కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్ ఉమాసహస్రమ్
ఉమాసహస్రమ్
సప్తమః స్తబకః - వసన్తతిలకావృత్తమ్
“వ్యోమశరీరా, మాతృకాది విభూతయశ్చ” — అంటే “ఆకాశమే శరీరంగా కలిగిన దేవి, మాతృకాదిరూపాలలో ఆమె దివ్య ప్రకటనలు” అనే శీర్షికతో ఉన్న ఈ ఏడవ స్తబకం, ఉమాదేవి స్వరూపాన్ని విశ్వరూపిణిగా మరియు అనేకవిధ శక్తిరూపాల సమాహారంగా విస్తరించి చూపిస్తుంది. ముని మొదట ఆమెను నాదం, వాక్, జ్యోతి, అవిభాజ్య చైతన్యంతో ఏకరూపిణిగా ప్రతిపాదించి, మూడు లోకాలలో పనిచేసే అసంఖ్యాక శక్తులన్నీ ఆమెలోనే సమాహితమై ఉన్నాయని ప్రకటిస్తారు. ఆమె నిజమైన శరీరం కేవలం మానవాకార దివ్యమూర్తి మాత్రమే కాదు; అంతరిక్షమే ఆమె సూక్ష్మమైన విశాల శరీరం. అనేక సూర్యులు, చంద్రులు, లోకాలు, ఇంద్రియాలు, ప్రాణాలు, సమస్త చలనాలు ఉద్భవించి, విస్తరించి, పనిచేసే ఆ అపార విశ్వక్షేత్రమే జగన్మాత యొక్క జీవంతమైన దేహంగా దర్శింపబడుతుంది. ఈ విధంగా వ్యోమశరీరా అనే శీర్షికలోని మొదటి భాగం, సమస్త విశ్వాకాశాన్నే దేవి శరీరంగా చిత్రించడం ద్వారా సార్థకమవుతుంది.
శీర్షికలోని రెండవ భాగం, ఆమె యొక్క విశిష్టమైన దైవశక్తి ప్రకటనలను అద్భుతంగా వివరిస్తూ పరిపూర్ణమవుతుంది. ఒకే పరాశక్తి శబ్దం, వాక్కులలో బ్రాహ్మీగా; రూపాల అవిర్భావం, వాటి క్రమవ్యవస్థలో వైష్ణవీగా; వ్యక్తిగత చైతన్యంలో మాహేశ్వరీగా; శుద్ధమైన అంతఃచైతన్యంలో గురుగుహసంబంధిత శక్తిగా; జీవులు ఆహారాన్ని స్వీకరించి, జీర్ణించుకొని, తమలో భాగం చేసుకునే శక్తిలో వారాహీగా; శత్రుశక్తుల వినాశనంలో ఇంద్రశక్తిగా; రక్షణ, సంహారం, పరివర్తన వంటి ఉగ్రకార్యాలలో చాముండా, కాళీ, కౌశికీ రూపాలలో వ్యక్తమవుతుంది. అంతేకాక ఆమెను మూలమాయా, జాలమాయా, యోగమాయా, పాశమాయా అనే భిన్న స్వరూపాలలోనూ, చైతన్యం ఏ స్థాయిలో పనిచేస్తుందో దానికి అనుగుణంగా వివిధ నిద్రా రూపాలలోనూ ముని వివేచిస్తారు. ఈ విధంగా సమస్త దేవీరూపాలు, విశ్వకార్యాలు, మానసిక స్థితులు, ఆధ్యాత్మిక శక్తులు అన్నీ ఒకే మహాశక్తి యొక్క వివిధ వ్యక్తీకరణలు అనే సమగ్ర శాక్తదృష్టిని ఈ స్తబకం ప్రతిపాదిస్తుంది.
ఈ స్తబకంలో మునిగారి పాండిత్యం మరియు కవితా సామర్థ్యం మరింత స్పష్టంగా ప్రతిఫలిస్తాయి. వైదిక పరిభాష, తంత్రం, దేవీ ఉపాసనాసంప్రదాయాలు, యోగం, విశ్వతత్త్వం, సూక్ష్మ మనోవిజ్ఞానం — వీటన్నింటినీ ఒకే సమన్విత దృష్టిలో ఆయన కలుపుతారు; అయినప్పటికీ స్తోత్రంలోని భక్తికేంద్రం ఎక్కడా మరుగునపడదు. ఒకవైపు గంభీరమైన తాత్త్విక భావాలు వస్తుంటే, మరోవైపు కాళీ, చాముండా, కౌశికీ వంటి స్పష్టమైన దివ్యరూపాలు ప్రత్యక్షమవుతాయి. అపారమైన విశ్వాకాశాన్ని జీవుల ఇంద్రియాలు, ప్రాణం, చైతన్యంతో సన్నిహితంగా అనుసంధానించడం ఈ స్తబకంలోని ప్రత్యేకత.
సుందరమైన వసంతతిలకా ఛందస్సు ఈ గాఢమైన దైవతత్త్వాన్ని అపూర్వమైన లాలిత్యంతో ప్రవహింపజేస్తుంది. స్తబకం చివరికి నిరాకార తాత్త్వికతలో ముగియకుండా, వ్యక్తిగత శరణాగతిలో పరిపూర్ణతను పొందుతుంది. ముని తన కుటుంబసభ్యులు, సహచరులతో కలిసి జగన్మాత పాదాలలో శరణు కోరుతారు. అందువల్ల ఈ స్తబకం ఒకేసారి శక్తితత్త్వ సమన్వయం, దేవి యొక్క అనంత విభూతుల స్తుతి, మరియు హృదయపూర్వకమైన వ్యక్తిగత ప్రార్థనగా నిలుస్తుంది.
సప్తమః స్తబకః - వసన్తతిలకావృత్తమ్
వ్యోమశరీరా, మాతృకాదివిభూతయశ్చ
వాణీసరోరుహదృశో హయరాజహంసో
వక్త్రారవిన్దనిలయాద్బహిరాగతాయాః ।
ఆలాపకాలదరహాస ఇహ స్థితానాం
క్షేమం కరోతు సుతరాం హరసున్దర ీయః ।। ౧౫౧ ।।
నాదోఽసి వాగసి విభాఽసి చిదస్యఖణ్డా
ఖణ్డీభవన్త్యపి చిదస్యఖిలేన్ద్రకాన్తే ।
తత్తాదృశీం నిఖిలశక్తిసమష్టిమీశే
త్వామన్తరిక్షపరికౢప్తతనుం నమామి ।। ౧౫౨ ।।
విశ్వప్రసిద్ధవిభవాస్త్రిషు విష్టపేషు
యాః శక్తయః ప్రవిలసన్తి పరఃసహస్రాః ।
తాసాం సమష్టిరతిచిత్రనిధానదృష్టిః
సృష్టిస్థితిప్రలయకృద్ భువనేశ్వరి త్వమ్ ।। ౧౫౩ ।।
జానే న యత్తవ జగజ్జనయిత్రి రూపం
సఙ్కల్ప్యతే కిమపి తన్మనసో బలేన ।
సఙ్కల్పితస్య వపుషః శ్రితశోకహన్త్రి
విన్యస్యతే తవ వచోతిగధామ నామ ।। ౧౫౪ ।।
కామం వదన్తు వనితామితిహాసదక్షా-
స్త్వాం సర్వలోకజనయిత్రి సదేహబన్ధామ్ ।
సత్యం చ తద్భవతు సా తవ కాఽపి లీలా
దివ్యం రజస్తు తవ వాస్తవికం శరీరమ్ ।। ౧౫౫ ।।
భూజన్మపాంసుభిరగర్హితశుద్ధరూపా
యా కాఽపి పాంసుపటలీ విపులేఽన్తరిక్షే ।
సా తే తనుః సుమహతీ వరదే సుసూక్ష్మా
తామేవ దేవసరణిం కథయన్తి ధీరాః ।। ౧౫౬ ।।
యా దేవి దేవసరణిర్భవమగ్నదుర్గా
వైరోచనీతికథితా తపసా జ్వలన్తీ ।
రాజీవబన్ధుమహసా విహితాఙ్గరాగా
సా తే తనుర్భవతి సర్వసుపర్వవర్యే ।। ౧౫౭ ।।
ప్రాణాస్తవాత్ర హృదయం చ విరాజతేఽత్ర
నేత్రాణి చాత్ర శతశః శ్రవణాని చాత్ర ।
ఘ్రాణాని చాత్ర రసనాని తథా త్వచశ్చ
వాచోఽత్ర దేవి చరణాని చ పాణయోఽత్ర ।। ౧౫౮ ।।
సర్వత్ర పశ్యసి శృణోషి చ సర్వతోఽమ్బ
సర్వత్ర ఖాదసి విజిఘ్రసి సర్వతోఽపి ।
సర్వత్ర చ స్పృశసి మాతరభిన్నకాలే
కః శక్నుయాన్నిగదితుం తవ దేవి భాగ్యమ్ ।। ౧౫౯ ।।
సర్వత్ర నన్దసి విముఞ్చసి సర్వతోఽమ్బ
సర్వత్ర సంసరసి గర్జసి సర్వతోఽపి ।
సర్వత్ర దేవి కురుషే తవ కర్మజాల-
వైచిత్ర్యమీశ్వరి నిరూపయితుం క్షమః కః ।। ౧౬౦ ।।
విశ్వామ్బికే త్వయి రుచాం పతయః కియన్తో
నానావిధాబ్ధికలితాః క్షితయః కియత్యః ।
బిమ్బాని శీత మహసాం లసతాం కియన్తి
నైతచ్చ వేద యది కో విబుధో బహుజ్ఞః ।। ౧౬౧ ।।
అవ్యక్తశబ్దకలయాఽఖిలమన్తరిక్షం
త్వం వ్యాప్య దేవి సకలాగమసమ్ప్రగీతే ।
నాదోఽస్యుపాధివశతోఽథ వచాంసి చాసి
బ్రాహ్మీం వదన్తి కవయోఽముకవైభవాం త్వామ్ ।। ౧౬౨ ।।
నానావిధైర్భువనజాలసవిత్రి రూపై-
ర్వ్యాప్తైకనిష్కలగభీరమహస్తరఙ్గైః ।
వ్యక్తం విచిత్రయసి సర్వమఖర్వశక్తే
సా వైష్ణవీ తవ కలా కథితా మునీన్ద్రైః ।। ౧౬౩ ।।
వ్యక్తిత్వమమ్బ హృదయే హృదయే దధాసి
యేన ప్రభిన్న ఇవ బద్ధ ఇవాన్తరాత్మా ।
సేయం కలా భువననాటకసూత్రభర్త్రి
మాహేశ్వరీతి కథితా తవ చిద్విభూతిః ।। ౧౬౪ ।।
ఆహారశుద్ధివశతః పరిశుద్ధసత్త్వే
నిత్యస్థిరస్మృతిధరే వికసత్సరోజే ।
ప్రాదుర్భవస్యమలతత్త్వవిభాసికా యా
సా త్వం స్మృతా గురుగుహస్య సవిత్రి శక్తిః ।। ౧౬౫ ।।
హవ్యం యయా దివిషదో మధురం లభన్తే
కవ్యం యయా రుచికరం పితరో భజన్తే ।
అశ్నాతి చాన్నమఖిలోఽపి జనో యయైవ
సా తే వరాహవదనేతి కలాఽమ్బ గీతా ।। ౧౬౬ ।।
దుష్టాన్నిహంసి జగతామవనాయ సాక్షా-
దన్యైశ్చ ఘాతయసి తప్తబలైర్మహద్భిః ।
దమ్భోలిచేష్టితపరీక్ష్యబలా బలారేః
శక్తిర్న్యగాది తవ దేవి విభూతిరేషా ।। ౧౬౭ ।।
సఙ్కల్పరక్తకణపానవివృద్ధశక్త్యా
జాగ్రత్సమాధికలయేశ్వరి తే విభూత్యా ।
మూలాగ్నిచణ్డశశిముణ్డతనుత్రభేత్ర్యా
చాముణ్డయా తనుషు దేవి న కిం కృతం స్యాత్ ।। ౧౬౮ ।।
త్వం లోకరాజ్ఞి పరమాత్మని మూలమాయా
శక్రే సమస్తసురభర్తరి జాలమాయా ।
ఛాయేశ్వరాన్తరపుమాత్మని యోగమాయా
సంసారసక్తహృదయేష్వసి పాశమాయా ।। ౧౬౯ ।।
త్వం భూతభర్తరి భవస్యనుభూతినిద్రా
సోమస్య పాతరి బిడౌజసి మోదనిద్రా ।
సప్తాశ్వబిమ్బపురుషాత్మని యోగనిద్రా
సంసారమగ్నహృదయేష్వసి మోహనిద్రా ।। ౧౭౦ ।।
విష్ణుశ్చకార మధుకైటభనాశనం య-
న్ముక్తః సహస్రదలసమ్భవసంస్తుతా సా ।
కాలీ ఘనాఞ్జననిభప్రభదేహశాలి-
న్యుగ్రా తవామ్బ భువనేశ్వరి కోఽపి భాగః ।। ౧౭౧ ।।
విద్యుత్ప్రభామయమధృష్యతమం ద్విషద్భి-
శ్చణ్డప్రచణ్డమఖిలక్షయకార్యశక్తమ్ ।
యత్తే సవిత్రి మహిషస్య వధే స్వరూపం
తచ్చిన్తనాదిహ నరస్య న పాపభీతిః ।। ౧౭౨ ।।
శుమ్భం నిశుమ్భమపి యా జగదేకవీరౌ
శూలాగ్రశాన్తమహసౌ మహతీ చకార ।
సా కౌశికీ భవతి కాశయశాః కృశోద-
ర్యాత్మాఙ్గజా తవ మహేశ్వరి కశ్చిదంశః ।। ౧౭౩ ।।
మాయే శివే శ్రితవిపద్వినిహన్త్రి మాతః
పశ్య ప్రసాదభరశీతలయా దృశా మామ్ ।
ఏషోఽహమాత్మజకలత్రసుహృత్సమేతో
దేవి త్వదీయచరణం శరణం గతోఽస్మి ।। ౧౭౪ ।।
ధిన్వన్తు కోమలపదాః శివవల్లభాయా-
శ్చేతో వసన్తతిలకాః కవికుఞ్జరస్య ।
ఆనన్దయన్తు చ పదాశ్రితసాధుసఙ్ఘం
కష్టం విధూయ సకలం చ విధాయ చేష్టమ్ ।। ౧౭౫ ।।