ಕಾವ್ಯಕಣ್ಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀಗಣಪತಿಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್
ಇಂದ್ರಾಣೀಸಪ್ತಶತೀ
ತೃತೀಯಃ ಪ್ರಮಿತಾಕ್ಷರ ಸ್ತಬಕಃ
ಈ ಸ್ತಬಕವು ವಜ್ರಪಾಣಿ ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಿಯ ಸಹಚರಿಯೂ ದೇವತೆಗಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯೂ ಆದ ಶಚೀದೇವಿ — ಇಂದ್ರಾಣಿಯ ಅನುಗ್ರಹಮಯ ಕಟಾಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಸುಂದರ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯಾಗಿದೆ. ಅವಳ ಸೌಮ್ಯ ಮಂದಹಾಸವು ಮೋಹಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನೂ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಅಂಧಕಾರವನ್ನೂ ನಿವಾರಿಸಲಿ ಎಂದು ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಸ್ತಬಕದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾವವೆಂದರೆ ಇಂದ್ರಾಣಿಯ **“ದೃಷ್ಟಿ”** — ಅವಳ ದಿವ್ಯಕಟಾಕ್ಷ. ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅಮೃತವನ್ನು ಸುರಿಸುವುದಾಗಿ, ಕರುಣೆಯಿಂದ ಹರಿಯುವುದಾಗಿ, ತನ್ನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿ, ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿ, ಉನ್ನತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದಾಗಿ ಮತ್ತು ಶುಭಮಂಗಳಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಲ, ಜ್ಞಾನ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅಭ್ಯುದಯಕ್ಕಾಗಿ ಕವಿ ಅವಳ ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅವಳ ನೀಲವರ್ಣದ ಪಾರ್ಶ್ವಕಟಾಕ್ಷವನ್ನು ಮಳೆಮೋಡಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದ ಸುಂದರ ಕವಿಚಿತ್ರಣವು ಈ ಸ್ತಬಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕಟಾಕ್ಷಮೇಘವು ಸುರಿದಾಗ ಭಕ್ತಿರೂಪದ ನವಿಲುಗಳು ಆನಂದದಿಂದ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವಳ ಕಟಾಕ್ಷಾನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆದವರು ಕವಿಗಳಾಗಿ, ಆಚಾರ್ಯರಾಗಿ, ಸುಧಾರಕರಾಗಿ, ದೇಶಭಕ್ತರಾಗಿ, ಯೋಗಿಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸೇವಕರಾಗಿ ವಿಕಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ದೋಷರಹಿತವಾದ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ಜ್ಞಾನದ ಸಾರವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಸಮಾಜವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತಿತರರು ತಮ್ಮ ದೇಶವನ್ನು ಪರಾಧೀನತೆಯಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಹರಿಯುವ ಅವಳ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು, ಭೂಲೋಕದ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯುವ ಕರುಣಾದೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಸುಂದರವಾಗಿ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಕಟಾಕ್ಷವು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಕರುಣಾಮಯ ದೃಷ್ಟಿ ನಮಗೂ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಿ ಎಂದು ಮುನಿಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವಳ ಎಡಪಾರ್ಶ್ವದ ಕಟಾಕ್ಷಗಳು ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಆನಂದಗೊಳಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಅವಳ ಬಲಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಹರಿಯುವ ಮಂಗಳಮಯ ದೃಷ್ಟಿಗಳು ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಬೀಳಲಿ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಭಾರತಭೂಮಿಗಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ದಿವ್ಯಮಾತೆಯನ್ನು ಮರೆತ ಕಾರಣ ಭಾರತವು ದುಸ್ಥಿತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕವಿ ವೇದನೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ನಾಶವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ನಿರಾಶೆ ಮತ್ತು ನಿಸ್ಸಹಾಯಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚ್ಯ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಈಗ ತಾಯಿ ಕರುಣೆಯಿಂದ ದೃಷ್ಟಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯುದಯಕ್ಕಾಗಿ ನರಸಿಂಹನ ಪುತ್ರನಾದ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ತಬಕವು ದಿವ್ಯಕಟಾಕ್ಷ, ಕರುಣೆ, ಜ್ಞಾನ, ಕಾವ್ಯಪ್ರೇರಣೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಹಿಮಾನ್ವಿತ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿದೆ.
## ಈ ಸ್ತಬಕದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು
• ಅಂತರಂಗದ ಅಂಧಕಾರ ಮತ್ತು ಮೋಹವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• ಇಂದ್ರಾಣಿಯ ಕಟಾಕ್ಷವನ್ನು ಅಮೃತ, ಕರುಣೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಪ್ರದಾಯಿನಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವುದು
• ಕಾವ್ಯ, ಜ್ಞಾನ, ಸತ್ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶಸೇವೆಯ ಮೂಲವಾಗಿ ಅವಳ ಕಟಾಕ್ಷವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವುದು
• ಭಾರತವು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಶುಭಸಂಪನ್ನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಪ್ರೇಮದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಭೂಲೋಕದ ಭಕ್ತರ ಮೇಲಿನ ಕರುಣಾದೃಷ್ಟಿಯ ನಡುವಿನ ಸುಂದರ ಹೋಲಿಕೆ
• ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿಯು ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ, ಪಾಪವನ್ನು ಶೋಷಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• ಭಕ್ತನ ಮಾರ್ಗವು ಅಂಧಕಾರರಹಿತವಾಗಲಿ ಎಂಬ ಆವಾಹನೆ
• ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಚ್ಯ ದೇಶಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• ಭಾರತಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು
॥ ತೃತೀಯಃ ಪ್ರಮಿತಾಕ್ಷರ ಸ್ತಬಕಃ ॥
ಉದಿತಂ ಮಹೇಂದ್ರಮಹಿಲಾವದನೇ ಪ್ರಸೃತಂ ಕರೈರ್ದಿಶಿ ದಿಶಿ ಪ್ರಗುಣೈಃ ।
ಅಹಿತಂ ತಮಃ ಪ್ರಶಮಯದ್ಯಮಿನಾಂ ಹಸಿತಂ ಕರೋತು ಮಮ ಭೂರಿ ಶಿವಮ್ ।।೬೫೧।।
ಭರತಕ್ಷಿತೇಸ್ತಿಮಿರಮಾಶು ಹರತ್ವರಿಚಾತುರೀಕೃತವಿಮೋಹಮತೇಃ ।
ರವಿಲಕ್ಷತೋಽಪ್ಯಧಿಕಮಂಶುಮತೀ ಪವಿಪಾಣಿಚಿತ್ತದಯಿತಾ ವನಿತಾ ।।೬೫೨।।
ಶಶಿಲಕ್ಷಶೀತಲಕಟಾಕ್ಷಸುಧಾ ತರುಣಾರ್ಕಕೋಟಿರುಚಿಪಾದಯುಗಾ ।
ಹೃದಿ ಮೇ ವಿಭಾತು ಮುನಿಗೇಯಗುಣಾ ವಿಬುಧೇಂದ್ರಚಿತ್ತರಮಣೀ ತರುಣೀ ।।೬೫೩।।
ಕಮನೀಯದೀಪ್ತಸುಕುಮಾರತನುರ್ಮನನೀಯಪಾವನಪದಾಂಬುರುಹಾ ।
ವಿದಧಾತು ಮೇ ಶಿವಮಸದ್ವಿಮುಖೀ ವಿಬುಧೇಂದ್ರಜೀವಿತಸಖೀ ಸುಮುಖೀ ।।೬೫೪।।
ಅನುಮಾನಮೂಢಪಿತೃವಾಕ್ಯವಶಾತ್ತನಯೇನ ದೇವಿ ವಿನಿಕೃತ್ತಶಿರಾಃ ।
ತವ ರೇಣುಕಾ ವಿಲಸಿತಾ ಕಲಯಾ ಗಣನೀಯಶಕ್ತಿರಭವದ್ದಶಸು ।।೬೫೫।।
ಸಕಲಾಮಯಪ್ರಶಮನಂ ದುರಿತಕ್ಷಯಕಾರಿಕಾಂಕ್ಷಿತಕರಂ ಚ ಭವೇತ್ ।
ಸುರಸುಂದರೀ ಜನಸಮರ್ಚಿತಯೋರ್ಹೃದಿ ರೇಣುಕಾಚರಣಯೋಃ ಕರಣಮ್ ।।೬೫೬।।
ವಿನಿಹಂತಿ ಪಾಪಪಟಲಂ ಸ್ಮರಣಾದ್ವಿಧುನೋತಿ ರೋಗನಿವಹಂ ಭಜನಾತ್ ।
ವಿದಧಾತಿ ವಾಂಛಿತಫಲಂ ಸ್ತವನಾನ್ಮನುಜಸ್ಯ ರಾಮಜನನೀಚರಣಮ್ ।।೬೫೭।।
ಶರಣಂ ವ್ರಜಾಮಿ ನವರವ್ಯರುಣಂ ಚರಣಂ ತವಾಂಬ ನೃಪಜಾತಿರಿಪೋಃ ।
ಭರತಕ್ಷಿತೇರವನತಃ ಪ್ರಥಮಂ ಮರಣಂ ಮಮೇಹ ನ ಭವತ್ವಧಮಮ್ ।।೬೫೮।।
ಸ್ಮರಣಂ ಚಿರಾದವಿರತಂ ವಿದಧಚ್ಚರಣಸ್ಯ ತೇ ತರುಣಭಾನುರುಚಃ ।
ಅಯಮಸ್ತು ರಾಮಜನಯಿತ್ರಿಪಟುಃ ಸುರಕಾರ್ಯಮಾರ್ಯವಿನುತೇ ಚರಿತುಮ್ ।।೬೫೯।।
ಅವ ಭಾರತಕ್ಷಿತಿಮಮೋಘದಯೇ ಕರಣಂ ಭವತ್ವಿಹ ತವೈಷ ಜನಃ ।
ನಿಜಯೋಃ ಸವಿತ್ರಿ ಚರಣಾಂಬುಜಯೋರ್ನ ವಿಹಾತುಮರ್ಹಸಿ ಚಿರಾದ್ಭಜಕಮ್ ।।೬೬೦।।
ಅವಿಶಸ್ತ್ವಮಿಂದ್ರದಯಿತೇ ಕಿಲ ತಾಮಪಿ ಯಜ್ಞಸೇನತನಯಾಂ ಕಲಯಾ ।
ಅನಘವ್ರತಾಸು ಕವಯಃ ಪ್ರಥಮಾಂ ಪ್ರವದಂತಿ ಯಾಂ ಬಹುಲವಂದ್ಯಗುಣಾಮ್ ।।೬೬೧।।
ಭುವಿ ಭಾರತಂ ಪಠತಿ ಯಃ ಸುಕೃತೀ ಕಲುಷಂ ಧುನೋತಿ ಸಕಲಂ ಕಿಲ ಸಃ ।
ಇಯಮಂಬ ಶಕ್ತಿಕುಲರಾಜ್ಞಿ ತವ ದ್ರುಪದಸ್ಯ ನಂದಿನಿ ಕಥಾಮಹಿಮಾ ।।೬೬೨।।
ಅಭಿಮನ್ಯುಮಾತರಮನಲ್ಪಗುಣಾಮತಿಲಂಘ್ಯ ಚೈಕ್ಷತ ಹರಿರ್ಭವತೀಮ್ ।
ಅತಿಸೌಹೃದೇನ ಯದಿಹಾರ್ಯನುತೇ ತವ ಹೇತುರೀಡ್ಯತಮಶಕ್ತಿಕಲಾ ।।೬೬೩।।
ಗೃಹಕಾರ್ಯತಂತ್ರಚತುರಾ ಗೃಹಿಣೀ ಸಕಲೇಂದ್ರಿಯಾಮೃತಝರೀ ರಮಣೀ ।
ವರನೀತಿಮಾರ್ಗಕಥನೇ ಸಚಿವೋಽಪ್ಯಭವಸ್ತ್ವಮಂಬ ಕುರುವಂಶಭೃತಾಮ್ ।।೬೬೪।।
ನ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಸ್ಯ ವರಘೋರತಪೋ ನ ಧನಂಜಯಸ್ಯ ಪಟುಬಾಹುಬಲಮ್ ।
ಅರಿಸಂಕ್ಷಯಂ ಕೃತವತೀ ಬಹುಲಂ ತವ ವೇಣಿಕಾಽಪಚರಿತಾ ಫಣಿನೀ ।।೬೬೫।।
ಅಸಿತಾಽಪಿ ಕಾಂತಿವಸತಿರ್ಮಹತೀ ವನಿತಾಜನಸ್ಯ ಚ ವಿಮೋಹಕರೀ ।
ಕುಶಲಂ ಮಮಾಭ್ರಪತಿಶಕ್ತಿಕಲಾ ದ್ರುಪದಕ್ಷಿತೀಂದ್ರದುಹಿತಾ ದಿಶತು ।।೬೬೬।।
ಶಿರಸಾ ಸಮಸ್ತಜನಪಾಪಭರಂ ವಹತೋ ಭವಾಯ ಭುವಿ ಯಾಮವೃಣೋತ್ ।
ಅಮರಾಧಿಪಃ ಪತಿತಪಾವನಿ ತಾಂ ಭುವಿ ಕನ್ಯಕಾಂ ತವ ವಿವೇಶ ಕಲಾ ।।೬೬೭।।
ಕಲಯಾ ತವಾತಿಬಲಯಾ ಕಲಿತಾ ಪುರುಷಸ್ಯ ಯೋಗಮಖಿಲಾಂಬ ವಿನಾ ।
ಅಖಿಲೇಶ್ವರಪ್ರಹಿತತೇಜ ಇಯಂ ಸುತಜನ್ಮನೇ ಕಿಲ ದಧಾವನಘಾ ।।೬೬೮।।
ಸುರರಕ್ಷಕಸ್ಯ ಮದಯಿತ್ರಿ ದೃಶಾಂ ನರರಕ್ಷಕಸ್ಯ ಜನಯಿತ್ರಿ ಪರೇ ।
ಕುಲರಕ್ಷಣಾಯ ಕೃತಬುದ್ಧಿಮಿಮಂ ಕುರು ದಕ್ಷಮದ್ಭುತಪವಿತ್ರಕಥೇ ।।೬೬೯।।
ಮುಮುಚುಃ ಕುಲೇ ಮಮ ಸುಪರ್ವಪತೇಸ್ತವ ಚಾಭಿಧೇಯಮಿಹ ಮಂದಧಿಯಃ ।
ಅಪರಾಧಮೇತಮತಿಘೋರತರಂ ಜನನಿ ಕ್ಷಮಸ್ವ ಮಮ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಮುಖಮ್ ।।೬೭೦।।
ಇಹ ಶಾರದ eti ಯತಿಭಿರ್ವಿನುತಾ ಪ್ರಥಿತಾ ಸುರೇಶ್ವರಮನೋದಯಿತಾ ।
ಭುವಿ ಭಾತಿ ಕೀರ್ತಿವಪುಷಾ ಶಚಿ ಯಾ ಸುಕಥಾಽಪಿ ಸಾ ತವ ಸವಿತ್ರಿ ಕಲಾ ।।೬೭೧।।
ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರದರೀವಸತೇಸ್ತಪತೋ ಮುನೇರ್ಗಣಪತೇಃ ಕುಶಲಮ್ ।
ವಿವಿಧಾವತಾರವಿಲಸಚ್ಚರಿತಾ ವಿತನೋತು ಸಾ ವಿಬುಧರಾಡ್ವನಿತಾ ।।೬೭೨।।
ಅರುಣಾಚಲಸ್ಯ ವರಕಂದರಯಾ ಪ್ರತಿಘೋಷಿತಂ ಕಲುಷಹ ಾರಿ ಯಶಃ ।
ವಿಬುಧಾಧಿನಾಥರಮಣೀ ಶೃಣುಯಾದ್ಗಣನಾಥಗೀತಮತಿಚಾರು ನಿಜಮ್ ।।೬೭೩।।
ಭರತಕ್ಷಿತೇಃ ಶುಭವಿಧಾಯಿಷು ಸಾ ವಿಬುಧಕ್ಷಿತೀಶದಯಿತಾ ದಯಯಾ ।
ಧನಶಕ್ತಿಬಂಧುಬಲಹೀನಮಪಿ ಪ್ರಥಮಂ ಕರೋತು ಗಣನಾಥಮುನಿಮ್ ।।೬೭೪।।
ಮುದಿತಾಮಿಮಾ ವಿದಧತು ಪ್ರಮದಾಂ ತ್ರಿದಿವಾಧಿಪಸ್ಯ ನಿಪುಣಶ್ರವಣಾಮ್ ।
ಅಮಿತಪ್ರಕಾಶಗುಣಶಕ್ತಿಮಜಾಂ ಪ್ರಮಿತಾಕ್ಷರಾಃ ಸುಕವಿಭೂಮಿಪತೇಃ ।।೬೭೫।।
॥ ಇತಿ ತೃತೀಯಸ್ತಬಕಃ ॥