కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్
ఇంద్రాణీ సప్తశతీ
తృతీయో మణిమధ్యా స్తబకః

ఈ స్తబకం ఇంద్రుని దివ్యశక్తియైన 'వాసవశక్తిని' ప్రకాశం, అమృతం, బలం, ప్రాణం, ప్రజ్ఞ మరియు ఆధ్యాత్మికశక్తిగా ప్రవహించే పరాశక్తిగా స్తుతించే మహిమాన్వితమైన గానం. లోకసామ్రాజ్ఞి అయిన ఇంద్రాణీదేవి చిరునవ్వులోని అతి చిన్న కాంతిరేఖ అయినా శుభమంగళాలను, ధైర్యాన్ని, వీరోచితబలాన్ని ప్రసాదించాలని శ్రీ గణపతి ముని ప్రార్థిస్తారు. ఆమె కరుణామయమైన కటాక్షం భారతభూమి దుఃఖాన్ని తొలగించాలని వేడుకుంటారు.
ప్రారంభ శ్లోకాలలో దివ్యమాత కటాక్షం మరియు వాక్కు యొక్క అనేక స్వరూపాలు వర్ణించబడతాయి. ఆమె చూపు యోగులను పరిశుద్ధులను చేస్తుంది; దేవతల కోసం తేజోవంతంగా ప్రకాశిస్తుంది; భక్తులకు శీతలతను, శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది; ఇంద్రుని హృదయాన్ని మోహింపజేస్తుంది. ఆమె వాక్కు ధైర్యాన్ని, ఓదార్పును, ఆనందాన్ని మరియు దివ్యప్రేరణను అందిస్తుంది. చంద్రునివంటి ముఖం, మేఘాలవంటి కేశాలు, కమలాలవంటి నేత్రాలు, స్వర్ణమయ కాంతి, నిర్మలస్మితం, దివ్యాభరణాల ద్వారా ఆమె సౌందర్యం మనోహరంగా చిత్రించబడుతుంది.
అనంతరం ఈ స్తబకం అంతర్ముఖమైన గంభీర యోగప్రార్థనగా మారుతుంది. దివ్యమాతను కేవలం బాహ్యంగా ఆరాధించబడే దేవతగా మాత్రమే కాకుండా, సాధకునిలో ప్రవేశించే సజీవమైన 'వాసవశక్తి తరంగంగా' ఆవాహన చేస్తారు. ఈ దివ్యశక్తి దుఃఖాన్ని పరిశుద్ధం చేస్తుంది; అంతరంగ అంధకారాన్ని తొలగిస్తుంది; మనస్సును సంస్కరిస్తుంది; ప్రాణబలాన్ని పెంపొందిస్తుంది; అంతర్గత గ్రంథులను ఛేదిస్తుంది; శిరస్సులోని ఉన్నతకేంద్రాన్ని తెరుస్తుంది; మోహాన్ని తొలగిస్తుంది; శరీరాన్ని వజ్రంవలె దృఢంగా మారుస్తుంది. ఆకాశం నుండి శిరస్సులోకి ప్రవేశించి, అక్కడి నుండి దివ్యధారలుగా సమస్త శరీరమంతటా వ్యాపించే శక్తిగా ఆమె దర్శింపబడుతుంది.
ఈ స్తబకంలో మూడు విధాలైన శక్తులకు సంబంధించిన ఒక విశిష్టమైన బోధన కనిపిస్తుంది. సూర్యునివంటి జ్ఞానప్రకాశం, దివ్యామృతంవంటి ఆనందం, సోమంవంటి పవిత్రమైన దివ్యమత్తు — ఈ మూడు వాసవశక్తిలో అంతర్భూతంగా ఉన్నాయి. ఈ శక్తి తనలో సత్యాన్ని వెల్లడించి, శ్రేష్ఠమైన ఆనందాన్ని పోషించి, దివ్యప్రేరణను విస్తరింపజేయాలని కవి ప్రార్థిస్తారు.
యోగం మరియు భక్తి మార్గాల మధ్యనున్న సంబంధాన్ని కూడా ఈ స్తబకం సుందరంగా వివరిస్తుంది. కొందరిలో యోగశాసనం, నియమబద్ధమైన సాధన ద్వారా శక్తి వృద్ధి చెందుతుంది. మరికొందరిలో భక్తి, స్తుతి, కీర్తనల ద్వారా ఆమె విస్తరిస్తుంది. యోగబలంతో అనేక సంవత్సరాలలో సాధ్యమయ్యే ఫలాన్ని, దివ్యమాత అనుగ్రహం భక్తునికి అత్యంత వేగంగా ప్రసాదించగలదని ముని తెలియజేస్తారు. అందువల్ల యోగం, ధ్యానం, భక్తి లేదా కీర్తన — ఏ మార్గం ద్వారానైనా లోకహితకరమైన వాసవశక్తి తన శరీరంలో విస్తరించాలని ఆయన ప్రార్థిస్తారు.
చివరగా, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, సమృద్ధిని కోల్పోయిన భారతదేశాన్ని సమస్తుల మంగళం కోసం రక్షించగల యోగ్యతను తనకు ప్రసాదించాలని దివ్యమాతను ప్రార్థిస్తూ ఈ స్తబకం ముగుస్తుంది.
అందువల్ల ఈ స్తబకం దివ్యకటాక్షం, వాక్ప్రేరణ, ప్రాణశక్తి, యోగపరివర్తన, భక్తి, జ్ఞానప్రకాశం మరియు దేశరక్షణ భావాలను సమన్వయపరిచే మహాశక్తిమయమైన స్తుతి.
ఈ స్తబకంలోని ముఖ్యాంశాలు
• శుభం, ధైర్యం మరియు వీరబలం కోసం ఇంద్రాణి స్మితాన్ని ఆవాహన చేయడం
• భారతభూమి దుఃఖాన్ని తొలగించమని ప్రార్థన
• పరిశుద్ధి, ప్రకాశం, శీతలత మరియు మోహనశక్తిగా ఆమె కటాక్షాన్ని వర్ణించడం
• ధైర్యం, ఓదార్పు, ఆనందం మరియు ప్రేరణను ప్రసాదించే వాక్కుగా ఆమెను స్తుతించడం
• సాధకునిలో ప్రవేశించి అంతరంగపరివర్తన కలిగించే వాసవశక్తిని ఆవాహన చేయడం
• అంతర్గత గ్రంథుల ఛేదనం, శిరోకేంద్ర వికాసం, మనఃశుద్ధి మరియు వజ్రసదృశ దేహస్థైర్యానికి సంబంధించిన యోగసంకేతాలు
• ఆకాశం నుండి శిరస్సులోకి ప్రవేశించి శరీరమంతటా వ్యాపించే దివ్యశక్తి ప్రవాహం
• జ్ఞానప్రకాశం, అమృతానందం మరియు దివ్యప్రేరణ అనే త్రివిధశక్తి
• యోగం, ధ్యానం, భక్తి మరియు కీర్తనల ద్వారా శక్తి వృద్ధి చెందుతుందనే బోధన
• భారతదేశ రక్షణ కోసం కవికి శక్తి, యోగ్యతలను ప్రసాదించమని ప్రార్థన
॥ తృతీయో మణిమధ్యా స్తబకః ॥
మంగళధాయీ పుణ్యవతాం మన్మథధాయీ దేవపతేః ।
విష్టపరాజ్ఞీహాసలవో విక్రమధాయీ మే భవతు ॥ ౩౫౧ ॥
దృష్టివిశేషైశ్శీతతరైర్భూర్యనుకంపైః పుణ్యతమైః ।
భారతభూమేస్తాపతతిం వాసవకాంతా సా హరతు ॥ ౩౫౨ ॥
పావనదృష్టిర్యోగిహితా భాసురదృష్టిర్దేవహితా ।
శీతలదృష్టిర్భక్తహితా మోహనదృష్టిశ్శక్రహితా ॥ ౩౫౩ ॥
ఉజ్జ్వలవాణీ విక్రమదా వత్సలవాణీ సాంత్వనదా ।
మంజులవాణీ సమ్మదదా పన్నగవేణీ సా జయతి ॥ ౩౫౪ ॥
శారదరాకాచంద్రముఖీ తోయదమాలాకారకచా ।
మేచకపాథోజాతదళ శ్రీహరచక్షుర్వాసికృపా ॥ ౩౫౫ ॥
చంపకనాసాగండవిభా మండలఖేలత్కుండలభా ।
ఉక్తిషు వీణాబింబఫల శ్రీహరదంతప్రావరణా ॥ ౩౫౬ ॥
నిర్మలహాసక్షాళితదిగ్భిత్తిసమూహా మోహహరీ ।
కాంచనమాలాశోభిగళా సంతతలీలా బుద్ధికళా ॥ ౩౫౭ ॥
విష్టపధారి క్షీరధర స్వర్ణఘటశ్రీహారికుచా ।
కాపి బిడౌజోరాజ్యరమా చేతసి మాతా భాతు మమ ॥ ౩౫౮ ॥
దివ్యసుధోర్మిర్భక్తిమతాం పావకకీలా పాపకృతామ్ ।
వ్యోమ్ని చరంతీ శక్రసఖీ శక్తిరమోఘా మామవతు ॥ ౩౫౯ ॥
సమ్మదయంతీ సర్వతనుం సంశమయంతీ పాపతతిమ్ ।
సంప్రథయంతీ సర్వమతీస్సంఘటయంతీ ప్రాణబలమ్ ॥ ౩౬౦ ॥
నిర్జితశోకాధూతతమాస్సంస్కృతచిత్తా శుద్ధతమా ।
వాసవశక్తేర్వ్యోమజుషః కాచన వీచిర్మాం విశతు ॥ ౩౬౧ ॥
ఉద్గతకీలం మూలమిదం భిన్నకపాలం శీర్షమిదమ్ ।
ఉజ్ఝితమోహం చిత్తమిదం వాసవశక్తిర్మాం విశతు ॥ ౩౬౨ ॥
దృశ్యవిరక్తం చక్షురిదం భోగవిరక్తం కాయమిదమ్ ।
ధ్యేయవిరక్తా బుద్ధిరియం వాసవశక్తిర్మాం విశతు ॥ ౩౬౩ ॥
చక్షురదృశ్యజ్వాలభృతా వ్యాపకఖేన ప్రోల్లసతా ।
విస్తృతకాయం సందధతీ వాసవశక్తిర్మాం విశతు ॥ ౩౬౪ ॥
కాయమజస్రం వజ్రదృఢం బుద్ధిమశేషే వ్యాప్తి మతీమ్ ।
దివ్యతరంగైరాదధతీ వాసవశక్తిర్మాం విశతు ॥ ౩౬౫ ॥
మూర్ధ్ని పతంతీ వ్యోమతలాత్సంతతమంతః సర్వతనౌ ।
సంప్రవహంతీ దివ్యఝరైర్వాసవశక్తిర్మాం విశతు ॥ ౩౬౬ ॥
భానువిభాయాం భాసకతా దివ్యసుధాయాం మోదకతా ।
కాఽపి సురాయాం మాదకతా వాసవశక్త్యాం తత్త్రితయమ్ ॥ ౩౬౭ ॥
భాసయతాన్మే సమ్యగృతం మోదముదారం పుష్యతు మే ।
సాధుమదం మే వర్ధయతాన్నిర్జరభర్తు శ్శక్తిరజా ॥ ౩౬౮ ॥
కశ్చన శక్తిం యోగబలాదాత్మశరీరే వర్ధయతి ।
ఏషి వివృద్ధిం భక్తిమతః కస్యచిదేశే త్వం వపుషి ॥ ౩౬౯ ॥
సాధయతాం వా యోగవిదాం కీర్తయతాం వా భక్తిమతామ్ ।
వత్సలభావాదింద్రవధూర్గర్భభువాం వా యాతి వశమ్ ॥ ౩౭౦ ॥
యస్య సమాధిః కోఽపి భవేదాత్మమనీషా తస్య బలమ్ ।
యస్తవ పాదాంభోజరతస్తస్య ఖలు త్వం దేవి బలమ్ ॥ ౩౭౧ ॥
ద్వాదశవర్షీ యోగబలాద్యా ఖలు శక్తిర్యుక్తమతేః ।
తాం శచి దాతుం భక్తిమతే కాపి ఘటీ తే మాతరలమ్ ॥ ౩౭౨ ॥
యోగబలాద్వా ధ్యానకృతో భక్తిబలాద్వా కీర్తయతః ।
యాతు వివృద్ధిం విశ్వహితా వాసవశక్తిర్మే వపుషి ॥ ౩౭౩ ॥
దుఃఖితమేతచ్ఛ్రీరహితం భారతఖండం సర్వహితమ్ ।
త్రాతుమధీశా స్వర్జగతః సుక్షమబుద్ధిం మాం కురుతామ్ ॥ ౩౭౪ ॥
సంతు కవీనాం భర్తురిమే సుందరబంధాశుద్ధతమాః ।
సన్మణిమధ్యాః స్వర్జగతో రాజమహిష్యాః కర్ణసుఖాః ॥ ౩౭౫ ॥
॥ ఇతి తృతీయస్తబకః ॥
