ಕಾವ್ಯಕಣ್ಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀಗಣಪತಿಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್
ಇಂದ್ರಾಣೀಸಪ್ತಶತೀ
ತೃತೀಯೋ ಮುಕುಲ ಸ್ತಬಕಃ
*ಇಂದ್ರಾಣೀ ಸಪ್ತಶತೀ*ಯ ಈ ತೃತೀಯ ಸ್ತಬಕವು ಗಂಭೀರವಾದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳು ಅನೇಕ ನಾಮಗಳು, ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ದೈವತಾತ್ತ್ವಿಕ ದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಪರಮಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಇಂದ್ರಾಣೀ ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಕ್ರನ ದಿವ್ಯಧಾಮದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯಾದ ಶಚೀದೇವಿಯ ಚಂದ್ರನಂತಹ ಮಂದಹಾಸವು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ದುಃಖದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡಿರುವ ಭಾರತದ ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅವಳ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಮುನಿಗಳು ಆವಾಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಸ್ತಬಕದ ಪ್ರಮುಖ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ **‘ವ್ಯೋಮತನು’** ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಒಂದಾಗಿದೆ — ಆಕಾಶವನ್ನೇ ತನ್ನ ದೇಹವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ದಿವ್ಯ ವಿಶ್ವರೂಪ. ಕೆಲವು ಋಷಿಗಳು ಈ ವಿಶ್ವಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಪುರುಷಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅದನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಭೇದಗಳಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ವಿಭಿನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಮುನಿಗಳು ಸುಂದರವಾಗಿ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ದಿವ್ಯನಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದೇ ಪರಮಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ದುರ್ಗಾ, ಅದಿತಿ, ಶಿವಾ ಮತ್ತು ಶಕ್ರನ ಶಕ್ತಿಯಾದ ಶಚೀ. ಅವಳನ್ನೇ ವಿಶ್ವಮಹಾಪ್ರಾಣವಾಗಿ, ರುದ್ರನಾಗಿ, ಪ್ರಣವವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಿಂಚನ್ನೇ ಕಿರೀಟವಾಗಿ ಧರಿಸಿರುವ ಶಕ್ರನಾಗಿಯೂ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಣ, ಪ್ರಣವ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ದಿವ್ಯಜ್ಯೋತಿ — ಇವು ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸತ್ತೆಗಳಲ್ಲ; ಒಂದೇ ಪರಮಸತ್ಯವು ಮೂರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಈ ಸ್ತಬಕವು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಗುಣಬ್ರಹ್ಮವು ಶಬ್ದ ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅತೀತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಶಚೀದೇವಿಯು ಶಬ್ದ, ಸೌಂದರ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವ ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಿಣಿ. ಅವಳು ಪರಮಸಾಕ್ಷಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನಳಲ್ಲ; ಆದರೂ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವವಳು ಅವಳೇ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದಿವ್ಯಮಾತೆಯು ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ಪರಮಸತ್ತೆಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಪರಾತ್ಪರ ತತ್ತ್ವ; ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ವಿಶ್ವಶಕ್ತಿ.
ಪ್ರಕಾಶಮಯವಾದ ದಿವ್ಯಾಕಾಶವಾದ **‘ದ್ಯೌಸ್’** ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನೂ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ದಿವ್ಯಾಕಾಶವೇ ಜಗತ್ತಿನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಎಂದು ಮುನಿಗಳು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಣುವ ಆಕಾಶದ ಆಚೆ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಪರಮಸತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನೇ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಅದಿತಿಯಾಗಿ, ನಿತ್ಯಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ, ಶಬ್ದವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವವಳಾಗಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಗೌರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ವ್ಯೋಮಶರೀರದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವಳಾಗಿ ದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ದುಃಖಿತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವಳ ಪರಮಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂದ್ರನ ಭುಜಕ್ಕೆ ಅವಳು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದಂತೆ, ವಾಸಿಷ್ಠರ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೂ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತೃತೀಯ ಸ್ತಬಕವು ಜ್ಞಾನ, ಏಕತ್ವ, ವಿಶ್ವದೈವತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಹಿಮಾನ್ವಿತ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿದೆ. ದಿವ್ಯಮಾತೆಯ ಸಮಸ್ತ ನಾಮಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದೇ ಪರಮಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೀಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.
## ಈ ಸ್ತಬಕದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು
• ಶಚೀದೇವಿಯ ಚಂದ್ರಸಮಾನ ಮಂದಹಾಸವು ನಿರ್ಮಲ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಲಿ ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಇಂದ್ರಾಣಿಯ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸುವುದು
• **ವ್ಯೋಮತನು** — ಆಕಾಶವನ್ನೇ ದೇಹವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ದಿವ್ಯರೂಪದ ಕುರಿತು ಬೋಧನೆ
• ದೈವವನ್ನು ಪುರುಷ, ಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಭೇದಾತೀತ ಸ್ವರೂಪಗಳಾಗಿ ದರ್ಶಿಸುವ ಭಾವನೆಗಳ ಸಮನ್ವಯ
• ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ದುರ್ಗಾ, ಅದಿತಿ, ಶಿವಾ ಮತ್ತು ಶಕ್ರಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಏಕಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ ದರ್ಶಿಸುವುದು
• ದಿವ್ಯಮಾತೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವಪ್ರಾಣ, ಪ್ರಣವ, ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಶಕ್ರಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು
• ಪ್ರಾಣ, ಪ್ರಣವ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಾಕಾಶಜ್ಯೋತಿ ಒಂದೇ ಸತ್ಯದ ಮೂರು ವಿಧದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದು ಬೋಧಿಸುವುದು
• ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ಶಬ್ದ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಗುಣಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದು
• ದಿವ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆಯಾಗಿ ದರ್ಶಿಸುವುದು
• ದುಃಖಿತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ವಾಸಿಷ್ಠರ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ದಿವ್ಯಮಾತೆಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
॥ ತೃತೀಯೋ ಮುಕುಲ ಸ್ತಬಕಃ ॥
ಹಾಸಾಃ ಶಕ್ರಗೃಹೇಶ್ವರ್ಯಾಶ್ಚಂದ್ರರುಚಃ ।
ಭೂಯಾಸುರ್ವಿಮಲಪ್ರಜ್ಞಾಯೈ ಹೃದಿ ಮೇ ।।೫೧।।
ಇಂದ್ರಾಣ್ಯಾಃ ಕರುಣಾ ಲೋಕಾಶ್ಶೋಕಹೃತಃ ।
ಭೂಯಾಸುರ್ಭರತಕ್ಷ್ಮಾಯೈ ಕ್ಷೇಮಕೃತಃ ।।೫೨।।
ವ್ಯಕ್ತಿರ್ವ್ಯೋಮತನು ಶಕ್ತಿತ್ವಾದ್ದ್ವನಿತಾ ।
ಜ್ಞಾತೃತ್ವಾತ್ಪುರುಷಃ ಕೇಷಾಂಚಿದ್ವಿದುಷಾಮ್ ।।೫೩।।
ವ್ಯಕ್ತಿಂ ವ್ಯೋಮತನುಂ ಯೇ ಪ್ರಾಹುಃ ಪುರುಷಮ್ ।
ತೇಷಾಂ ತತ್ತ್ವವಿದಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಸ್ಯಾತ್ ತ್ರಿವಿಧಃ ।।೫೪।।
ರುದ್ರಂ ಕೇಽಪಿ ಜಗುಃ ಶಕ್ರಂ ಕೇಽಪಿ ವಿದುಃ ।
ಭಾಷಂತೇ ಭುವನಪ್ರಾಣಂ ಕೇಽಪಿ ವಿದಃ ।।೫೫।।
ವ್ಯಕ್ತಿಂ ವ್ಯೋಮತನುಂ ಪ್ರಾಹುರ್ಯೇ ವನಿತಾಮ್ ।
ತೇಷಾಂ ಚ ತ್ರಿವಿಧಃ ಕಲ್ಪಶ್ಶಾಸ್ತ್ರವಿದಾಮ್ ।।೫೬।।
ದುರ್ಗಾ ಸೂರಿವರೈಃ ಕೈಶ್ಚಿತ್ಸಾ ಗದಿತಾ ।
ಶಚ್ಯನ್ಯೈರ್ವಿಬುಧೈರ್ಜ್ಞೈರನ್ಯೈರದಿತಿಃ ।।೫೭।।
ಏಕೇಷಾಂ ವಿದುಷಾಂ ವ್ಯಕ್ತಿರ್ಯೋಮತನುಃ ।
ನ ಸ್ತ್ರೀ ನೋ ಪುರುಷೋ ಬ್ರಹ್ಮೈತತ್ಸಗುಣಮ್ ।।೫೮।।
ತ್ವಂ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಮಹಾನ್ ಪ್ರಾಣಃ ಕಃ ಪರಮೇ ।
ತ್ವಂ ರುದ್ರಃ ಪ್ರಣವಸ್ತ್ವಂ ಶಕ್ರೋಽಭ್ರಶಿಖೀ ।।೫೯।।
ತ್ವಂ ಕಸ್ಯಾಸ್ಯದಿತಿಸ್ತ್ವಂ ರುದ್ರಸ್ಯ ಶಿವಾ ।
ತ್ವಂ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಶಚೀ ಶಕ್ತಿರ್ದೇವನುತೇ ।।೬೦।।
ಪ್ರಾಣಶ್ಚ ಪ್ರಣವೋ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚಾಂಬರಗಮ್ ।
ವಸ್ತ್ವೇಕಂ ತ್ರಿಗುಣಂ ನೋ ವಸ್ತು ತ್ರಿತಯಮ್ ।।೬೧।।
ಶಕ್ತೇರಂಬಪರೇ ಶಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಭಿದಾ ।
ಜ್ವಾಲಾ ಪಾವಕವದ್ಭಾಷಾ ಭೇದಕೃತಾ ।।೬೨।।
ಸರ್ವಂ ದೃಶ್ಯಮಿದಂ ಭುಂಜಾನೇ ಪರಮೇ ।
ಪುಂನಾಮಸ್ತುತಯೋ ಯುಜ್ಯಂತೇ ಖಲು ತೇ ।।೬೩।।
ಕುರ್ವಾಣೇಂಬಸತಸ್ಸಂತೋಷಂ ಸತತಮ್ ।
ಸ್ತ್ರೀನಾಮಸ್ತುತಯಃ ಶೋಭಾಂ ತೇ ದಧತೇ ।।೬೪।।
ಸಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರುವತೇ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ವಿಗುಣಮ್ ।
ತ್ವಂ ಮಾತಸ್ಸಗುಣಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸಿ ಪ್ರಥಿತೇ ।।೬೫।।
ಶಬ್ದಾದ ್ಯೈರ್ವಿಯುತಂ ಸದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಲಿನಮ್ ।
ಶಬ್ದಾದ್ಯೈಃ ಸಹಿತಾ ತ್ವಂ ದೇವ್ಯಚ್ಛಹಿತಾ ।।೬೬।।
ಸಾಕ್ಷಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ತ್ವಂ ಮಾತಃ ಕುರುಷೇ ।
ಸರ್ವೇಷಾಂ ಜಗತಾಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸರ್ವವಿಧಮ್ ।।೬೭।।
ದ್ಯೌರ್ಮಾತಾ ಜಗತೋ ದ್ಯೌರೇವಾಸ್ಯ ಪಿತಾ ।
ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಭಾತಿ ಜಗದ್ಯಾವಾ ಸರ್ವಮಿದಮ್ ।।೬೮।।
ಆಕಾಶಾದ್ರಜಸೋ ದ್ಯೌರನ್ಯಾ ವಿರಜಾಃ ।
ಆಕಾಶೇಽಸ್ತ ಿ ಪುನಸ್ತತ್ಪಾರೇ ಚ ಪರಾ ।।೬೯।।
ದ್ಯಾವಂ ತಾಂ ಜಗತೋ ರಂಗೇ ವ್ಯೋಮತನುಮ್ ।
ಪಾರೇ ಶುದ್ಧತಮಾಂ ವಿದ್ಮಸ್ತ್ವಾಂ ಪರಮೇ ।।೭೦।।
ತ್ವಾಂ ಪೂರ್ಣಾಮದಿತಿಂ ಶಕ್ತಿಂ ದೇವಿ ಶಚೀಮ್ ।
ನಿತ್ಯಂ ಶಬ್ದವತೀಂ ಗೌರೀಂ ಪ್ರಬ್ರುವತೇ ।।೭೧।।
ಪುಂನಾಮಾ ಭವತು ಸ್ತ್ರೀನಾಮಾಸ್ತ್ವಥವಾ ।
ವ್ಯಕ್ತಿರ್ವ್ಯಾಮತನುರ್ಲೋಕಂ ಪಾತ್ಯಖಿಲಮ್ ।।೭೨।।
ನಾಕೇ ಸಾ ಕಿಲ ಭಾತ್ಯೈಂದ್ರೀ ರಾಜ್ಯರಮಾ ।
ವಿಭ್ರಾಣಾ ಲಲಿತಂ ಸ್ತ್ರೀರೂಪಂ ಪರಮಾ ।।೭೩।।
ಶಕ್ತಾಂ ದೇವಿ ವಿಧೇಹ್ಯಾರ್ತಾನಾಮವನಏ ।
ಇಂದ್ರಸ್ಯೇವ ಭುಜಾಂ ವಾಸಿಷ್ಠಸ್ಯ ಮತಿಮ್ ।।೭೪।।
ಪೂಜಾಶಕ್ರತರುಣ್ಯೈತೈಸ್ಸಿಧ್ಯತು ತೇ ।
ಗಾತೃಣಾಂ ವರದೇ ಗಾಯತ್ರೈರ್ಮುಕುಲೈಃ ।।೭೫॥
॥ ಇತಿ ತೃತೀಯಸ್ತಬಕಃ ॥