూపాలను ఒకే పరాశక్తి యొక్క శక్తివంతమైన ప్రకటనలుగా ప్రస్తావించినప్పటికీ, తంత్రశాస్త్రాన్ని కేవలం బాహ్యంగా లేదా పదార్థరూపంలో తెలుసుకోవడం సరిపోదని, ప్రత్యక్ష అనుభవం అవసరమని ఆయన స్పష్టం చేస్తారు. తరువాతి శ్లోకాలు అహం యొక్క మూలాన్ని అన్వేషించే అంతర్ముఖ విచారణ వైపు సాగుతూ, రమణ మహర్షి బోధించిన ఆత్మవిచారణ మార్గాన్ని స్పష్టంగా స్మరింపజేస్తాయి. “నేను” అనేది సాక్షాత్ చైతన్యమేనా? ప్రాణనాదమా? లేక తాంత్రికులు చెప్పే కుండలినీనా? అనే ప్రశ్నలను ముని ముందుకు తెచ్చి, పదజాలం వద్ద ఆగకుండా ప్రత్యక్ష అనుభవం వైపు నడిపిస్తారు.
అలాగే చైతన్యం, ఆనందం, సజీవమైన అనుభూతి లేని విముక్తి ఆధ్యాత్మికంగా సంపూర్ణం కాదని ముని సూచిస్తారు. నిజమైన సిద్ధి అంటే కేవలం బాహ్యక్రియల నుండి తప్పుకోవడం కాదు; అంతరంగంలో చైతన్యం స్థిరంగా ప్రతిష్ఠించబడి, బాహ్యవ్యవహారాల మధ్యలోనూ స్వేచ్ఛగా, అవిచ్ఛిన్నంగా పనిచేయగల స్థితి. ఈ విధంగా సాధన యొక్క లక్ష్యం నిర్జీవమైన లయం కాకుండా, జాగృతమైన, ఆనందమయమైన, స్వతంత్ర చైతన్యస్థితిగా ప్రతిపాదించబడుతుంది.
ఈ స్తబకంలో శ్రీ గణపతి ముని యొక్క వైదిక, తాంత్రిక మంత్రశాస్త్రం, కుండలినీయోగం, ఆత్మవిచారణ, అద్వైతతత్త్వం, శరణాగతి-మనోవిజ్ఞానం మీదున్న అసాధారణ పట్టు స్పష్టంగా ప్రతిఫలిస్తుంది. సాంకేతిక మంత్రతత్త్వాన్ని వ్యక్తిగత ఆధ్యాత్మిక సంఘర్షణతో, తాత్త్విక ప్రశ్నలతో, ప్రత్యక్ష ధ్యానోపదేశంతో ఆయన సమర్థంగా మేళవిస్తారు.
దృఢమైన వంశస్థ ఛందస్సు ఈ స్తబకానికి ఆలోచనాత్మకమైనప్పటికీ శక్తివంతమైన గమనాన్ని ఇస్తుంది; సాధన నుండి అనుభవానికి, అనుభవం నుండి సాక్షాత్కారానికి జరిగే ప్రయాణానికి ఇది ఎంతో అనుకూలంగా ఉంటుంది. చివరికి ఈ స్తబకం చెప్పే ప్రధాన బోధ ఇదే: ఆలోచించడం, చూడటం, మాట్లాడటం, తెలుసుకోవడం — ప్రతి క్రియలో పనిచేసే శక్తియే జగన్మాత అని సాధకుడు దర్శించినప్పుడు జపం, యోగం, ఆత్మసమర్పణ అన్నీ తమ పరిపూర్ణతను పొందుతాయి.
నవమం శతకమ్
త్రయస్త్రింశః స్తబకః - వంశస్థవృత్తమ్
జపో యోగోఽర్పణం చ
సుధాం కిరన్తోఽఖిలతాపహారిణీం తమో హరన్తః పటలేన రోచిషామ్ ।
శ్రియం దిశన్తో దిశి దిశ్యసఙ్క్షయాం జయన్తి శీతాద్రిసుతాస్మితాఙ్కురాః ।। ౮౦౧ ।।
కృపాకటాక్షస్తవ కేన వాఽఽప్యతే మహేశశుద్ధాన్తపురన్ధ్రి కర్మణా ।
నిరన్తరం మన్త్రజపేన వా మతేర్విశోధనేనోత మనోర్పణేన వా ।। ౮౦౨ ।।
విశోధనాద్దేవి మతేః ప్రగృహ్యసే మనోర్పణేనేశవధు ప్రసీదసి ।
జపేన మన్త్రస్య శుభస్య వర్ధసే జగత్త్రయీధాత్రి కలేబరాన్తరే ।। ౮౦౩ ।।
మనఃప్రతాపస్య భవత్యసంశయం ప్రవర్ధనం వైదికమన్త్రచిన్తనమ్ ।
ప్రశస్యతే ప్రాణమహఃప్రదీపనే దయాన్వ ితే తాన్త్రికమన్త్రసేవితా ।। ౮౦౪ ।।
తవామ్బికే తాన్త్రికమన్త్రముత్తమం స్తవాతిగం యః కనకాఙ్గి సేవతే ।
విచిత్రయన్త్రాదివ వైద్యతం మహస్తతో వినిర్యద్ భువనం విగాహతే ।। ౮౦౫ ।।
న తస్య చేతో వికృతేర్వశే భవేన్న తస్య దృష్టిర్విషయైర్వికృష్యతే ।
న తస్య రోగైరపకృష్యతే వపుః సవిత్రి యస్తే భజతే మహామనుమ్ ।। ౮౦౬ ।।
స్మరన్తి మాయాం గగనాగ్నిశాన్తిభిః సహాచ్ఛభాసా సహితాభిరమ్బికే ।
తథా రసజ్ఞాం ద్రుహిణాగ్నిశాన్తిభిర్భణన్తి దోగ్ధ్రీం తు ఖషష్ఠబిన్దుభిః ।। ౮౦౭ ।।
అభణ్యతాద్యా భువనేశ్వరీ బుధైరనన్తరా మాతరగాది కాలికా ।
ప్రచణ్డచణ్డీ పరికీర్తితా పరా త్రయోఽప్యమీ తే మనవో మహాఫలాః ।। ౮౦౮ ।।
ఉపాధిభూతం శుచి నాభసం రజో దధాతి సాక్షాద్ భువనేశ్వరీపదమ్ ।
తదాశ్రయా వ్యాపకశక్తిరద్భుతా మనస్వినీ కాచన కాలికేరితా ।। ౮౦౯ ।।
అమర్త్యసామ్రాజ్యభృతః ప్రవర్తికా విశాలలోకత్రయరఙ్గనర్తికా ।
పరాక్రమాణామధినాయికోచ్యతే ప్రచణ్డచణ్డీతి కలా సవిత్రి తే ।। ౮౧౦ ।।
స్మరన్మనుం రోదితి భక్తిమాంస్తవ ప్రగృహ్య పాదం మునిరమ్బ లమ్బతే ।
ఫలం చిరాయ ప్రథమః సమాప్నుయాత్ పరో మరన్దం పద ఏవ విన్దతి ।। ౮౧౧ ।।
పదం తవాన్విష్టమనేకదా ముదా హృదన్తరే స్పృష్టమివేదమమ్బికే ।
పలాయతేఽధోఽహమనన్తరం శుచా పరాత్పరే రోదిమి మన్త్రశబ్దతః ।। ౮౧౨ ।।
భణన్తి సన్తో మరుతాం సవిత్రి తే మహామనుం త్వత్పదభాస్కరాతపమ్ ।
తతో హి మూలాత్స్వర ఏష నిర్గతస్తపత్యఘౌఘం జరయన్మహోమయః ।। ౮౧౩ ।।
సవిత్రి సాక్షాచ్చరణస్య తే ప్రభాం విధారయఁస్తజ్జనిమూలమార్గణే ।
ముహుర్ముహుస్సోఽహమజే ధృతోద్యమః పథా మహర్షీ రమణో బభాణ యమ్ ।। ౮౧౪ ।।
అహమ్పదార్థో యది చిల్లతా తతా కిమేష దోగ్ధ్రీమనుభావతోఽపరః ।
అహం యది ప్రాణనినాదవైఖరీ న కూర్చ ఆఖ్యాతుమసీతి శక్యతే ।। ౮౧౫ ।।
పరే తు యాం చేతనశక్తిమామనన్త్యభాణి సా కుణ్డలినీతి తాన్త్రికైః ।
విలక్షణా నామ చమత్కృతిర్జడాన్ ప్రతారయత్యాగమసారదూరగాన్ ।। ౮౧౬ ।।
భవత్యఖణ్డానుభవః ప్రబోధినామతీవ సూక్ష్మానుభవశ్చ యోగినామ్ ।
కరం గతాస్సర్వవిధాశ్చ శేరతే మహేశ్వరీమన్త్రపరస్య సిద్ధయః ।। ౮౧౭ ।।
సహస్రసఙ్ఖ్యాని జనూంషి వా మమ ప్రియాణి భక్తిస్తవ చేద్భవే భవే ।
తవ స్మృతిం చేద్ గలయేన్న సమ్మదం కరోతి మోక్షోఽపి మమేశవల్లభే ।। ౮౧౮ ।।
వినైవ దృష్టిం యది సత్ప్రశిష్యతే న సత్తయాఽర్థః ఫలహీనయా తయా ।
ఇదం తు సత్ కిన్వసతో విశిష్యతే న తాత ముక్తోపలయోస్తదా భిదా ।। ౮౧౯ ।।
శుచాం నివృత్తిర్యది ముక్తిరిష్యతే సుఖప్రవృత్తిర్యది నాత్ర విద్యతే ।
సదేవ చేత్తత్ర మతిర్న భాసతే జడం విముక్తాద్వచసైవ భిద్యతే ।। ౮౨౦ ।।
మతిః పరాచీ వ్యవహ ారకారణం భవేత్ప్రతీచీ పరమార్థసమ్పది ।
ఉభే దిశౌ యస్య మతిర్విగాహతే పదా చ మూర్ధ్వా చ స సిద్ధ ఇష్యతే ।। ౮౨౧ ।।
దృఢం పదం యస్య మతేః సదాఽన్తరే స నా ధియోఽగ్రేణ బహిశ్చరన్నపి ।
సవిత్రి మగ్నస్త్వయి సమ్ప్రకీర్త్యతే న తస్య భీః సఞ్చరతోఽపి సంసృతేః ।। ౮౨౨ ।।
విచిన్తనే చిన్తనశక్తిమద్భుతాం విలోకనే లోకనశక్తిముజ్వలామ్ ।
ప్రభాషణే భాషణశక్తిముత్తమాం నిభాలయఁస్త్వాం విషయైర్న జీయతే ।। ౮౨౩ ।।
విలోకమానస్య విలోకనం కవేర్విలోక్యమానేషు విహాయ సక్తతామ్ ।
విలోచనే సన్నిహితా నిరన్తరం విధూతభీతిర్విబుధస్తుతా శివా ।। ౮౨౪ ।।
అయం భయానాం పరిమార్జకస్సతాం సమస్తపాపౌఘనివారణక్షమః ।
మనోజ్ఞవంశస్థగణో గణేశితుర్మనో మహేశాబ్జదృశో ధినోత్వలమ్ ।। ౮౨౫ ।।