ಕಾವ್ಯಕಣ್ಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀಗಣಪತಿಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್
ಉಮಾಶತಕಂ
ಚತುರ್ಥಂ ದಶಕಮ್ - ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತವೃತ್ತಮ್

ಉಮಾ ಶತಕಂ – ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ
ಉಮಾ ಶತಕಂ ಎಂಬುದು ಪರಮಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾದ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅರ್ಧಾಂಗಿಯಾದ ದಿವ್ಯಮಾತೆ ಉಮಾದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಕಾವ್ಯಕಂಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಯವರು ರಚಿಸಿದ ಗಂಭೀರವಾದ ನೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸ್ತೋತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಮಾದೇವಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಕಾಪಾಡುವ ವಿಶ್ವಮಾತೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅಂತರಂಗದ ಚೈತನ್ಯಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಜ್ಞಾನ, ಪವಿತ್ರತೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುವ ಪರಮ ದೈವಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಮಾದೇವಿ ಪಾರ್ವತೀ, ಗೌರೀ, ಚಂಡೀ, ಕಾಳಿಕಾ, ಅಂಬಿಕಾ, ರೇಣುಕಾ, ಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಕಂದರ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಅನೇಕ ದಿವ್ಯರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆ ಕೈಲಾಸ, ಅರುಣಾಚಲ, ಕಾಶಿ ಮುಂತಾದ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಧಕನ ಹೃದಯಪದ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ, ದೇಹದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪರಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಭಕ್ತಿ, ಮಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ, ಯೋಗ, ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಒಂದಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಉಮಾ ಶತಕಂನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಭಾವವೆಂದರೆ — ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ, ಅಂತರಂಗದ ಮಲಿನತೆಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ, ಚಂಚಲವಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ, ಭಕ್ತನನ್ನು ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿಸುವ ತಾಯಿಯ ಕೃಪೆ. ಕವಿಯವರು ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮುಂತಾದ ಬಲಹೀನತೆಗಳನ್ನು ಪದೇಪದೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಲೋಕಬಾಧೆಗಳಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಔಷಧಿಯಾದ ತಾಯಿಯ ಕರುಣಾಕಟಾಕ್ಷವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಉಮಾದೇವಿಯ ಪವಿತ್ರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಪರಮ ಶರಣ್ಯವೆಂದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತದೆ. ತಾಯಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಧ್ಯಾನಿಸುವುದೂ ಸಹ ಲೋಕಸಂಪತ್ತಿಗಿಂತ, ಕವಿತ್ವನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕಿಂತ, ಸ್ವರ್ಗಸುಖಗಳಿಗಿಂತ ಮಹತ್ತರವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತನಿಗೆ ತಾಯಿಯ ಕೃಪೆಯೇ ಮಾರ್ಗ, ರಕ್ಷಣೆ, ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಮಗಮ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಉಮಾ ಶತಕಂದ ವಿಶೇಷತೆ ಅದರ ಕಾವ್ಯಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆಳಗಳ ಅಪರೂಪದ ಸಮನ್ವಯದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅಂತರಂಗ ಸಾಧನೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಸ್ತೋತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಬಾಹ್ಯಪೂಜೆಯಿಂದ ಅಂತರ್ಮುಖ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ, ಭಾವಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯಿಂದ ಯೋಗಿಕ ಜಾಗೃತಿಗೆ, ಕರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ದೈವಕೃಪೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದತ್ತ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಸಾಧಕನನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
ಉಮಾ ಶತಕಂವನ್ನು ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಘ್ನಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ, ದುಃಖಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಭಕ್ತಿ ಜಾಗೃತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಮಾತೆಯ ಕರುಣಾಕಟಾಕ್ಷ ಪ್ರಸಾದವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಬಲಹೀನತೆಯನ್ನು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ಧ್ಯಾನವಾಗಿ, ಬಂಧನವನ್ನು ವಿಮುಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಲ್ಲ ಪರಮಮಾತೆ ಉಮಾದೇವಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶರಣಾಗಲು ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಸಾಧಕನಿಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ.
॥ ಕಾವ್ಯಕಣ್ಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀಗಣಪತಿಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್ ಉಮಾಶತಕಮ್ ॥
ಚತುರ್ಥಂ ದಶಕಮ್ - ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತವೃತ್ತಮ್
ಕಾಲಾಮ್ಭೋಧರಚಾರುಸಾನ್ದ್ರಕಬರೀ ಪೂರ್ಣೇನ್ದುಬಿಮ್ಬಾನನಾ
ತಾಟಙ್ಕದ್ಯುತಿಧೌತಗಣ್ಡಫಲಕಾ ತಾಮ್ಬೂಲರಕ್ತಾಧರಾ ।
ಪ್ರಾಲೇಯದ್ಯುತಿಬಾಲಕೇನ ರಚಿತೋತ್ತಂಸಾ ಹರಾಙ್ಕಾಸನಾ
ಶಾನ್ತಾ ನೂತನಪಲ್ಲವಾಭಚರಣಾ ಭೂತ್ಯೈ ಶಿವಾ ಚಿನ್ತ್ಯತೇ ।। ೩೧ ।।
ಶ್ರೀಪಾದಂ ತವಶೈಲರಾಜದುಹಿತಃ ಭಾಸ್ವತ್ಕರಾಸ್ಫಾಲನ
ಪ್ರೋದ್ಬುದ್ಧಾಮ್ಬುಜಸುನ್ದರಂ ಶ್ರುತಿವಧೂಚೂಡಾತಟೀಲಾಲಿತಮ್ ।
ವನ್ದನ್ತಾಂ ತ್ರಿದಿವೌಕಸೋ ವಶಮಿತಃ ಸಂವಾಹಯತ್ವೀಶ್ವರೋ
ಯೋಗೀ ಧ್ಯಾಯತು ವನ್ದಿವದ್ಭಗವತಿ ಪ್ರಸ್ತೌತಿ ಸೋಽಯಂ ಜನಃ ।। ೩೨ ।।
ಯಸ್ಯಾಶ್ಚಾಮರಧಾರಿಣೀ ಸರಸಿಜಪ್ರಾಸಾದಸಞ್ಚಾರಿಣೀ
ವಾಗ್ದೇವೀ ಹೃದಯೇಶ್ವರಪ್ರಭೃತಯೋ ನಾಕೌಕಸಃ ಕಿಙ್ಕರಾಃ ।
ದೇವಃ ಕೈರವಬನ್ಧುಕೋರಕಧರೋ ಲೀಲಾಸಹಾಯಃ ಸಖಾ
ತಸ್ಯಾಃ ಪಾದಸರೋಜವನ್ದಿಪದವೀಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋಽಸ್ಮ್ಯಹಂ ಭಾಗ್ಯತಃ ।। ೩೩ ।।
ಪಾದಸ್ಯ ಕ್ರಿಯತೇ ಕ್ಷಣಾನ್ಕತಿಚನ ಧ್ಯಾನಂ ಜಗದ್ಧಾತ್ರಿ ತೇ ಯತ್ತಸ್ಯೇಭಘಟಾಕುಲಾಙ್ಗನಮಹೀಶ್ರೀರ್ನಾನುರೂಪಂ ಫಲಮ್ ।
ನೋದ್ಗಾರೋ ಮಧುಮಾಧುರೀಮದಮುಷಾಂ ಸ್ವಾಭಾವಿಕೋ ವಾ ಗಿರಾಂ
ಸಾಧೀಯಸ್ತು ಫಲಂ ಯದೀಶ್ವರಿ ಪುನರ್ಧ್ಯಾತುಂ ಮತಿರ್ಜಾಯತೇ ।। ೩೪।।
ದೇವಿ ತ್ವಚ್ಚರಣಾರವಿನ್ದಯುಗಲಧ್ಯಾನಸ್ಯ ಕೇಚಿತ್ಫಲಂ
ಮನ್ಯನ್ತೇ ರಥವಾಜಿಸಾಮಜವಧೂಸೌಧಾದಿರೂಪಾಂ ಶ್ರಿಯಮ್ ।
ಪೀಯೂಷದ್ರವಸಾರವೈಭವಮುಷಾಂ ವಾಚಾಂ ಪರೇ ಪಾಟವಂ
ಪ್ರಾಜ್ಞಾಃ ಸಾಧನಮಾದಿತಃ ಪರಿಣತೌ ಪ್ರಾಹುಃ ಫಲಂ ತತ್ಸ್ವಯಮ್ ।। ೩೫।।
ಲೋಭಃ ಕುತ್ರಚಿದಸ್ತಿ ಕುತ್ರಚಿದಸೌ ರೋಷಃ ಪರಂ ಭೀಷಣಃ
ಕುತ್ರಾಪ್ಯೇಷ ಮನೋಭವೋಽತಿಮಲಿನೇ ಸ್ವಾನ್ತೇ ನಿಶಾನ್ತೇ ಮಮ ।
ಏತಸ್ಯಾಪ್ಯಹಹಾದ್ರಿರಾಜತನುಜೇ ಕೋಣೇ ತ್ವದೀಯಂ ಪದಂ
ಖೇಟೀಮಸ್ತಕಲಾಲಿತಂ ಶುಚಿತಮಂ ವಾಞ್ಛಾಮಿ ಕರ್ ತುಂ ಖಲಃ ।। ೩೬ ।।
ಕನ್ದರ್ಪೇಣ ನಿವಾರಿತಂ ಪ್ರಹಸತಾ ಲೋಭೇನ ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸಿಜಂ
ಮಾತ್ಸರ್ಯೇಣ ತಿರಸ್ಕೃತಂ ಮದಮಹಾನಾಗೇನ ಚಾಽಭಿದ್ರುತಮ್ ।
ದುರ್ಭ್ರಾನ್ತ್ಯಾ ಗಲಹಸ್ತಿ ತಂ ಬತ ಪುನಃ ಕ್ರೋಧೇನ ಧೂತಂ ಬಲಾ-
ದಪ್ಯೇತತ್ಪದಮಮ್ಬ ತೇ ವಿಶತಿ ಮೇ ಚೇತೋಽಸ್ಯ ವರ್ಣ್ಯಾ ಕೃಪಾ ।। ೩೭।।
ಉದ್ದೀಪ್ಯನ್ನಖರಾಂಶುಜಾಲಜಟಿಲಸ್ತ್ವತ್ಪಾದಕಣ್ಠೀರವೋ
ಯಾವನ್ಮೀಲಿತಲೋಚನಃ ಶಶಿಕಲಾಚೂಡಾಮಣೇರ್ವಲ್ಲಭೇ ।
ತಾವಲ್ಲೋಭಕಿಟಿಪ್ರಖೇಲತಿ ಮುದಂ ಪುಷ್ಣಾತಿ ಕಾಮದ್ವಿಪೋ
ರೋಷದ್ವೀಪಿಪತಿಶ್ಚ ಗರ್ಜತಿತರಾಂ ಮನ್ಮಾನಸೇ ಕಾನನೇ ।। ೩೮ ।।
ಚಾಞ್ಚಲ್ಯಂ ಹೃದಯಸ್ಯ ನಶ್ಯತಿ ಕಥಂ ಯುಷ್ಮತ್ಪ್ರಸಾದಂ ವಿನಾ
ತ್ವಂ ವಾ ದೇವಿ ಕಥಂ ಪ್ರಸೀದಸಿ ಯದಿ ಸ್ಥೈರ್ಯಾದಪೇತಂ ಮನಃ ।
ಅನ್ಯೋನ್ಯಾಶ್ರಯದೋಷ ಏಷ ಸುಮಹಾನನ್ಯಾಂ ವಿಧಿಂ ಸ್ಥಾಪಯ-
ತ್ಯಸ್ಮಾಕಂ ವರದೇ ತವೋತ ಕರುಣಾಂ ನಿರ್ಹೇತುಕಾಂ ಜನ್ತುಷು ।। ೩೯ ।।
ಭಕ್ತಿರ್ಮೇ ತ್ವಯಿ ಭರ್ಗಪತ್ನಿ ಮಹತೀ ಧ್ಯಾತುಂ ಚ ವಾಞ್ಛಾಮಿ ತೇ
ಪಾದಾಮ್ಭೋಜಯುಗಂ ತಥಾಪಿ ಚಲತಾಂ ಚೇತೋ ನ ಮೇ ಮುಞ್ಚತಿ ।
ಕಾಮಾಃ ಸನ್ತಿ ಸಹಸ್ರಶೋ ನಗಸುತೇ ಪಶ್ಚಾದ್ಬ್ರವೀಮ್ಯಗ್ರತಃ
ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಸ್ಥಿರತಾಂ ಪ್ರದೇಹಿ ಕರುಣಾ ಯದ್ಯಸ್ತಿ ತೇ ವಸ್ತುತಃ ।। ೪೦।।
