కావ్యకణ్ఠ వాసిష్ఠ శ్రీ గణపతి ముని విరచితమ్
ఇంద్రాణీ సప్తశతీ
తృతీయో మణిరాగ స్తబకః
ఈ స్తబకం పురందరుని ప్రియసామ్రాజ్ఞి అయిన శచీదేవి — ఇంద్రాణి యొక్క దివ్యరూపాన్ని పవిత్రంగా వర్ణించే 'దివ్యరూపవర్ణన'. సమస్త జ్యోతులకు నిరంతరం శాంతిని ప్రసాదించే ఆమె నిర్మలస్మితంలోని అతి చిన్న కాంతిరేఖ అయినా తన పాపాన్ని తొలగించాలని శ్రీ గణపతి ముని ప్రార్థిస్తూ ఈ స్తబకాన్ని ప్రారంభిస్తారు. అనంతరం సజ్జనుల దుఃఖాలను నశింపజేసే దేవిగా, భారతదేశపు బాధలను తొలగించే కరుణామయిగా ఆమెను ఆవాహన చేస్తారు.
ఈ శ్లోకాలలో దివ్యమాత కమలపాదాల నుండి శిరస్సు వరకు ఆమె ప్రతి అవయవాన్ని దివ్యశక్తికి అధిష్ఠానంగా భావించి ఆరాధిస్తారు. ఆమె పాదాలు తేజోవంతమైనవిగా, సుందరమైనవిగా, దేవతలచే పూజింపబడేవిగా, నమస్కరించిన వారి పాపాలను నశింపజేయగల పవిత్రశరణుగా స్తుతించబడతాయి. ఆమె ఊరువులు, నడుము, నాభి, బాహువులు, కంఠం, ముఖం, నేత్రాలు, నాసిక, కపోలాలు, చెవులు, లలాటం, అధరాలు, చిరునవ్వు, కేశాలు — ఇవన్నీ సున్నితమైన, శ్రేష్ఠమైన కవిచిత్రాలతో వర్ణించబడతాయి. అయితే ఇది కేవలం శారీరక సౌందర్యవర్ణన మాత్రమే కాదు; ఆమె ప్రతి అవయవం ఒక విశ్వతత్త్వాన్ని వ్యక్తం చేస్తుంది.
ఆమె కటిప్రదేశం భూమి యొక్క పరిమాణంతో, మధ్యభాగం ఆకాశవిస్తారంతో, నాభి సమస్త లోకాలకు కేంద్రబిందువుతో పోల్చబడుతుంది. ఆమె స్తనాలు అమృతపోషణాన్ని ధరించిన స్వర్ణపాత్రలుగా వర్ణించబడతాయి. లోకాలను పోషించే శక్తి, సృష్టిరక్షణ కోసం ఇంద్రునికి బలాన్ని ప్రసాదించే మహాశక్తి వాటిలో నిక్షిప్తమై ఉన్నదని కవి దర్శిస్తారు. పుష్పమాలికలవలె సుకుమారమైన ఆమె బాహువులు, విరోధశక్తులను సంహరించగల భయంకరమైన పరాక్రమాన్ని కూడా కలిగివున్నాయి.
ఈ స్తబకం శచీదేవిని 'త్రిగుణాత్మక ప్రకృతిగా' కూడా దర్శింపజేస్తుంది. ఆమె స్మితంలోని శ్వేతవర్ణం సత్త్వాన్ని, కేశాల నీలకృష్ణవర్ణం తమస్సును, అధరాల అరుణవర్ణం రజస్సును సూచిస్తాయి. స్వర్గలోకంలోని సమస్త సౌందర్యానికి సారస్వరూపిణిగా, ఇంద్రుని నేత్రాలకు పరమసౌభాగ్యంగా, భారతదేశ రక్షణ కోసం నరసింహుని కుమారుడైన శ్రీ గణపతి మునిని సమర్థునిగా తీర్చిదిద్దే జగన్మాతగా ఆమె ఆరాధించబడుతుంది.
అందువల్ల ఈ స్తబకం దివ్యమాత శరీరసౌందర్యాన్ని మాత్రమే వర్ణించదు. ఆమె ప్రతి అవయవంలో నిక్షిప్తమైన విశ్వశక్తిని, పోషణతత్త్వాన్ని, రక్షణసామర్థ్యాన్ని, త్రిగుణప్రకృతిని మరియు పరమమాతృత్వాన్ని వెల్లడిస్తుంది. సౌందర్యమే శక్తిగా, కోమలత్వమే పరాక్రమంగా, దివ్యరూపమే విశ్వరూపంగా ఇందులో దర్శనమిస్తుంది.
ఈ స్తబకంలోని ముఖ్యాంశాలు
• ఇంద్రాణి దివ్యరూపానికి పవిత్రమైన అవయవవర్ణన
• పాపాలను నశింపజేసే శరణుగా ఆమె కమలపాదాల ఆరాధన
• ఆమె దేహంలోని ప్రతి అవయవంలో విశ్వతత్త్వాల ప్రతీకాత్మక దర్శనం
• లోకాలను పోషించే, రక్షించే దివ్యశక్తిగా ఆమెను స్తుతించడం
• కోమలమైన సౌందర్యమే అపారశక్తిగా వ్యక్తమవుతుందని బోధించడం
• శ్వేతస్మితం, నీలకేశాలు, అరుణాధరాల ద్వారా త్రిగుణప్రకృతి దర్శనం
• భారతదేశ రక్షణ కోసం శ్రీ గణపతి మునికి శక్తిని ప్రసాదించమని ప్రార్థన
ఇంద్రో విశ్వస్య రాజతి
॥ తృతీయో మణిరాగ స్తబకః ॥
జ్యోతిషాం నృపతిః సకలానాం శాంతిమేవ సదాభిదధానః ।
నిర్మలో హరతాత్సురరాజ్ఞీ మందహాసలవో మమ పాపమ్ ॥ ౪౫౧ ॥
దుష్టలోకదవిష్ఠపదాబ్జా శిష్టశోకనివారణదక్షా ।
నాకలోకమ హీపతిరామా భారతస్య ధునోత్వసుఖాని ॥ ౪౫౨ ॥
దేవమౌళిమణీకిరణేభ్యో విక్రమం స్వయమేవ దదానా ।
దేవరాజవధూపదపద్మ శ్రీస్తనోతు సదా మమ భద్రమ్ ॥ ౪౫౩ ॥
దేవి తే వదనం బహుకాంతం సాక్షి తత్ర పురందరచేతః ।
అంబ తే చరణావతికాంతావత్ర సాక్షి మనః స్మరతాం నః ॥ ౪౫౪ ॥
భాసురం సురసంహతివంద్యం సుందరం హరిలోచనహారి ।
పావనం నతపాపవిదారి స్వర్గరాజ్ఞి పదం తవ సేవే ॥ ౪౫౫ ॥
జంఘికే జయతస్తవ మాతః సంఘ ఏవ రుచాం యదధీనః ।
వాసవస్య దృశాం చ సహస్రం యద్విలోకనలోభవినమ్రమ్ ॥ ౪౫౬
సక్థినీ తవ వాసవకాంతే రామణీయకసారనిశాంతే ।
వందతే వినయేన మమేయం వందినస్తవ పావని వాణీ ॥ ౪౫౭ ॥
ఇంద్రనారి కటిస్తవ పృథ్వీమండలస్యతులా మహనీయే ।
మధ్యమో నభసః ప్రతిమానం భోగినాం భువనస్య చ నాభిః ॥ ౪౫౮
ధీరతాం కురుతే విగతాసుం సా సుపర్వపతేర్నిశితాగ్రా ।
సా తవాంబ మనోభవశస్త్రీ రోమరాజిరఘం మమ హంతు ॥ ౪౫౯ ॥
రోమరాజి భుజంగశిశుస్తే దేవి దేవపతేర్హృదయస్య ।
దంశనేన కరోత్యయి మోహం జీవితాయ చిరాయ విచిత్రమ్ ॥ ౪౬౦
పూర్ణహేమఘటావివ శక్రావాహితాం దధతావయి శక్తిమ్ ।
విశ్వపోషణకర్మణి దక్షావంబ దుగ్ధధరౌ జయతస్తే ॥ ౪౬౧ ॥
లోకమాతరురోరుహపూర్ణస్వర్ణకుంభగతా తవ శక్తిః ।
లోకపాలనకర్మణి వీర్యం దేవి వజ్రధరస్య బిభర్తి ॥ ౪౬౨ ॥
అక్షయామృతపూర్ణఘటౌ తే శక్రపత్నికుచౌ తవ పీత్వా ।
లోకబాధకభీకరరక్షో ధూననే ప్రభభూవ జయంతః ॥ ౪౬౩ ॥
హస్తయోస్తవ మార్దవమింద్రో భాషతాం సుషమామపి దేవః ।
దాతృతామనయోర్మునివర్గో వర్ణయత్యజరే పటుతాం చ ॥ ౪౬౪ ॥
పుష్పమాల్యమృదోరపి బాహోః శక్తిరుగ్రతమాశరనాశే ।
దృశ్యతే జగతామధిపే తే భాషతాం తవ కస్తనుతత్త్వమ్ ॥ ౪౬౫ ॥
కంబుకంఠి తవేశ్వరి కంఠస్తారహారవితానవిరాజీ ।
దేవరాడ్భుజలోచనపథ్యో దేవి మే భణతాద్బహుభద్రమ్ ॥ ౪౬౬ ॥
ఆననస్య గభస్తినిధేస్తే రామణీయకమద్భుతమీష్టే ।
అప్యమర్త్యనుతాఖిలసిద్ధేర్వాసవస్య వశీకరణాయ ॥ ౪౬౭ ॥
న ప్రసన్నమలం రవిబింబం చంద్రబింబమతీవ న భాతి ।
సుప్రసన్నమహోజ్వలమాస్యం కేన పావని తే తులయామః ॥ ౪౬౮
లోచనే తవ లోకసవిత్రి జ్యోతిషశ్శవసశ్చనిధానే ।
వక్తుమబ్జసమే నను లజ్జే ధోరణీమనుసృత్య కవీనామ్ ॥ ౪౬౯ ॥
ఆయతోజ్జ్వలపక్ష్మలనేత్రా చంపకప్రసవోపమనాసా ।
రత్నదర్పణరమ్యకపోలా శ్రీలిపిద్యుతిసుందరకర్ణా ॥ ౪౭౦ ॥
అష్టమీశశిభాసురభాలా వి ష్టపత్రయచాలకలీలా ।
స్మేరచారుముఖీ సురభర్తుః ప్రేయసీ విదధాతు శివం మే ॥ ౪౭౧ ॥
మందహాసలవేషు వలక్షా మేచకా చికురప్రకరేషు ।
శోణతామధరే దధతీ సా రక్షతు ప్రకృతిస్త్రిగుణా నః ॥ ౪౭౨ ॥
సర్వలోకవధూజనమధ్యే యాం శ్రుతిస్సుభగామభిధత్తే ।
యా దివో జగతో రుచిసారస్తాం నమామి పురందరరామామ్ ॥ ౪౭౩
స్వర్గభూపతిలోచనభాగ్యశ్రీశ్శరీరవతీ జలజాక్షీ ।
భారతస్య కరోతు సమర్థం రక్షణే నరసింహతనూజమ్ ॥ ౪౭౪ ॥
లోకమాతురిమే రమణీయాః పాకశాసనచిత్తరమణ్యాః ।
అర్పితాః పదయోర్విజయంతాం సత్కవేః కృతయో మణిరాగాః ॥
॥ ఇతి తృతీయస్తబకః ॥