ಕಾವ್ಯಕಣ್ಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀಗಣಪತಿಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್
ಇಂದ್ರಾಣೀಸಪ್ತಶತೀ
ಚತುರ್ಥೋ ಮಧುಮತೀ ಸ್ತಬಕಃ

**“ಮಧುಮತೀಪಾದಃ”** ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಈ ಅಷ್ಟಮ ಸ್ತಬಕದೊಂದಿಗೆ *ಇಂದ್ರಾಣೀ ಸಪ್ತಶತೀ*ಯ **ದ್ವಿತೀಯ ಔಷ್ಣಿಹ ಶತಕವು** ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
**ಮಧುಮತೀ** ಎಂಬ ನಾಮವು ಮಾಧುರ್ಯ, ಅಮೃತತ್ವ ಮತ್ತು ಜೇನಿನಂತೆ ಹರಿಯುವ ದಿವ್ಯವಾಕ್ಯ ಎಂಬ ಭಾವಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ತಬಕದಾದ್ಯಂತ ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳು **“ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಂ — ಶಚಿಯೇ ನನಗೆ ಶರಣು”** ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಶಚೀದೇವಿ — ಇಂದ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹರಿಯ ಪ್ರಿಯಳಾದ ದೇವಿಯ ಮಂದಹಾಸವು ಸಮಸ್ತ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆನಂದವನ್ನು ಹರಡಿಸಿ, ಭಾರತಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಪ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ವೇದನೆಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಇಂದ್ರನ ಮಹೋನ್ನತ ಸಹಧರ್ಮಿಣಿಯಾಗಿ, ಅಪಾರ ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ದೇವಿಯಾಗಿ, ಲೋಕಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವಾಗಿ, ಸಮಸ್ತ ಜ್ಯೋತಿಗಳ ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುವ ಅಂತರಂಗದ ದೀಪವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುವ ಪರಮಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಇಂದ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅನಂತರ ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ವಿಶಾಲ ಆಕಾಶವೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಶ್ವತೇಜಸ್ಸಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳ ಕಾಂತಿಯಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಒಂದು ಕಣವೂ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ದೀಪವಾಗಿ, ಮೇಘದಲ್ಲಿ ಮಿನುಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ತಾಗಿ, ಶತ್ರುಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ವಜ್ರಾಯುಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೃದಯವನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ಸೌಮ್ಯ ಮಂದಹಾಸವಾಗಿ ಅವತರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅವಳ ಶಕ್ತಿಯು ಮಾಧುರ್ಯವಾಗಿಯೂ ಮಹಾಬಲವಾಗಿಯೂ, ಸೌಂದರ್ಯವಾಗಿಯೂ ರಕ್ಷಣಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿಯೂ, ಕೋಮಲತೆಯಾಗಿಯೂ ಉಗ್ರದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯಾಗಿಯೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಧ್ಯದ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳ ದಿವ್ಯರೂಪದ ಕುರಿತು ಸುಂದರವಾದ ಧ್ಯಾನವು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳು ನಿತ್ಯಯೌವನಸ್ವರೂಪಿಣಿ, ಮರಣರಹಿತೆ, ಜರಾ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತೆ, ವೀರಪುತ್ರರ ಜನನಿ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಅಧರಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೃತವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ದೇವಿ. ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯೂ ಸಹ ಅವಳ ಪಾದಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವಳ ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ಮಂದಹಾಸ, ನೀಲಕೃಷ್ಣ ಕೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅರುಣವರ್ಣದ ಪಾದಗಳು — ಇವು ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸತ್ತ್ವ, ತಮಸ್ ಮತ್ತು ರಜಸ್ ಎಂಬ ತ್ರಿಗುಣಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿ, ಸುಕುಮಾರಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿರುವ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಜಗನ್ಮಾತೆ ಅವಳೇ.
ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅವಳ ಅದ್ಭುತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತವೆ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚಂಚಲೆ, ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರೆ, ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚಲನಶೀಲೆ, ಕೈಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿನಿ; ಆದರೂ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಠೋರಳೂ ಅಜೇಯಳೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಭುಜಗಳು ಲತೆಗಳಂತೆ ಕೋಮಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಪರಿಮಿತವಾದ ಭಯಂಕರ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸುಕುಮಾರಳಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಬಲಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ಅವಳ ಪಾದಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುವ ಭಕ್ತನ ಮೇಲೆ ಅವಳು ಅಪಾರ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಆದರೆ ದುಷ್ಟರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕಠೋರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಅಮರಲೋಕಾಧಿಪತಿಯ ಪ್ರಿಯ ಸಹಚರಿಯಾದ ದೇವಿಯು ಭಾರತಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಿತ್ಯಯೌವನವತಿಯಾದ ದೇವಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯು ಈ ಮಧುರವಾದ, ಜೇನಿನಂತೆ ಹರಿಯುವ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಿ ಎಂದು ಮುನಿಗಳು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಅಷ್ಟಮ ಸ್ತಬಕವು ಶರಣಾಗತಿ, ಮಾಧುರ್ಯ, ದಿವ್ಯಪ್ರಕಾಶ, ವಿಶ್ವರೂಪ, ರಕ್ಷಣಾಶಕ್ತಿ, ಮಾತೃಕರುಣೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವಾಸ್ಫೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವ ಮಹಿಮಾನ್ವಿತ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ *ಇಂದ್ರಾಣೀ ಸಪ್ತಶತೀ*ಯ ದ್ವಿತೀಯ ಔಷ್ಣಿಹ ಶತಕವು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
## ಈ ಸ್ತಬಕದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು
• ಭಾರತಭೂಮಿಯಿಂದ ಪಾಪ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• ಶಚೀದೇವಿಯನ್ನು ಪರಮಶರಣಾಗಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಆವಾಹಿಸುವುದು
• ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಹೃದಯವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುವ ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದು
• ಅವಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೇಜಸ್ಸನ್ನು ದೀಪ, ಮಿಂಚು, ವಜ್ರಾಯುಧ ಮತ್ತು ಮಂದಹಾಸವಾಗಿ ದರ್ಶಿಸುವುದು
• ಅವಳ ನಿತ್ಯಯೌವನ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ, ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾತೃತ್ವದ ಮೇಲೆ ಧ್ಯಾನ
• ಶ್ವೇತ ಮಂದಹಾಸ, ನೀಲಕೃಷ್ಣ ಕೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅರುಣ ಪಾದಗಳನ್ನು ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿ ದರ್ಶಿಸುವುದು
• ಕೋಮಲಳಾಗಿದ್ದರೂ ಅಪಾರಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವಳಾಗಿ, ಸೌಮ್ಯಳಾಗಿದ್ದರೂ ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ ಅವಳ ವಿರೋಧಿಗುಣಸಮನ್ವಿತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವುದು
• ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
• *ಇಂದ್ರಾಣೀ ಸಪ್ತಶತೀ*ಯ ದ್ವಿತೀಯ ಔಷ್ಣಿಹ ಶತಕದ ಸಮಾಪ್ತಿ
॥ ಚತುರ್ಥೋ ಮಧುಮತೀ ಸ್ತಬಕಃ ॥
ದಿಶಿ ದಿಶಿ ಪ್ರಸರದ್ದ್ರುಚಿತಮೋದಮನಮ್ ।
ಹರತು ಮೇ ದುರಿತಂ ಹರಿವಧೂಹಸಿತಮ್ ।।೧೭೬।।
ಹರತು ದುಃಖಭರಪ್ರಸೃತಮಶ್ರುಜಲಮ್ ।
ಭರತಭೂಸುದೃಶೋ ಬಲಜಿತೋ ರಮಣೀ ।।೧೭೭।।
ಅತಿತರಾಂ ಮಹಿತಾ ಸುರಪತೇರ್ವನಿತಾ ।
ಕರುಣಯಾ ಕಲಿತಾ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೭೮।।
ತ್ರಿಭುವನಕ್ಷಿತಿರಾಡ್ಭುವನಭೂಷಣಭಾ ।
ಅಖಿಲಭಾಸಕಭಾ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೭೯।।
ಸತತಯುಕ್ತಸುಧೀಹೃದಯದೀಪಕಭಾ ।
ನಿಖಿಲಪಾಚಕಭಾ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೮೦।।
ರವಿವಿರೋಚಕಭಾ ಶಶಿವಿರಾಜಕಭಾ ।
ಭಗಣಶೋಭಕಭಾ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೮೧।।
ಗಗನಖೇಲಕಭಾ ಸಕಲಚಾಲಕಭಾ ।
ಅಭಯದಾಽತಿಶುಭಾ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೮೨।।
ರುಚಿಲವಂಗತಯಾ ಯದನಘಾಂಶುನಿಧೇಃ ।
ಹೃತತಮೋಭವನಂ ಭವತಿ ದೀಪಿಕಯಾ ।।೧೮೩।।
ಸ್ಫುರತಿ ಚಾರು ಯತಃ ಕಿರಣಮೇಕಮಿತಾ ।
ಜಲದಸೌಧತಲೇ ಮುಹುರಿಯಂ ಚಪಲಾ ।।೧೮೪।।
ಭವತಿ ಯದ್ಯುತಿತಃ ಕಮಪಿ ಭಾಗಮಿತಃ ।
ಪವಿರರಾತಿಹರಃ ಪ್ರಹರಣೇಶಪದಮ್ ।।೧೮೫।।
ಭವತಿ ಯತ್ಸುರುಚೇರಣುತಮಾಂಶಮಿತಾ ।
ಯುವಮನೋಮದನೀ ಸುವದನಾಸ್ಮಿತಭಾ ।।೧೮೬।।
ವಿತತಸೂಕ್ಷ್ಮತನುರ್ಮಹತಿ ಸಾ ಗಗನೇ ।
ಪರಮಪೂರುಷಭಾ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೮೭।।
ಅಮರನಾಥಸಖೀ ರುಚಿನಿಧಾನಮುಖೀ ।
ಅಮೃತವರ್ಷಕದೃಙ್ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೮೮।।
ಅವಿಧವಾ ಸತತಂ ಯುವತಿರೇವ ಸದಾ ।
ಅನಘವೀರಸುತಾ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೮೯।।
ಅಮೃತವತ್ಯಧರೇ ಸುರಧರಾಪತಯೇ ।
ಚರಣಯೋರ್ಭಜತೇ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೯೦।।
ಸ್ಮಿತಲವೇಷು ಸಿತಾ ಶಿರಸಿಜೇಷ್ವಸಿತಾ ।
ಚರಣಯೋರರುಣಾ ಬಹಿರಪಿ ತ್ರಿಗುಣಾ ।।೧೯೧।।
ಕಪಟಚಂದ್ರಮುಖೀ ಪ್ರಕೃತಿರಿಂದ್ರಸಖೀ ।
ಮೃತಿಜರಾರಹಿತಾ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೯೨।।
ಕೃಶತಮೇಪ್ಯುದರೇ ತ್ರಿಭುವನಂ ದಧತೀ ।
ಜನಿಮತಾಂ ಜನನೀ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೯೩।।
ಸ್ಥಿರತರಾ ಮನಸಿ ಸ್ಥಿರತಮಾ ವಚಸಿ ।
ನಯನಯೋಸ್ತರಲಾ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೯೪।।
ಮೃದುತರಾ ಕರಯೋರ್ಮೃದುತಮಾ ವಚಸಿ ।
ಭುಜಬಲೇ ಕಠಿನಾ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೯೫।।
ಮೃದುಲಬಾಹುಲತಾಽಪ್ಯಮಿತಭೀಮಬಲಾ ।
ಅಸುರದರ್ಪಹರೀ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೯೬।।
ಅಬಲಯಾಽಪಿ ಯಯಾ ನ ಸದೃಶೋಽಸ್ತಿ ಬಲೇ ।
ಜಗತಿ ಕಶ್ಚಿದಸೌ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೯೭।।
ಅತಿತರಾಂ ಸದಯಾ ಪದರತೇ ಮನುಜೇ ।
ಖಲಜನೇ ಪರುಷಾ ಮಮ ಶಚೀ ಶರಣಮ್ ।।೧೯೮।।
ಗಣಪತಿಂ ಕುರುತಾದ್ಭರತಭೂಮ್ಯವನೇ ।
ಅಮರಭೂಮಿಪತೇಃ ಪ್ರಿಯತಮಾ ಸಬಲಮ್ ।।೧೯೯।।
ಮಧುರಶಬ್ದತತೀರ್ಮಧುಮತೀರಜರಾ ।
ಗಣಪತೇಶ್ಶೃಣುಯಾತ್ಸುರಪತೇಸ್ತರುಣೀ ।।೨೦೦।।
॥ ಇತಿ ಶ್ರೀ ಭಗವನ್ಮಹರ್ಷಿರಮಣಾಂತೇವಾಸಿನೋ ವಾಸಿಷ್ಠಸ್ಯ
ನರಸಿಂಹಸೂನೋಃ ಗಣಪತೇಃ ಕೃತಾ ಇಂದ್ರಾಣೀ ಸಪ್ತಶತೀ
ದ್ವಿತೀಯಂ ಔಷ್ಣಿಹಂ ಶತಕಂ ಸಂಪೂರ್ಣಮ್ ॥
॥ ಇಂದ್ರೋ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ರಾಜತಿ ॥
