కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్
ఇంద్రాణీ సప్తశతీ
చతుర్థో మాత్రాసమక స్తబకః

ఈ స్తబకం జిష్ణువైన ఇంద్రుని ప్రియసహచరి, మానవదేహంలో గూఢంగా ప్రకాశించే దివ్యశక్తి అయిన శచీదేవి — ఇంద్రాణిపై చేసిన గంభీరమైన యోగస్తుతి. ఆమె శ్వేతవర్ణమైన, అత్యంత సూక్ష్మమైన, సర్వవ్యాపకమైన దివ్యస్మితం మోహాంధకారాన్ని సంపూర్ణంగా తొలగించాలని శ్రీ గణపతి ముని ప్రార్థిస్తారు. నిరంతర వేదనతో ఆర్తనాదం చేస్తున్న భారతభూమియైన 'భారతక్షోణిని' లోకసామ్రాజ్ఞి తన కరుణతో రక్షించాలని వేడుకుంటారు.
ఈ స్తబకంలోని ప్రధాన బోధన నిద్రాణశక్తి మరియు జాగృతశక్తి మధ్యనున్న భేదం. దివ్యమాత శరీరంలో నిద్రిస్తున్నప్పటికీ, ఆమె నుండి వెలువడే స్వల్పమైన తేజస్సు వల్లనే మానవులు ఆలోచించగలుగుతున్నారు, మాట్లాడగలుగుతున్నారు, చూడగలుగుతున్నారు, వినగలుగుతున్నారు, జీవించగలుగుతున్నారు. అయితే ఆమె మేల్కొన్నప్పుడు, ఆమె శక్తి అపరిమితంగా వ్యక్తమవుతుంది. శరీరంలో ఆమె నాడీబంధాల చేతను, అహంభావం చేతను ఆవరించబడి ఉంటుందని ముని వివరిస్తారు. అందువల్ల తపోమార్గం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది — ఒక మార్గం నాడీబంధాన్ని తొలగిస్తుంది; మరొకటి మిథ్యావ్యక్తిత్వమైన అహంకారబంధాన్ని నిర్మూలిస్తుంది.
దివ్యమాత సాధకునిలో మేల్కొనే అనేక మార్గాలను ఈ స్తబకం వెల్లడిస్తుంది. మనస్సు తన మూలంలో విశ్రాంతి పొందినప్పుడు, వాక్కు తన ఉద్భవస్థానంలోకి తిరిగి లీనమైనప్పుడు, దృష్టి బాహ్యవిషయాల నుండి వెనుదిరిగి తన సూక్ష్మజ్యోతిలో నిలిచినప్పుడు, శ్రవణశక్తి అంతర్నాదం వైపు మళ్లినప్పుడు, ప్రాణచలనాన్ని నియమబద్ధంగా పరిశీలించినప్పుడు — ప్రతి సందర్భంలోనూ శచీదేవి సాధకునిలో మేల్కొని తన దివ్యలీలను ప్రదర్శిస్తుంది.
సాధారణ మనస్సు నుండి ఉద్భవించే కార్యానికి, ఆత్మ నుండి ఉద్భవించే కార్యానికి మధ్యనున్న సూక్ష్మభేదాన్ని కూడా ఈ శ్లోకాలు తెలియజేస్తాయి. అహంభావం మనస్సులో స్థిరపడినప్పుడు మనస్సే కర్తగా మారుతుంది; అటువంటి కార్యం పరిమితంగానే ఉంటుంది. కానీ “నేను” అనే భావం ఆత్మలో స్థిరపడినప్పుడు ఆత్మయే కర్తగా వెలుగుతుంది. అటువంటి కార్యం మహత్తరమైనదిగా, శక్తివంతమైనదిగా, దివ్యమైనదిగా మారుతుంది.
ఈ స్తబకంలోని యోగసంకేతాలు అత్యంత విశిష్టమైనవి. శిరస్సు చంద్రునితో, హృదయం సూర్యునితో, నేత్రాలు విద్యుత్తుతో, కుండం అగ్నితో అనుసంధానించబడతాయి. శిరస్సులో, నేత్రాలలో, హృదయంలో లేదా అగ్నికేంద్రంలో దివ్యమాతను ధ్యానించవచ్చు. ఈ విధంగా ఆమెను ధ్యానించే సాధకుడు ధన్యుడై, గౌరవానికి పాత్రుడవుతాడు. మంత్రజపాన్ని కూడా ఈ స్తబకం మహిమాపూర్వకంగా స్తుతిస్తుంది. ఆమె మంత్రాన్ని జ్ఞానపూర్వకంగా జపించే భక్తుడు ఆమె కరుణకు పాత్రుడై, సమస్త శుభకరమైన సిద్ధులను పొందుతాడని తెలియజేస్తుంది.
చివరగా, భారతదేశం ఛిన్నభిన్నమై, బలహీనమై, అన్నాభావంతో బాధపడుతున్నదని కవి హృదయవేదనతో వర్ణిస్తారు. అటువంటి భారతభూమిని రక్షించగల శక్తిని తనకు ప్రసాదించాలని ఇంద్రుని ప్రియసహచరిని వేడుకుంటారు.
అందువల్ల ఈ స్తబకం కుండలినీ జాగరణ, నాడీశుద్ధి, అహంకారవిమోచనం, అంతర్ముఖత, ప్రాణపరిశీలన, ఆత్మకర్తృత్వం, మంత్రజపం మరియు దేశరక్షణ భావాలను సమన్వయపరిచే గంభీరమైన యోగస్తుతి.
ఈ స్తబకంలోని ముఖ్యాంశాలు
• శచీదేవి శ్వేతతేజస్సు మోహాంధకారాన్ని తొలగించాలని ప్రార్థన
• బాధతో విలపిస్తున్న భారతక్షోణి రక్షణ కోసం ఆవాహన
• నిద్రాణశక్తి మరియు జాగృతశక్తి మధ్యనున్న భేదాన్ని వివరించడం
• నిద్రిస్తున్న శక్తి వల్లనే ఆలోచన, వాక్కు, దృష్టి, శ్రవణం మరియు జీవనం సాధ్యమవుతాయని బోధించడం
• నాడీబంధం మరియు అహంకారబంధాన్ని తొలగించే ద్వివిధ తపస్సు
• మనస్సు, వాక్కు, దృష్టి, అంతర్నాదం మరియు ప్రాణచలనాల ద్వారా శక్తిజాగరణ
• మనస్సు ఆధారిత కర్మకు, ఆత్మ ఆధారిత దివ్యకర్మకు మధ్యనున్న భేదం
• శిరస్సులో చంద్రుడు, హృదయంలో సూర్యుడు, నేత్రాలలో విద్యుత్తు, కుండంలో అగ్ని అనే యోగసంకేతాలు
• దివ్యమాత కరుణను పొందే సాధనంగా మంత్రజపం
• భారతదేశ రక్షణ కోసం కవికి శక్తిని ప్రసాదించమని ప్రార్థన
॥ చతుర్థో మాత్రాసమక స్తబకః ॥
శుక్లజ్యోతిః ప్రకరైర్వ్యాప్తః సూక్ష్మోఽప్యంతాన్ హరితాం హాసః ।
జిష్ణోః పత్న్యాస్తిమిరారాతిర్నిశ్శేషం మే హరతాన్మోహమ్ ॥ ౩౭౬ ॥
శృణ్వత్కర్ణా సదయాలోకా లోకేంద్రస్య ప్రియనారీ సా ।
నిత్యాక్రోశైర్విరుదద్వాణీం పాయాదేతాం భరతక్షోణీమ్ ॥ ౩౭౭ ॥
దేవేషు స్వః పరిదీప్యంతీ భూతేష్విందౌ పరిఖేలంతీ ।
శక్తిర్జిష్ణోర్ద్విపదాం సంఘే హంతైతస్యాం భువి నిద్రాతి ॥ ౩౭౮ ॥
నిద్రాణాయా అపి తే జ్యోతిర్గంధాదేతే ధరణీలోకే ।
మర్త్యాః కించత్ప్రభవంతీశే త్వం బుద్ధా చేత్కిము వక్తవ్యమ్ ॥ ౩౭౯
మేఘచ్ఛన్నోఽప్యరుణస్తేజో దద్యాదేవ ప్రమదే జిష్ణోః ।
అత్రస్థానాం భవతీగ్రంథిచ్ఛన్నాప్యేవం కురుతే ప్రజ్ఞామ్ ॥ ౩౮౦ ॥
ధ్యాయామో యత్కథయామో యత్పశ్యామో యచ్ఛృణుమో యచ్చ
జీవామో వా తదిదం సర్వం నిద్రాణాయా అపి తే భాసా ॥ ౩౮౧ ॥
నాడీబంధాదభిమానాచ్చ చ్ఛన్నా మాతర్భవతీ దేహే ।
ఏకాపాయాదితరో నశ్యేత్తస్మాద్ ద్వేధా తపసః పంథాః ॥ ౩౮౨ ॥
చిత్తం యస్య స్వజనిస్థానే ప్రజ్ఞా బాహ్యా న భవేద్యస్య ।
ఆధత్సే త్వం భువనాధీశే బుద్ధా క్రీడాం హృదయే తస్య ॥ ౩౮౩ ॥
వాణీ యస్య స్వజనిస్థానే దూరే కృత్వా మనసా సంగమ్ ।
మాతస్తత్ర ప్రతిబుద్ధా త్వం శ్లోకైర్లోకం కురుషే బుద్ధమ్ ॥ ౩౮౪ ॥
హిత్వా దృశ్యాన్యతిసూక్ష్మాయాం చక్షుర్యస్య స్వమహో వృత్తౌ ।
విశ్వాఽలిప్తా జగతాం మాతర్జాగ్రత్యస్మిన్నచలా భాసి ॥ ౩౮౫ ॥
శృణ్వన్ కర్ణో దయితే జిష్ణోరంతః శబ్దం ధ్రియతే యస్య ।
బుద్ధా భూత్వా వియతా సాధోరేకీభావం కురుషే తస్య ॥ ౩౮౬ ॥
యాతాయాతం సతతం పశ్యేద్యః ప్రాణస్య ప్రయతో మర్త్యః ।
విశ్వస్యేష్టాం తనుషే క్రీడాం తస్మిన్ బుద్ధా తరుణీంద్రస్య ॥ ౩౮౭ ॥
స్వాంతం యస్య ప్రభవేత్కార్యేష్వంబైతస్మిన్నయి నిద్రాసి ।
ఆత్మా యస్య ప్రభవేత్కార్యేష్వంబైతస్మిన్నయి జాగర్షి ॥ ౩౮౮ ॥
యస్యాఽహంతా భవతి స్వాంతే తస్య స్వాంతం ప్రభవేత్కర్తుమ్ ।
యస్యాఽహంతా భవతి స్వాత్మన్యాత్మా తస్య ప్రభవేత్కర్తుమ్ ॥
స్వాంతం యస్య ప్రభవేత్కర్తుం తత్కర్మాల్పం భవతి వ్యష్టేః ।
ఆత్మా యస్య ప్రభవేత్కర్తుం తచ్ఛ్లాఘ్యం తే బలజిత్కాంతే ॥ ౩౯౦
ఏతత్స్వాంతం హృదయాజ్జాతం శీర్షే వాసం పృథగాధాయ ।
హార్దాహంతాం స్వయమాక్రమ్య భ్రాంతానస్మాన్ కురుతే మాతః ॥
అస్మాకం భోః కురుతే బాధామస్మజ్యోతిర్జనని ప్రాప్య ।
స్వాంతే నైతత్కృతమన్యాయ్యం కాంతే జిష్ణోః శృణు రాజ్ఞి త్వమ్ ॥
స్వాంతే తేజో హృదయాదాయాచ్చంద్రే తేజో దినభర్తుర్వా ।
ఆశ్రాంతం యో మనుతే ధీరస్తస్య స్వాంతం హృది లీనం స్యాత్ ॥
మూలాన్వేషిస్ఫురదావృత్తం నీచైరాయాత్కబళీకృత్య ।
జానంత్యేకా హృదయస్థానే యుంజానానాం జ్వలసీశానే ॥ ౩౯౪ ॥
శీర్షే చంద్రో హృదయే భానుర్నేత్రే విద్యుత్కులకుండేఽగ్నిః ।
సంపద్యంతే మహసోంశైస్తే జిష్ణోః కాంతే సుతరాం శస్తే ॥ ౩౯౫ ॥
మన్వానాం త్వాం శిరసి స్థానే పశ్యంతీం వా నయనస్థానే ।
చేతంతీం వా హృదయస్థానే రాజంతీం వా జ్వలనస్థానే ॥ ౩౯౬ ॥
యో నా ధ్యాయేజ్జగతాం మాతః కశ్చిచ్ఛ్రేయానవనౌ నాఽతః ।
పూతం వంద్యం చరణం తస్య శ్రేష్ఠం వర్ణ్యం చరితం తస్య ॥ ౩౯౭ ॥
దోగ్ధ్రీం మాయాం రసనాం వా యో మంత్రం మాతర్జపతి ప్రాజ్ఞః ।
సోఽయం పాత్రం కరుణాయాస్తే సర్వం కామ్యం లభతే హస్తే ॥ ౩౯౮
ఛిన్నాం భిన్నాం సుతరాం సన్నామన్నాభావాదభితః ఖిన్నామ్ ।
ఏతాం పాతుం భరతక్షోణీం జాయే జిష్ణోః కురు మాం శక్తమ్ ॥ ౩౯౯
క్లుప్తై స్సమ్యగ్ బృహతీఛందస్యేతైర్మాత్రాసమకైర్వృత్తైః ।
కర్ణాధ్వానం ప్రవిశద్భిస్సా పౌలోమ్యంబాపరితృప్తాస్తు ॥ ౪౦౦ ॥
॥ ఇతి శ్రీభగవన్మహర్షిరమణాంతేవాసినో వాసిష్ఠస్య
నరసింహసూనోః గణపతేః కృతా ఇంద్రాణీ సప్తశతీ
చతుర్థం బార్హతం శతకం సమాప్తమ్ ॥
॥ ఇంద్రో విశ్వస్య రాజతి ॥
