ಕಾವ್ಯಕಣ್ಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀಗಣಪತಿಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್
ಇಂದ್ರಾಣೀಸಪ್ತಶತೀ
ದ್ವಿತೀಯಸ್ತನುಮಧ್ಯಾ ಸ್ತಬಕಃ
*ಇಂದ್ರಾಣೀ ಸಪ್ತಶತೀ*ಯ ಈ ದ್ವಿತೀಯ ಸ್ತಬಕವು, ಆಕಾಶವನ್ನೇ ತನ್ನ ದೇಹವಾಗಿ ಧರಿಸಿ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಜಗನ್ಮಾತೆ ಶಚೀದೇವಿ — ಇಂದ್ರಾಣಿಯ ಕುರಿತು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಧ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. ಅವಳ ಅಂತರಂಗದ ಮಂದಹಾಸವು ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ಜ್ಯೋತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಪೋಷಿಸಲಿ ಎಂದು ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶತ್ರುಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡು, ದುರ್ಬಲವಾಗಿ, ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಆರ್ಯಭೂಮಿಯನ್ನು ದಿವ್ಯಮಾತೆ ರಕ್ಷಿಸಲಿ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಾಣಿಯು ವಿಶ್ವಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲೋಕಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ ದಿವ್ಯ ಸಹಚರಿಯಾಗಿ, ಅವನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಪ್ರಭುವಿನ ಸೃಜನಶಕ್ತಿಯಾದ ಮಾಯೆ; ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪನ ತಪಸ್ಸು; ಜ್ಞಾತೃವಿನ ವಿವೇಕಪ್ರಜ್ಞೆಯಾದ ಮನೀಷಾ; ಪರಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನ ಆಜ್ಞೆ; ದಿವ್ಯಪ್ರಕಾಶವಾದ ತೇಜಸ್ಸು; ಪ್ರಯತ್ನರಹಿತ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವಾಗುವ ಪರಮಾನಂದದ ಸಾರವಾದ ಆನಂದರಸ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಈ ಸ್ತಬಕವು ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ದೇವಲೋಕದ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಜ್ಞಾನ, ಸಂಕಲ್ಪ, ಪ್ರಕಾಶ, ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಆನಂದಗಳ ಹಿಂದೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಸಜೀವ ವಿಶ್ವಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಕವಿದೃಷ್ಟಿ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದಿವ್ಯಮಾತೆಯನ್ನು **‘ಆಕಾಶಶರೀರಾ’** — ಆಕಾಶವನ್ನೇ ತನ್ನ ಶರೀರವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಅವಳ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕಿರೀಟದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅವಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವ ಪುಷ್ಪಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಚಂದ್ರಕಾಂತಿಯು ತನ್ನ ಶೀತಲ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾತಃಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಸಂಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಅರುಣಕಾಂತಿಯು ಅವಳ ಮುಖ ಮತ್ತು ಪಾದಗಳ ಪವಿತ್ರ ಸೌಂದರ್ಯವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಸಮಸ್ತ ಆಕಾಶವೇ ಅವಳ ದಿವ್ಯರೂಪವಾಗಿ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಸ್ತಬಕದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಆರೋಗ್ಯಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಂತ್ರಸಮಾನ ವಾಕ್ಯಗಳೂ ಇವೆ. ವಾಯುಗಳನ್ನು ಅವಳ ಉಸಿರೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಸಮಸ್ತ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬಲ್ಲವು; ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬಲ್ಲವು; ಪಾಪದ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಬಲ್ಲವು; ಜೀವಬಲವನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಬಲ್ಲವು; ಅಂತರಂಗದ ತಾಪ ಮತ್ತು ವೇದನೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡಬಲ್ಲವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಆರೋಗ್ಯ, ಪ್ರಾಣಬಲ, ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗದ ದೃಢತೆಗಾಗಿ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡಬಹುದಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ತೋತ್ರವಾಗಿದೆ.
ಅನಂತರ ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳು ತಮ್ಮ ದರ್ಶನವನ್ನು ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಲೋಕಗಳು ಅವಳ ವಿಶಾಲ ದಿವ್ಯದೇಹದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೋಮಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನಾಗಲಿ, ನದಿತೀರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮರಳಿನ ಕಣಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಯಾರೂ ಎಣಿಸಲಾರದಂತೆ, ಅವಳ ವಿಶ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಲೋಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಯಾರೂ ಗಣಿಸಲಾರರು. ಇಂದ್ರನ ಬಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿ ಅವಳು ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ. ವಾಸಿಷ್ಠರ ಪ್ರೇರಿತ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೂಲಕ ಆರ್ಯರನ್ನು ಧರಿಸಿ, ರಕ್ಷಿಸಿ, ಅಭ್ಯುದಯದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಮುನಿಗಳು ಅವಳನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ದ್ವಿತೀಯ ಸ್ತಬಕವು ವಿಶ್ವರೂಪದರ್ಶನ, ಪ್ರಾಣಮಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಶಕ್ತಿ, ದಿವ್ಯಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಹಿಮಾನ್ವಿತ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿದೆ. ಆಕಾಶ, ಸೂರ್ಯ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಗಾಳಿ, ಪ್ರಭಾತ, ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿಶ್ವಜನನಿಯ ಸಜೀವ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ ಎಂಬ ದರ್ಶನವನ್ನು ಇದು ಭಕ್ತನಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
## ಈ ಸ್ತಬಕದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು
• ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ದಿವ್ಯಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಇಂದ್ರಾಣಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• ದುಃಖಿತವಾದ ಆರ್ಯಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಆವಾಹನೆ
• ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ಮಾಯಾ, ತಪಸ್, ಮನೀಷಾ, ಆಜ್ಞಾ, ತೇಜಸ್ ಮತ್ತು ಆನಂದರಸಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ ದರ್ಶಿಸುವುದು
• ದಿವ್ಯಮಾತೆಯನ್ನು **‘ಆಕಾಶಶರೀರಾ’** — ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಶರೀರವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಿಯಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುವುದು
• ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅವಳ ಕಿರೀಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಳ ರಾತ್ರಿಪುಷ್ಪಗಳಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವುದು
• ಪ್ರಭಾತ, ಸಾಯಂಸಂಧ್ಯೆ, ಚಂದ್ರಕಾಂತಿ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯದ ರೂಪಗಳಾಗಿ ದರ್ಶಿಸುವುದು
• ರೋಗನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• ದಿವ್ಯಮಾತೆಯ ಉಸಿರಾದ ವಾಯುಗಳು ಪಾಪ, ವೇದನೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲಿ ಎಂಬ ಆವಾಹನೆ
• ಅವಳ ವಿಶಾಲ ವಿಶ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಲೋಕಗಳು ಅಲಂಕಾರಗಳಂತೆ ನೆಲೆಸಿವೆ ಎಂಬ ದರ್ಶನ
• ವಾಸಿಷ್ಠರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೂಲಕ ಆರ್ಯರ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯುದಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
॥ ದ್ವಿತೀಯಸ್ತನುಮಧ್ಯಾ ಸ್ತಬಕಃ ॥
ಧ್ವಾಂತಂ ಪರಿಹರ್ತುಂ ತೇಜಾಂಸ್ಯಪಿ ಭರ್ತುಮ್ ।
ಅಂತರ್ಜಗದಂಬಾ ಹಾಸಂ ಕುರುತಾನ್ಮೇ ।।೨೬।।
ಭೀತಾಮರಿಧೂತಾಮಾರ್ಯಾವನಿಮೇತಾಮ್ ।
ಸಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಬುಧಾನಾಂ ದೂನಾಮವ ದೀನಾಮ್ ।।೨೭।।
ಈಶಸ್ಯ ಸಹಾಯಾಂ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ವಿಧಾನೇ ।
ಆಕಾಶಶರೀರಾಮಂಬಾಂ ಪ್ರಣಮಾಮಃ ।।೨೮।।
ಕರ್ತುರ್ಭುವನಾನಾಂ ಮಾಯಾಸಿ ಶಚಿ ತ್ವಮ್ ।
ಸತ್ಯಸ್ಯ ತಪೋಽಸಿ ಜ್ಞಸ್ಯಾಸಿ ಮನೀಷಾ ।।೨೯।।
ಆಜ್ಞಾಸಿ ವಿನೇತುಸ್ತೇಜೋಽಸಿ ವಿಭಾತಃ ।
ನಿರ್ಯತ್ನಸಮಾಧೇರಾನಂದರಸೋಽಸಿ ।।೩೦।।
ತಸ್ಯ ತ್ವಮನನ್ಯಾಽಪ್ಯನ್ಯೇವ ಖಕಾಯಾ ।
ಅತ್ಯದ್ಭುತಮಾಯಾ ಜಾಯಾಽಸಿ ಸಹಾಯಾ ।।೩೧।।
ಆಕಾಶಶರೀರಾಂ ಜಾಯಾಮಶರೀರಃ ।
ಆಲಿಂಗ್ಯ ವಿಭುಸ್ತ್ವಾಂ ನಂದತ್ಯಯಿ ಚಿತ್ರಮ್ ।।೩೨।।
ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ಘಸ್ರೇ ಯದ್ವನ್ಮುಕುಟೇನ ।
ದೀಪ್ತೇನ ಸವಿತ್ರಾ ಮೂರ್ಧಾ ತವ ಭಾತಿ ।।೩೩।।
ನಕ್ಷತ್ರಸಹಸ್ರೈಶ್ಶುಭ್ರದ್ಯುತಿಭಿಸ್ತೇ ।
ಪುಷ್ಪಾಯಿತಮೇತೈರ್ಮಾತರ್ನಿಶಿಮಸ್ತೇ ।।೩೪।।
ಘಸ್ರಃ ಖಲು ಕಾಲೋ ರಾಜ್ಯಂ ನನু ಕರ್ತುಮ್ ।
ರಾತ್ರಿಃ ಖಲು ಕಾಲೋ ರಂತುಂ ರಮಣೇನ ।।೩೫।।
ನಿಃಶಬ್ದತರಂಗಾಸ್ವಗ್ಲೌಷು ನಿಶಾಸು ।
ನೂನಂ ಖಶರೀರೇ ಕಾಂತಂ ರಮಯಂತೀ ।।೩೬।।
ಸಾಂದ್ರೋಡುಸುಮಸ್ರಗ್ವಿಭ್ರಾಜಿತಕೇಶಾ ।
ಧ್ವಾಂತಾಸಿತಚೇಲಾ ಶಾಂತಾಽಪ್ಯಸಿ ಭೀಮಾ ।।೩೭।।
ರಾಜನ್ಮಿತತಾರಾಮಂದಾರವತಂಸಾಮ್ ।
ಮಾತಸ್ಸಿತಭಾಸಾ ಸ್ಮೇರಾಂ ಹಸಿತೇನ ।।೩೮।।
ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಘನಸಾರದ್ರಾವೈರನುಲಿಪ್ತಾಮ್ ।
ತ್ವಾಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ನ ಶಾಂತಿಃ ಕಸ್ಯ ಕ್ಷಣದಾಸು ।।೩೯।।
ಬಾಲಾರುಣರೋಚಿಃ ಕಾಶ್ಮೀರರಜೋಭಿಃ ।
ಆಲಿಪ್ತಮುಖೀಂ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ।।೪೦।।
ಸಾಯಂ ಸಮಯಶ್ರೀ ಲಾಕ್ಷಾರಸರಕ್ತಮ್ ।
ಪ್ರತ್ಯಕ್ ಪ್ರಸೃತಂ ತೇ ವಂದೇ ವರದೇಽಂಘ್ರಿಮ್ ।।೪೧।।
ದೀಪ್ತಾರ್ಕಕಿರೀಟಾಂ ಸರ್ವಾನ್ ವಿನಯಂತೀಮ್ ।
ವಂದೇ ಭುವನಾನಾಂ ರಾಜ್ಞೀಮಸಮಾನಾಮ್ ।।೪೨।।
ಧೂತಾಖಿಲರೋಗಾಃ ಶ್ವಾಸಾಸ್ತವ ವಾತಾಃ ।
ಮಾತರ್ವಿತರಂತು ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಬಲಂ ನಃ ।।೪೩।।
ಪ್ರಾಂಚಸ್ತವ ವಾತಾಃ ಶ್ವಾಸಾಃ ಶಮುಶಂತು ।
ಪ್ರತ್ಯಂಚ ಇಮೇ ನಃ ಪಾಪಂ ಶಮಯಂತು ।।೪೪।।
ಮನ್ಮಾತರವಾಂಚೋ ವೀರ್ಯಂ ವಿತರಂತು ।
ಸಂತಾಪಮುದಂಚಃ ಸರ್ವಂ ಚ ಹರಂತು ।।೪೫।।
ಅಸ್ಯಾ ಇವ ಭೂಮೇರ್ಭೂತಪ್ರಸವಾಯಾಃ ।
ಏಕೈಕಶ ಆಹುರ್ಯೇಷಾಂ ಮಹಿಮಾನಮ್ ।।೪೬।।
ಅದ್ರೇರುಪಲಾನಾಂ ನದ್ಯಾಃ ಸಿಕತಾನಾಮ್ ।
ಯೇಷಾಂ ಚ ನ ಕಶ್ಚಿಚ್ಛಕ್ತೋ ಗಣನಾಯಾಮ್ ।।೪೭।।
ರೋಮಾಯಿತಮೇತೈರ್ಗೋಲೈಸ್ತವ ಕಾಯೇ ।
ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮನೇನ ಶ್ಲಾಘ್ಯಂ ತವ ಭಾಗ್ಯಮ್ ।।೪೮।।
ವಿಶ್ವಂ ವಹಸೀದಂ ಜಂಭಾರಿಭುಜಸ್ಥಾ ।
ಆರ್ಯಾನ್ವಹಮಾತರ್ವಾಸಿಷ್ಠಮತಿಸ್ಥಾ ।।೪೯।।
ಆದ್ಯಾಂ ಭುವನಾನಾಂ ಭರ್ತುಸ್ತನುಮಧ್ಯಾಮ್ ।
ಭಕ್ತಸ್ಯ ಭಜಂತಾಮೇತಾಸ್ತನುಮಧ್ಯಾಃ ।।೫೦।।
॥ ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯಃ ಸ್ತವಕಃ ॥