ಕಾವ್ಯಕಣ್ಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀಗಣಪತಿಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್
ಇಂದ್ರಾಣೀಸಪ್ತಶತೀ
ತೃತೀಯೋ ಮಣಿರಾಗ ಸ್ತಬಕಃ
ಈ ಸ್ತಬಕವು ಪುರಂದರನ ಪ್ರಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯಾದ ಶಚೀದೇವಿ — ಇಂದ್ರಾಣಿಯ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಪವಿತ್ರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವ **ದಿವ್ಯರೂಪವರ್ಣನೆ**ಯಾಗಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ಜ್ಯೋತಿಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸುವ ಅವಳ ನಿರ್ಮಲ ಮಂದಹಾಸದ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಒಂದು ಕಿರಣವಾದರೂ ತನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲಿ ಎಂದು ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಸಜ್ಜನರ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ದೇವಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನೋವುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಕರುಣಾಮಯಿಯಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಆವಾಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಮಾತೆಯ ಕಮಲಪಾದಗಳಿಂದ ಶಿರಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಅವಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವನ್ನೂ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೇಜೋಮಯವಾದವುಗಳಾಗಿ, ಸುಂದರವಾದವುಗಳಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವುಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದವರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲ ಪವಿತ್ರ ಶರಣಾಗತಿಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳ ತೊಡೆಗಳು, ಸೊಂಟ, ನಾಭಿ, ಭುಜಗಳು, ಕಂಠ, ಮುಖ, ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮೂಗು, ಕಪೋಲಗಳು, ಕಿವಿಗಳು, ಲಲಾಟ, ಅಧರಗಳು, ಮಂದಹಾಸ ಮತ್ತು ಕೇಶಗಳು — ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೂ ಆದ ಕವಿಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ಶಾರೀರಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲ; ಅವಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವೂ ಒಂದು ವಿಶ್ವತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
ಅವಳ ಕಟಿಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಆಕಾಶದ ವಿಸ್ತಾರದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ನಾಭಿಯನ್ನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳ ಸ್ತನಗಳನ್ನು ಅಮೃತಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಸ್ವರ್ಣಪಾತ್ರೆಗಳಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯೂ, ಸೃಷ್ಟಿರಕ್ಷಣೆಗೆ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಬಲವನ್ನು ನೀಡುವ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕವಿ ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಗಳಂತೆ ಸುಕುಮಾರವಾದ ಅವಳ ಭುಜಗಳು ವಿರೋಧಿ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬಲ್ಲ ಭಯಂಕರ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ.
ಈ ಸ್ತಬಕವು ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು **ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕೃತಿ**ಯಾಗಿಯೂ ದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಮಂದಹಾಸದ ಶ್ವೇತವರ್ಣವು ಸತ್ತ್ವವನ್ನು, ಕೇಶಗಳ ನೀಲಕೃಷ್ಣವರ್ಣವು ತಮಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತು ಅಧರಗಳ ಅರುಣವರ್ಣವು ರಜಸ್ಸನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ಸಮಸ್ತ ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಾರಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ, ಇಂದ್ರನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಪರಮಸೌಭಾಗ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನರಸಿಂಹನ ಪುತ್ರನಾದ ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥರನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಜಗನ್ಮಾತೆಯಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ತಬಕವು ದಿವ್ಯಮಾತೆಯ ದೇಹಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ವರ್ಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗದಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿರುವ ವಿಶ್ವಶಕ್ತಿ, ಪೋಷಣತತ್ತ್ವ, ರಕ್ಷಣಾಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ತ್ರಿಗುಣಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಮಮಾತೃತ್ವವನ್ನು ಇದು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌಂದರ್ಯವೇ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಕೋಮಲತೆಯೇ ಪರಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯರೂಪವೇ ವಿಶ್ವರೂಪವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
## ಈ ಸ್ತಬಕದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು
• ಇಂದ್ರಾಣಿಯ ದಿವ್ಯರೂಪದ ಪವಿತ್ರ ಅಂಗವರ್ಣನೆ
• ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಶರಣಾಗಿ ಅವಳ ಕಮಲಪಾದಗಳ ಆರಾಧನೆ
• ಅವಳ ದೇಹದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶ್ವತತ್ತ್ವಗಳ ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕ ದರ್ಶನ
• ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸುವ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದು
• ಕೋಮಲ ಸೌಂದರ್ಯವೇ ಅಪಾರಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಬೋಧನೆ
• ಶ್ವೇತ ಮಂದಹಾಸ, ನೀಲಕೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅರುಣಾಧರಗಳ ಮೂಲಕ ತ್ರಿಗುಣಪ್ರಕೃತಿಯ ದರ್ಶನ
• ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
**ಇಂದ್ರೋ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ರಾಜತಿ — ಇಂದ್ರನು ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವದ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಭೌಮನಾಗಿ ಆಳುತ್ತಾನೆ.**
॥ ತೃತೀಯೋ ಮಣಿರಾಗ ಸ್ತಬಕಃ ॥
ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ನೃಪತಿಃ ಸಕಲಾನಾಂ ಶಾಂತಿಮೇವ ಸದಾಭಿದಧಾನಃ ।
ನಿರ್ಮಲೋ ಹರತಾತ್ಸುರರಾಜ್ಞೀ ಮಂದಹಾಸಲವೋ ಮಮ ಪಾಪಮ್ ।।೪೫೧।।
ದುಷ್ಟಲೋಕದವಿಷ್ಠಪದಾಬ್ಜಾ ಶಿಷ್ಟಶೋಕನಿವಾರಣದಕ್ಷಾ ।
ನಾಕಲೋಕಮಹೀಪತಿರಾಮಾ ಭಾರತಸ್ಯ ಧುನೋತ್ವಸುಖಾನಿ ।।೪೫೨।।
ದೇವಮೌಲಿಮಣೀಕಿರಣೇಭ್ಯೋ ವಿಕ್ರಮಂ ಸ್ವಯಮೇವ ದದಾನಾ ।
ದೇವರಾಜವಧೂಪದಪದ್ಮ ಶ್ರೀಸ್ತನೋತು ಸದಾ ಮಮ ಭದ್ರಮ್ ।।೪೫೩।।
ದೇವಿ ತೇ ವದನಂ ಬಹುಕಾಂತಂ ಸಾಕ್ಷಿ ತತ್ರ ಪುರಂದರಚೇತಃ ।
ಅಂಬ ತೇ ಚರಣಾವತಿಕಾಂತಾವತ್ರ ಸಾಕ್ಷಿ ಮನಃ ಸ್ಮರತಾಂ ನಃ ।।೪೫೪।।
ಭಾಸುರಂ ಸುರಸಂಹತಿವಂದ್ಯಂ ಸುಂದರಂ ಹರಿಲೋಚನಹಾರಿ ।
ಪಾವನಂ ನತಪಾಪವಿದಾರಿ ಸ್ವರ್ಗರಾಜ್ಞಿ ಪದಂ ತವ ಸೇವೇ ।।೪೫೫।।
ಜಂಘಿಕೇ ಜಯತಸ್ತವ ಮಾತಃ ಸಂಘ ಏವ ರುಚಾಂ ಯದಧೀನಃ ।
ವಾಸವಸ್ಯ ದೃಶಾಂ ಚ ಸಹಸ್ರಂ ಯದ್ವಿಲೋಕನಲೋಭವಿನಮ್ರಮ್ ।।೪೫೬।।
ಸಕ್ಥಿನೀ ತವ ವಾಸವಕಾಂತೇ ರಾಮಣೀಯಕಸಾರನಿಶಾಂತೇ ।
ವಂದತೇ ವಿನಯೇನ ಮಮೇಯಂ ವಂದಿನಸ್ತವ ಪಾವನಿ ವಾಣೀ ।।೪೫೭।।
ಇಂದ್ರನಾರಿ ಕಟಿಸ್ತವ ಪೃಥ್ವೀಮಂಡಲಸ್ಯತುಲಾ ಮಹನೀಯೇ ।
ಮಧ್ಯಮೋ ನಭಸಃ ಪ್ರತಿಮಾನಂ ಭೋಗಿನಾಂ ಭುವನಸ್ಯ ಚ ನಾಭಿಃ ।।೪೫೮।।
ಧೀರತಾಂ ಕುರುತೇ ವಿಗತಾಸುಂ ಸಾ ಸುಪರ್ವಪತೇರ್ನಿಶಿತಾಗ್ರಾ ।
ಸಾ ತವಾಂಬ ಮನೋಭವಶಸ್ತ್ರೀ ರೋಮರಾಜಿರಘಂ ಮಮ ಹಂತು ।।೪೫೯।।
ರೋಮರಾಜಿಭುಜಂಗಶಿಶುಸ್ತೇ ದೇವಿ ದೇವಪತೇರ್ಹೃದಯಸ್ಯ ।
ದಂಶನೇನ ಕರೋತ್ಯಯಿ ಮೋಹಂ ಜೀವಿತಾಯ ಚಿರಾಯ ವಿಚಿತ್ರಮ್ ।।೪೬೦।।
ಪೂರ್ಣಹೇಮಘಟಾವಿವ ಶಕ್ರಾವಾಹಿತಾಂ ದಧತಾವಯಿ ಶಕ್ತಿಮ್ ।
ವಿಶ್ವಪೋಷಣಕರ್ಮಣಿ ದಕ್ಷಾವಂಬ ದುಗ್ಧಧರೌ ಜಯತಸ್ತೇ ।।೪೬೧।।
ಲೋಕಮಾತರುರೋರುಹಪೂರ್ಣಸ್ವರ್ಣಕುಂಭಗತಾ ತವ ಶಕ್ತಿಃ ।
ಲೋಕಪಾಲನಕರ್ಮಣಿ ವೀರ್ಯಂ ದೇವಿ ವಜ್ರಧರಸ್ಯ ಬಿಭರ್ತಿ ।।೪೬೨।।
ಅಕ್ಷಯಾಮೃತಪೂರ್ಣಘಟೌ ತೇ ಶಕ್ರಪತ್ನಿ ಕುಚೌ ತವ ಪೀತ್ವಾ ।
ಲೋಕಬಾಧಕಭೀಕರರಕ್ಷೋ ಧೂನನೇ ಪ್ರಬಭೂವ ಜಯಂತಃ ।।೪೬೩।।
ಹಸ್ತಯೋಸ್ತವ ಮಾರ್ದವಮಿಂದ್ರೋ ಭಾಷತಾಂ ಸುಷಮಾಮಪಿ ದೇವಃ ।
ದಾತೃತಾಮನಯೋರ್ಮುನಿವರ್ಗೋ ವರ್ಣಯತ್ಯಜರೇ ಪಟುತಾಂ ಚ ।।೪೬೪।।
ಪುಷ್ಪಮಾಲ್ಯಮೃದೋರಪಿ ಬಾಹೋಃ ಶಕ್ತಿರುಗ್ರತಮಾಶರನಾಶೇ ।
ದೃಶ್ಯತೇ ಜಗತಾಮಧಿಪೇ ತೇ ಭಾಷತಾಂ ತವ ಕಸ್ತನುತತ್ತ್ವಮ್ ।।೪೬೫।।
ಕಂಬುಕಂಠಿ ತವೇಶ್ವರಿ ಕಂಠಸ್ತಾರಹಾರವಿತಾನವಿರಾಜೀ ।
ದೇವರಾಡ್ಭುಜಲೋಚನಪಥ್ಯೋ ದೇವಿ ಮೇ ಭಣತಾದ್ಬಹುಭದ್ರಮ್ ।।೪೬೬।।
ಆನನಸ್ಯ ಗಭಸ್ತಿನಿಧೇಸ್ತೇ ರಾಮಣೀಯಕಮದ್ಭುತಮೀಷ್ಟೇ ।
ಅಪ್ಯಮರ್ತ್ಯನುತಾಖಿಲಸಿದ್ಧೇರ್ವಾಸವಸ್ಯ ವಶೀಕರಣಾಯ ।।೪೬೭।।
ನ ಪ್ರಸನ್ನಮಲಂ ರವಿಬಿಂಬಂ ಚಂದ್ರಬಿಂಬಮತೀವ ನ ಭಾತಿ ।
ಸುಪ್ರಸನ್ನಮಹೋಜ್ವಲಮಾಸ್ಯಂ ಕೇನ ಪಾವನಿ ತೇ ತುಲಯಾಮಃ ।।೪೬೮।।
ಲೋಚನೇ ತವ ಲೋಕಸವಿತ್ರಿ ಜ್ಯೋತಿಷಶ್ಶವಸಶ್ಚ ನಿಧಾನೇ ।
ವಕ್ತುಮಬ್ಜಸಮೇ ನನু ಲಜ್ಜೇ ಧೋರಣೀಮನುಸೃತ್ಯ ಕವೀನಾಮ್ ।।೪೬೯।।
ಆಯತೋಜ್ಜ್ವಲಪಕ್ಷ್ಮಲನೇತ್ರಾ ಚಂಪಕಪ್ರಸವೋಪಮನಾಸಾ ।
ರತ್ನದರ್ಪಣರಮ್ಯಕಪೋಲಾ ಶ್ರೀಲಿಪಿದ್ಯುತಿಸುಂದರಕರ್ಣಾ ।।೪೭೦।।
ಅಷ್ಟಮೀಶಶಿಭಾಸುರಭಾಲಾ ವಿಷ್ಟಪತ್ರಯಚಾಲಕಲೀಲಾ ।
ಸ್ಮೇರಚಾರುಮುಖೀ ಸುರಭರ್ತುಃ ಪ್ರೇಯಸೀ ವಿದಧಾತು ಶಿವಂ ಮೇ ।।೪೭೧।।
ಮಂದಹಾಸಲವೇಷು ವಲಕ್ಷಾ ಮೇಚಕಾ ಚಿಕುರಪ್ರಕರೇಷು ।
ಶೋಣತಾಮಧರೇ ದಧತೀ ಸಾ ರಕ್ಷತು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ತ್ರಿಗುಣಾ ನಃ ।।೪೭೨।।
ಸರ್ವಲೋಕವಧೂಜನಮಧ್ಯೇ ಯಾಂ ಶ್ರುತಿಸ್ಸುಭಗಾಮಭಿಧತ್ತೇ ।
ಯಾ ದಿವೋ ಜಗತೋ ರುಚಿಸಾರಸ್ತಾಂ ನಮಾಮಿ ಪುರಂದರರಾಮಾಮ್ ।।೪೭೩।।
ಸ್ವರ್ಗಭೂಪತಿಲೋಚನಭಾಗ್ಯಶ್ರೀಶ್ಶರೀರವತೀ ಜಲಜಾಕ್ಷೀ ।
ಭಾರತಸ್ಯ ಕರೋತು ಸಮರ್ಥಂ ರಕ್ಷಣೇ ನರಸಿಂಹತನೂಜಮ್ ।।೪೭೪।।
ಲೋಕಮಾತುರಿಮೇ ರಮಣೀಯಾಃ ಪಾಕಶಾಸನಚಿತ್ತರಮಣ್ಯಾಃ ।
ಅರ್ಪಿತಾಃ ಪದಯೋರ್ವಿಜಯಂತಾಂ ಸತ್ಕವೇಃ ಕೃತಯೋ ಮಣಿರಾಗಾಃ ।।೪೭೫।।
॥ ಇತಿ ತೃತೀಯಸ್ತಬಕಃ ॥