ಕಾವ್ಯಕಣ್ಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀಗಣಪತಿಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್
ಇಂದ್ರಾಣೀಸಪ್ತಶತೀ
ದ್ವಿತೀಯೋ ಮಾಣವಕಪಾದಃ
ಈ ಸ್ತಬಕದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಂತರಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಿರುವ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಮಂದಹಾಸದಿಂದ ನಿವಾರಿಸುವ ಪರಮಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಶಚೀದೇವಿ — ಇಂದ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೋಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಗೂಢವಾಗಿ ಅಡಗಿರುವ ದುರ್ಜಯವಾದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವಳ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಮಂದಹಾಸವು ನಾಶಮಾಡಿ, ದುಃಖಿತ ಭಾರತಭೂಮಿಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒರೆಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ದಾನವಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವಳಾಗಿ, ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಿಯ ಸಹಚರಿಯಾಗಿ, ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಪಾಪವನ್ನು ಸಮೂಲವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸುವವಳಾಗಿ ದಿವ್ಯಮಾತೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನಂತಹ ಕಾಂತಿ, ಶೀತಲ ಕಟಾಕ್ಷಗಳು, ಸ್ವರ್ಣಮಯ ದಿವ್ಯರೂಪ, ಮನೋಹರ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಉಕ್ಕಿಹರಿಯುವ ಕರುಣಾತರಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಸೌಂದರ್ಯವು ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲ. ಅದೇ ಬುದ್ಧಿ, ಬಲ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗದ ನಿರ್ಮಲತೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅನೇಕ ನಾಮಗಳು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ಆರಾಧನಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ದಿವ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಶಕ್ತಿಯ ಏಕತ್ವವು ಈ ಸ್ತಬಕದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈಶ್ವರನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣನೆಂದು ಹೇಳುವವರು ಅದೇ ದಿವ್ಯಮಾತೆಯನ್ನು **ಮಾಯೆ**ಯಾಗಿ ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಖ್ಯ ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಅವಳನ್ನು **ಪ್ರಕೃತಿ**ಯಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯೋಗಿಗಳು ಅವಳನ್ನು **ಕುಂಡಲಿನೀಶಕ್ತಿ**ಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಂಚದಶೀ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವವರು ಅವಳನ್ನು **ಲಲಿತಾ**ಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ನವಾರ್ಣಮಂತ್ರದ ಉಪಾಸಕರು ಅವಳನ್ನು **ಚಂಡೀ**ಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಬೇರೆಬೇರೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ಒಂದೇ ಪರಮಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳು, ನಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಾಸನಾವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಶಚೀದೇವಿಗೆ ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ತ್ರಿಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ವಿಶ್ವಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಅವಳು ಸಾತ್ತ್ವಿಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಸಿಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ತಾಮಸಿಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೂ ಅವಳು ಈ ಸಮಸ್ತ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅತೀತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಎಲ್ಲಾ ರೂಪಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ಪರಮತೇಜಸ್ಸಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾಳೆ.
ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ, ವಿಜಯ, ನಿರ್ಭಯತೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪರಾಜಯಗಳ ನಂತರ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪವಿತ್ರಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಲ್ಲ ನಿರ್ಭಯ ಸೇವಕನಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಕವಿ ದಿವ್ಯಮಾತೆಯನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಸ್ತಬಕವು ದಿವ್ಯಸೌಂದರ್ಯ, ಅಧಿಭೌತಿಕ ತತ್ತ್ವ, ಮಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ, ಯೋಗಸಂಕೇತಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶರಕ್ಷಣೆಯ ಭಾವಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವ ಮಹಿಮಾನ್ವಿತ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
## ಈ ಸ್ತಬಕದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು
• ಮನಸ್ಸಿನ ಅಂಧಕಾರ ಮತ್ತು ಅಂತರಮಾರ್ಗದ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬಲದ ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಇಂದ್ರಾಣಿಯ ಮಂದಹಾಸ ಮತ್ತು ಕಟಾಕ್ಷಗಳನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವುದು
• ದುಃಖಿತ ಭಾರತಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಆವಾಹನೆ
• ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ಮಾಯಾ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಕುಂಡಲಿನೀ, ಲಲಿತಾ ಮತ್ತು ಚಂಡೀಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದು
• ಅನೇಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಂದೇ ಪರಮಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂಬ ಬೋಧನೆ
• ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ತ್ರಿಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವುದು
• ನಿರ್ಭಯತೆ, ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಮಾತೃಭೂಮಿಯ ಸೇವೆಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
**ಇಂದ್ರೋ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ರಾಜತಿ — ಇಂದ್ರನು ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವದ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಭೌಮನಾಗಿ ಆಳುತ್ತಾನೆ.**
॥ ದ್ವಿತೀಯೋ ಮಾಣವಕಪಾದಃ ॥
ಶಕ್ತತಮಾ ಶಕ್ರವಧೂ ಹಾಸವಿಭಾ ಮೇ ಹರತು ।
ಮಾನಸಮಾರ್ಗಾವರಕಂ ಜೇತುಮಶಕ್ಯಂ ತಿಮಿರಮ್ ।।೨೨೬।।
ಭಾರತಭೂಪದ್ಮದೃಶೋ ದುರ್ಧಶಯಾ ಕ್ಷೀಣತನೋಃ ।
ಬಾಷ್ಪಮಜಸ್ರಂ ವಿಗಲದ್ವಾಸವಭಾಮಾ ಹರತು ।।೨೨೭। ।
ದಂಡಿತರಕ್ಷೋಜನತಾ ಪಂಡಿತಗೀತಾವನಿತಾ ।
ಮಂಡಿತಮಾಹೇಂದ್ರಗೃಹಾ ಖಂಡಿತಪಾಪಾ ಜಯತಿ ।।೨೨೮।।
ಸದ್ಗುಣಸಂಪತ್ಕಲಿತಂ ಸರ್ವಶರೀರೇ ಲಲಿತಮ್ ।
ದೇವಪತೇಃ ಪುಣ್ಯಫಲಂ ಪುಷ್ಯತು ಮೇ ಬುದ್ಧಿಬಲಮ್ ।।೨೨೯।।
ಹಾಸವಿಶೇಷೈರಲಸೈರ್ದಿಕ್ಷು ಕಿರಂತ್ಯಚ್ಛಸುಧಾಮ್ ।
ಇಂದ್ರದೃಗಾನಂದಕರೀ ಚಂದ್ರಮುಖೀ ಮಾಮವತು ।।೨೩೦।।
ಪ್ರೇಮತರಂಗಪ್ರತಿಮೈಃ ಶೀತಲದೃಷ್ಟಿಪ್ರಕರೈಃ ।
ಶಕ್ರಮನೋಮೋಹಕರೀ ವಕ್ರಕಚಾ ಮಾಮವತು ।।೨೩೧।।
ಗಾಢರಸೈಶ್ಚಾರುಪದೈರ್ಗೂಢತರಾರ್ಥೈರ್ವಚನೈಃ ।
ಕಾಮಕರೀ ವೃತ್ರಜಿತೋ ಹೇಮತನುರ್ಮಾಮವತು ।।೨೩೨।।
ಮೃತ್ಯುತನುಃ ಕಾಲತನೋರ್ವಿಶ್ವಪತೇಃ ಪಾರ್ಶ್ವಚರೀ ।
ಪ್ರೇತಜಗದ್ರಕ್ಷತಿ ಯಾ ಸಾ ತರುಣೀ ಮಾಮವತು ।।೨೩೩।।
ಪ್ರೇತಜಗತ್ಕೇಚಿದಧೋ ಲೋಕಮಪುಣ್ಯಂ ಬ್ರುವತೇ ।
ಶೀತರುಚೇರ್ದೇವಿ ಪರೋ ನೇತರದೇತದ್ ವದತಿ ।।೨೩೪।।
ಭೂರಿಯಮುರ್ವೀ ವಸುಧಾ ವಾರಿಜವೈರ್ಯೇಷಭುವಃ ।
ಸ್ವರ್ಮಹಸಾಂ ರಾಶಿರಸೌ ಯೇಷು ನರಪ್ರೇತಸುರಾಃ ।।೨೩೫।।
ರಾಜತಶೈಲಂ ಶಶಿನಃ ಕೇಚಿದಭಿನ್ನಂ ಬ್ರುವತೇ ।
ಮೃತ್ಯುಯಮಾವೇವ ಶಿವಾವೀಶ್ವರಿ ತೇಷಾಂ ತು ಮತೇ ।।೨೩೬।।
ರಾಜತಶೈಲಃ ಪಿತೃಭೂರೋಷಧಿರಾಡೇಷ ಯದಿ ।
ಕಾಂಚನಶೈಲಃ ಸುರಭೂರ್ಬಂಧುರಸೌ ವಾರಿರುಹಾಮ್ ।।೨೩೭।।
ಪಾವಯ ಭೂಮಿಂ ದಧತಃ ಪಾವಕಕಾಯಸ್ಯ ವಿಭೋಃ ।
ಭಾಮಿನಿ ಭಾವಾನುಗುಣೇ ಸೇವಕಮಗ್ನಾಯಿ ತವ ।।೨೩೮।।
ಯಸ್ಯ ಯಮೋ ಭೂತಪತಿರ್ಬುದ್ಧಿಮತಸ್ತಸ್ಯ ಮತೇ ।
ಅಗ್ನಿರುಪೇಂದ್ರೋ ಮಘವಾ ಕಾಂಚನಗರ್ಭೋ ಭಗವಾನ್ ।।೨೩೯।।
ಯಸ್ಯ ಮಹಾಕಾಲವಧೂಮೃತ್ಯುರಪಿ ದ್ವೇ ನ ವಿದಃ ।
ತ್ವಂ ಶಚಿ ಮೇಧಾಽಸ್ಯಮತೇ ಪಾವಕಶಕ್ತಿಃ ಕಮಲಾ ।।೨೪೦।।
ನಾಮಸು ಭೇದೋಽಸ್ತು ಧಿಯಾಮೀಶ್ವರಿ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟಮಿದಮ್ ।
ಸೂರ್ಯಧರೇಂದುಷ್ವಜರೇ ತ್ವಂ ತ್ರಿತನುರ್ಭಾಸಿ ಪರೇ ।।೨೪೧।।
ಸಾತ್ತ್ವಿಕಶಕ್ತಿಃ ಸವಿತರ್ಯಾದಿಮರಾಮೇ ಭವಸಿ ।
ರಾಜಸಶಕ್ತಿರ್ಭುವಿ ನಸ್ತಾಮಸಶಕ್ತಿಃ ಶಶಿನಿ ।।೨೪೨।।
ಸರ್ವಗುಣಾ ಸರ್ವವಿಭಾ ಸರ್ವಬಲಾ ಸರ್ವರಸಾ ।
ಸರ್ವಮಿದಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಜಗತ್ಕಾಪಿ ವಿಭಾಂತೀ ಪರಮಾ ।।೨೪೩।।
ವ್ಯೋಮತನುರ್ನಿರ್ವಪುಷೋ ದೇವಿ ಸತಸ್ತ್ವಂ ದಯಿತಾ ।
ಅಸ್ಯಭಿಯುಕ್ತೈರ್ವಿಬುಧೈರಂಬ ಮಹೇಶ್ವರ್ಯುದಿತಾ ।।೨೪೪।।
ಸಾ ಖಲು ಮಾಯಾ ಪರಮಾ ಕಾರಣಮೀಶಂ ವದತಾಮ್ ।
ಸಾ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಸಾಂಖ್ಯವಿದಾಂ ಸಾ ಯಮಿನಾಂ ಕುಂಡಲಿನೀ ।।೨೪೫।।
ಸಾ ಲಲಿತಾ ಪಂಚದಶೀಮುತ್ತಮವಿದ್ಯಾಂ ಜಪತಾಮ್ ।
ಸಾ ಖಲು ಚಂಡೀ ಜನನೀ ಸಾಧುನವಾರ್ಣಂ ಭಜತಾಮ್ ।।೨೪೬।।
ಸಾ ಮಮ ಶಚ್ಯಾಃ ಪರಮಂ ಕಾರಣರೂಪಂ ಭವತಿ ।
ಕಾರ್ಯತನುರ್ದಿವಿ ಶಕ್ರಂ ಸಮ್ಮದಯಂತೀ ಲಸತಿ ।।೨೪೭।।
ವ್ಯೋಮತನೋಃ ಸರ್ವಜಗಚ್ಚಾಲನಸೂತ್ರಂ ತು ವಶೇ ।
ನಿರ್ವಹಣೇ ತಸ್ಯ ಪುನರ್ದಿವ್ಯತನುಸ್ತ್ರೀತ್ರಿತಯಮ್ ।।೨೪೮।।
ಪಾತುಮಿಮಂ ಸ್ವಂ ವಿಷಯಂ ಹಂತ ಚಿರಾನ್ನಿರ್ವಿಜಯಮ್ ।
ಕಿಂಕರಮೀಶೇ ವಿಭಯಂ ಮಾಂ ಕುರು ಪರ್ಯಾಪ್ತಶಯಮ್ ।।೨೪೯।।
ಚಾರುಪದಕ್ರೀಡನಕೈರ್ಮಾತರಿಮೈರ್ಮಾಣವಕೈಃ ।
ಚೇತಸಿ ತೇ ದೇವನುತೇ ಪ್ರೀತಿರಮೋ ಘಾ ಭವತು ।।೨೫೦।।
॥ ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯಃ ಸ್ತಬಕಃ ॥