ಕಾವ್ಯಕಂಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್ ಉಮಾಸಹಸ್ರಮ್
ಉಮಾಸಹಸ್ರಂ
ಏಕತ್ರಿಂಶಃ ಸ್ತಬಕಃ - ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತಮ್

“ನಾಮವೈಭವಂ” — ಅಂದರೆ “ದಿವ್ಯನಾಮದ ಮಹಿಮೆ” ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಮೂವತ್ತೊಂದನೇ ಸ್ತಬಕವು, ಉಮಾದೇವಿಯ ಪವಿತ್ರನಾಮಗಳನ್ನು ಜಪಿಸುವುದು, ಕೀರ್ತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಗಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿ ತಮ್ಮ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನೂ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಪದೇಪದೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ದೇವಿಯನ್ನು ಅಂಬಾ, ಭವಾನೀ, ಭದ್ರಾ, ದುರ್ಗಾ ಮೊದಲಾದ ಪವಿತ್ರನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಯುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಪಾಪವನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಭಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಧಕನನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಹಾಗೂ ವಿಮುಕ್ತಿಯತ್ತ ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ *ನಾಮವೈಭವಂ* ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮುಚಿತವಾಗಿದೆ. ಸ್ತಬಕದಾದ್ಯಂತ **ದೇವಿಯ ನಾಮದಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿರುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಮಾಧುರ್ಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾಸಾಮರ್ಥ್ಯ** ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ.
ಮುನಿ ನಾಮಸಂಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವೂ ನೇರವೂ ಆದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ವ್ರತ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವಿಯ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾಧನೆಗಳು ನೀಡಬೇಕಾದ ಫಲಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯ ನಾಮವನ್ನು ಅಮೃತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಧುರವಾದದ್ದು, ಪ್ರಿಯೆಯ ಅಧರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮನೋಹರವಾದದ್ದು, ಗಂಗಾನದಿಯಂತೆ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವುದು, ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ *ನಾಮ*ವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಶಬ್ದಚಿಹ್ನೆಯಲ್ಲ; ಅದು **ದೇವಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹವು ನೇರವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಶಬ್ದತೇಜೋಮಯ ಮಾಧ್ಯಮ**.
ಈ ಸ್ತಬಕದಲ್ಲಿ ಮುನಿಯವರ **ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ, ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ಪ್ರೇರಣೆ, ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ, ಉಪಮಾನನೈಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಚಮತ್ಕಾರಭರಿತ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವಾದಶೈಲಿ** ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಮಾನವರು ಸುಲಭವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ಉಪಾಯಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡುವ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅವರು ಕೆಲವೆಡೆ ಚಮತ್ಕಾರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಿ, ದೇವಿಯ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಪಮಾನಗಳೂ ದೇವಿಯ ನಾಮಮಹಿಮೆಯ ಮುಂದೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರಿಸುವುದು ಅವರ ಕಾವ್ಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.
**ಉಪಜಾತಿ ಛಂದಸ್ಸು** ಈ ಸ್ತಬಕದಲ್ಲಿನ ಉಪದೇಶ, ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲಾಸಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಹೊತ್ತು ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತಾಯದ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ನಾಮಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸರಹಿತರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾರರು, ಆದರೆ ಸಿದ್ಧರೇ ಅದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಗಾನಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಮುನಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಸ್ತಬಕವು **ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯನ್ನೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗವಾಗಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾದ ಸಾಧನವಾಗಿ** ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
॥ ಏಕತ್ರಿಂಶಃ ಸ್ತಬಕಃ - ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತಮ್ ॥
ನಾಮವೈಭವಮ್
ದರಸ್ಮಿತಶ್ರೀಕಪಟಾ ಸುಪರ್ವಸ್ರೋತಸ್ವಿನೀ ಪರ್ವತಜಾಸ್ಯಜಾತಾ ।
ಪಂಕಂ ಮಮ ಕ್ಷಾಲಯತಾದಶೇಷಂ ಸಂಸಾರಮಗ್ನೇ ಹೃದಯೇ ವಿಲಗ್ನಮ್ ॥ ೭೫೧ ॥
ಹರಾಟ್ಟಹಾಸೇನ ಸಮಂ ಮಿಲಿತ್ವಾ ಪಿತ್ರೇವ ಪುತ್ರೋ ಗುರುಣೇವ ಶಿಷ್ಯಃ ।
ವಿಭ್ರಾಜಮಾನೋ ಮಮ ಶಂ ಕರೋತು ಹಾಸಾಂಕುರಃ ಕೇಸರಿವಾಹನಾಯಾಃ ॥ ೭೫೨ ॥
ನಮಶ್ಶಿವಾಯೈ ಭಣತ ದ್ವಿಪಾದೋ ಯುಷ್ಮಾಕಮಗ್ರ್ಯಾಂ ಧಿಷಣಾಂ ದಧತ್ಯೈ ।
ಆಧಾರಚಕ್ರೇಶಿತುರಂಬಿಕಾಯೈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಚಕ್ರಸ್ಯ ವಿಧಾಯಿಕಾಯೈ ॥ ೭೫೩ ॥
ನದಂತಿ ಗಾವೋಽಪಿ ವಿಶಿಷ್ಟಕಾಲೇಷ್ವಂಬೇತಿ ಯೋ ನಾಹ್ವಯತೇ ಸ ಕಿಂ ನಾ ।
ಲಕ್ಷ್ಯಂ ಪುನಃ ಪ್ರಾಣವದಸ್ತು ಸರ್ವಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಚಾಂತರ್ಹಿ ಪರಾಽಸ್ತಿ ಶಕ್ತಿಃ ॥ ೭೫೪ ॥
ಆತ್ಮನ್ಯುತಾನ್ಯತ್ರ ವಿಧಾಯ ಲಕ್ಷ್ಯಂ ತಾಂ ಶಕ್ತಿಮಾದ್ಯಾಮಖಿಲೇಷು ಸುಪ್ತಾಮ್ ।
ಯಾವತ್ಪ್ರಬೋಧಂ ಮುಹುರಾಹ್ವಯಸ್ವ ಪ್ರಬುಧ್ಯತೇ ಸಾ ಯದಿ ಕಿನ್ವಸಾಧ್ಯಮ್ ॥ ೭೫೫ ॥
ಯೇ ನಾಮ ಶಾಂತಿಂ ಪರಮಾಂ ವಹಂತೋ ನಾಮಾನಿ ಶೀತಾಚಲಪುತ್ರಿಕಾಯಾಃ ।
ಸಂಕೀರ್ತಯಂತೋ ವಿಜನೇ ವಸಂತಿ ಜಯಂತತಾತಾದಪಿ ತೇ ಜಯಂತಿ ॥ ೭೫೬ ॥
ನಾಮಾನಿ ಸಂಕೀರ್ತಯತಾಂ ಜನಾನಾಂ ಕಾರುಣ್ಯವತ್ಯಾಃ ಕರಿವಕ್ತ್ರಮಾತುಃ ।
ಪುನರ್ಜನನ್ಯಾ ಜಠರೇ ನಿವಾಸಾದಾಯಾಸವತ್ತಾ ಭವತೀತಿ ಮಿಥ್ಯಾ ॥ ೭೫೭ ॥
ಪಾಪೈಸ್ಸಮಂತಾತ್ಸಮಭಿದ್ರುತೋಽಪಿ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ತೇ ವಿಕ್ರಮಮಸ್ಮಿ ಧೀರಃ ।
ನ ಚೇದ್ರಸಜ್ಞೇ ಭವತೀ ಬ್ರವೀತಿ ನಾಮಾನಿ ಶೀತಾಂಶುಭೃತೋ ಹತೋಽಹಮ್ ॥ ೭೫೮ ॥
ದೇಹೀತಿ ಸಂಪಲ್ಲವದರ್ಪಿತಾನಾಂ ದ್ವಾರೇಷು ಘೋಷಂ ಕುರುಷೇ ಪರೇಷಾಮ್ ।
ಭವಾನಿ ಭದ್ರೇ ಭುವನಾಂಬ ದುರ್ಗೇ ಪಾಹೀತಿ ನಾಯಾತಿ ಕಿಮಂಬ ಜಿಹ್ವೇ ॥ ೭೫೯ ॥
ವಾಕ್ಯಾನಿ ವಕ್ತುಂ ಯದಿ ತೇ ರಸಜ್ಞೇ ರಸೋಜ್ಜ್ವಲಾನಿ ವ್ಯಸನಂ ಗರೀಯಃ ।
ಕಿಂ ವಾ ನಮೋಂತಾನಿ ಸುಧಾಂ ಕಿರಂತಿ ನಾಮಾನಿ ನೋ ಸಂತಿ ಕುಮಾರಮಾತುಃ ॥ ೭೬೦ ॥
ಯದ್ ಗೀಯತೇ ಶೈಲಸುತಾಭಿಧಾನಂ ತದೇವ ಬೋಧ್ಯಂ ಸುಕೃತಂ ಪ್ರಧಾನಮ್ ।
ಅಜ್ಞಾನಿಲೋಕಸ್ಯ ಕೃತೇ ಭಣಂತಿ ಯಜ್ಞಾದಿಪುಣ್ಯಾನಿ ಪರಾಣಿ ವಿಜ್ಞಾಃ ॥ ೭೬೧ ॥
ಸಾಮ್ನಾ ಪ್ರಯುಕ್ತೇನ ಜಗದ್ವಶೇ ಸ್ಯಾತ್ ನಾಮ್ನಾ ಸದೋಕ್ತೇನ ಜಗದ್ವಿನೇತ್ರೀ ।
ವೇದೋಭಯಂ ಸಮ್ಯಗಿದಂ ಕೃತೀ ಯೋ ಭವೇ ಭಯಂ ತಸ್ಯ ಕುತೋಽಪಿ ನ ಸ್ಯಾತ್ ॥ ೭೬೨ ॥
ಸಂಕೀರ್ತನಾತ್ತುಷ್ಯತಿ ಶರ್ವಯೋಷಾ ತುಷ್ಟಾ ತ್ವಭೀಷ್ಟಂ ನ ದದಾತಿ ನೈಷಾ ।
ಇಮಂ ತ್ವವಿಜ್ಞಾಯ ಜಗತ್ಯುಪಾಯಂ ವ್ರಜಂತ್ಯಪಾಯಂ ಬಹುಧಾ ಮನುಷ್ಯಾಃ ॥ ೭೬೩ ॥
ಭಾಷೇ ಭುಜಂಗಾಭರಣಪ್ರಿಯಾಯಾ ನಾಮಾನಿ ಕಾಮಾನಿತರಾನ್ ವಿಹಾಯ ।
ಅಪಿ ಪ್ರಪಂಚಾತಿಗಘೋರಕೃತ್ಯಂ ಕರೋತು ಕಿಂ ಮಾಂ ತರಣೇರಪತ್ಯಮ್ ॥ ೭೬೪ ॥
ಯಜ್ಞೇನ ದಾನೈಃ ಕಠಿನವ್ರತೈರ್ವಾ ಸಿದ್ಧಿಂ ಯ ಇಚ್ಛೇತ್ಸ ಗ್ರಹೀತುಮಿಚ್ಛೇತ್ ।
ಮಾತುಃ ಶಯಾನೋಽಂಕತಲೇ ಶಶಾಂಕಂ ಮಹೇಶ್ವರೀಂ ಕೀರ್ತಯತಸ್ತು ಸಿದ್ಧಿಃ ॥ ೭೬೫ ॥
ರಹಸ್ಯತಂತ್ರಾಣಿ ವಿವಿಚ್ಯ ದೂರಂ ವ್ಯಾಜಂ ವಿಮುಚ್ಯ ಪ್ರವದಾಮಿ ಸಾರಮ್ ।
ನಾಮೈವ ಕಾಮಾರಿಪುರಂಧ್ರಿಕಾಯಾಃ ಸಿದ್ಧೇರ್ನಿದಾನಂ ನ ಮಖೋ ನ ದಾನಮ್ ॥ ೭೬೬ ॥
ಪೀಯೂಷಮೀಷನ್ಮಧುರಂ ಭಣಂತಿ ಯೇ ನಾಮ ರಾಮಾಧರಪಾನಲೋಲಾಃ ।
ಕಾಮಾರಿರಾಮಾಹ್ವಯಗಾನಲೋಲಾಃ ಕವೀಶ್ವರಾಃ ಕಾಂಜಿಕಮಾಲಪಂತಿ ॥ ೭೬೭ ॥
ಸುಧಾಘಟಃ ಕೋಽಪ್ಯಧರೋ ವಧೂನಾಂ ಕವಿಸ್ಸುಧಾತೋಯಧರೋಽಭಿಧೇಯಃ ।
ಅಯಂ ಸುಧಾವೀಚಿವಿತಾನಮಾಲೀ ನಾಮಪ್ರಣಾದೋ ನಗಕನ್ಯಕಾಯಾಃ ॥ ೭೬೮ ॥
ಸುರಾಲಯೇ ಭಾತಿತರಾಂ ಸುಧೈಕಾ ಸುಧಾ ಪರಾ ವಾಚಿ ಮಹಾಕವೀನಾಮ್ ।
ಬಿಂಬಾಧರೇ ಕಂಜದೃಶಾಂ ಸುಧಾಽನ್ಯಾ ಸುಧೇತರಾ ನಾಮನಿ ಲೋಕಮಾತುಃ ॥ ೭೬೯ ॥
ಮಾಧುರ್ಯಮಾಭಾತ್ಯಧರೇ ವಧೂನಾಂ ಚಕೋರಬಂಧೋಃ ಶಕಲೇ ಪ್ರಸಾದಃ ।
ತ್ರಿಸ್ರೋತಸೋ ವಾರಿಣಿ ಪಾವನತ್ವಂ ತ್ರಯಂ ಚ ನಾಮ್ನಿ ತ್ರಿಪುರಾಂಬಿಕಾಯಾಃ ॥ ೭೭೦ ॥
ಯಾ ಮಾಧುರೀ ಪ್ರೇಮಭರೇಣ ದಷ್ಟೇ ಜಾಗರ್ತಿ ಕಾಂತಾವರದಂತಚೇಲೇ ।
ಸಾ ದೃಶ್ಯತೇ ಭಕ್ತಿಭರೇಣ ಗೀತೇ ಧರಾಧರಾಧೀಶಸುತಾಭಿಧಾನೇ ॥ ೭೭೧ ॥
ಯತ್ತೇ ಜಗಲ್ಲಂಪಟಕೇಽಪಿ ವರ್ಣಾಸ್ತನ್ಮೇಽಮೃತಂ ನಾಮ ನಗಾತ್ಮಜಾಯಾಃ ।
ಲಾಲಾಮಯೋ ಯೋ ಮಮ ತಂ ಬ್ರವೀಷಿ ಸುಧಾಮಯಂ ಸ್ತ್ರೀದಶನಚ್ಛದಂ ತ್ವಮ್ ॥ ೭೭೨ ॥
ಉಚ್ಚಾರಯೋಚ್ಚಾಟಿತಪಾತಕಾನಿ ನಾಮಾನಿ ಜಿಹ್ವೇ ಭುವನಸ್ಯ ಮಾತುಃ ।
ತದಾ ವದಾಮೋ ಮಧುಚೂತರಂಭಾ-ರಾಮಾಧರಾಸ್ತೇ ರುಚಯೇ ಯದಿ ಸ್ಯುಃ ॥ ೭೭೩ ॥
ಆಕ್ಷೇಪಮಿಕ್ಷೋರಧಿಕಂ ವಿಧತ್ತೇ ಪೀಯೂಷದೋಷಾನಭಿತೋಽಭಿಧತ್ತೇ ।
ಕಾಂತಾಧರಾರಬ್ಧದುರಂತವಾದಃ ಕಪರ್ದಿಕಾಂತಾವರನಾಮನಾದಃ ॥ ೭೭೪ ॥
ವಿಶ್ವಾಸಹೀನೈಃ ಸುತರಾಮಬೋಧ್ಯಂ ನಾಮಾನುಭಾವಂ ನಗಕನ್ಯಕಾಯಾಃ ।
ಜಯಂತು ಸಿದ್ಧೈರಪಿ ಗೀಯಮಾನಂ ಗಾಯಂತ್ಯ ಏತಾ ಉಪಜಾತಯೋ ನಃ ॥ ೭೭೫ ॥
