top of page

ಕಾವ್ಯಕಂಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್ ಉಮಾಸಹಸ್ರಮ್

ಉಮಾಸಹಸ್ರಂ

ಪಂಚತ್ರಿಂಶಃ ಸ್ತಬಕಃ - ಇಂದು ವದನಾವೃತ್ತಮ್

Uma Sahasram - The 1000 Verses Magnum Opus of Sri Ganapati Muni

“ಪ್ರಾರ್ಥನಾ” —** ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಮೂವತ್ತೈದನೇ ಸ್ತಬಕವು, ಹಿಂದಿನ ಸ್ತಬಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಾವತೀವ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿ ಪದೇಪದೇ ಉಮಾದೇವಿಯ ಪಾದಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣನ್ನು ಕೋರಿ, ತಮ್ಮ ವಂಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು, ಸಂಚಿತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕೆಂದು, ತಾವು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಬೇಕೆಂದು, ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ತವನ್ನೂ ಆಕೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ತಮ್ಮನ್ನು ಕೈಬಿಡಬಾರದೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ *ಪ್ರಾರ್ಥನಾ* ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮುಚಿತವಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶ್ಲೋಕವೂ ಜಗನ್ಮಾತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ನೇರ ವಿನಂತಿಯೇ ಆಗಿದ್ದು, **ರಕ್ಷಣೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಅನುಗ್ರಹ, ಜೀವನಕಾರ್ಯದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಅಚಂಚಲ ಭಕ್ತಿ**ಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.


ಈ ಸ್ತಬಕವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿಸುವುದು ಜಗನ್ಮಾತೆಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುನಿಯವರ ಅಸಾಧಾರಣ ನಿಷ್ಕಪಟತೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಮೃದುವಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಆಕೆಯ ಮೌನವನ್ನು ಚಮತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಣಿಯಾದ ತಾಯಿ ತನ್ನ ಸೇವಕನಿಗೆ ಏಕೆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಸಮಾಧಾನವಿಲ್ಲ; ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯೇ ಇದೆ. ಆಕೆ ತಮ್ಮ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರೂ ನೆರವೇರಿಸದಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರೂ ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೂ, **ತಾವು ಮಾತ್ರ ಆಕೆಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ**ವೆಂದು ಮುನಿ ದೃಢವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿಶ್ಚಯವು ಅವರ ಭಕ್ತಿಯ ಪರಿಪಕ್ವತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.


ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಮೀರಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಕರುಣಾಭಾವದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರರ ದುಃಖ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ತಮಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶಾಂತಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಜನರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ನೋವಿನಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿಯೇ ತಮಗೆ ನಿಜವಾದ ವಿಮುಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವರ ಭಕ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ **ಸಾಮೂಹಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಕರುಣಾಮಯ ಸೇವಾಸಂಕಲ್ಪ**ವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.


ಈ ಸ್ತಬಕದಲ್ಲಿ ಮುನಿಯವರ ರಚನಾಶೈಲಿ **ನೇರ ಸಂಭಾಷಣೆ, ಭಾವಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಕಥನಾತ್ಮಕ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ**ಯಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಪ್ರವಾಹಮಯವಾದ **ಇಂದುವದನಾ ಛಂದಸ್ಸು** ಪದೇಪದೇ ಬರುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಶರಣಾಗತಿಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಜವಾಗಿ ಹೊತ್ತು ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಭಕ್ತನು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮೋಕ್ಷ, ಸಂಪತ್ತು ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಅಲ್ಲ; ತನಗೆ ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ವಿಶಾಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಶಕ್ತಿ, ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಕೋರುವ ಪರಿಪಕ್ವ ಸಾಧಕನು.


ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ತಬಕವು ಒಂದು ಕಡೆ **ತಾಯಿಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತವಾದ ಮಗನ ಆತ್ಮೀಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ**, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ **ಸೇವೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಚಂಚಲ ಶರಣಾಗತಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದೃಷ್ಟಿಗೆ** ಒಂದು ಜೀವಂತ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.


॥ ಪಂಚತ್ರಿಂಶಃ ಸ್ತಬಕಃ - ಇಂದು ವದನಾವೃತ್ತಮ್ ॥

ಪ್ರಾರ್ಥನಾ


ಅಂಧತಮಸಂ ಶಶಿವಿಭಾಮಭಿದಧಾನಾ

ಕಾಂತಿಮಲಮಾಸ್ಯಕಮಲಸ್ಯ ವಿದಧಾನಾ ।

ಅಂಧಕವಿರೋಧಿದಯಿತಾಸ್ಮಿತಲವಶ್ರೀ-

ರ್ಭಾತು ಭುವನಸ್ಯ ಸಕಲಸ್ಯ ಕುಶಲಾಯ ॥ ೮೫೧ ॥


ಭಾಹಿ ವಿವಿಧಾ ಕೃತಿಮತೀ ದ್ವಿಜಸಮೂಹೇ

ಪಾಹಿ ಗತಿಹೀನಮಖಿಲೇಶ್ವರಿ ಕುಲಂ ನಃ ।

ದೇಹಿ ಬಹುಕಾಲಭಜಕಾಯ ವರಮೇತಂ

ಯಾಹಿ ನಗನಂದಿನಿ ಯಶಃ ಶಶಿವಲಕ್ಷಮ್ ॥ ೮೫೨ ॥


ವಾರಯತಿ ಘೋರತರಪಾತಕಸಮೂಹಂ

ವರ್ಧಯತಿ ಧರ್ಮಮಪಿ ಶರ್ಮಕರಮಂತೇ ।

ಕಿಂಕರಜನಸ್ಯ ನ ಕಿಮಾವಹತಿ ಭವ್ಯಂ

ಶಂಕರಪುರಂಧ್ರಿ ತವ ಪಾದಪರಿಚರ್ಯಾ ॥ ೮೫೩ ॥


ಯಸ್ಯ ಮನುಜಸ್ಯ ಹೃದಯೇಽಸ್ತಿ ಸದಯೇ ತೇ

ನಾಕಚರಸೇವ್ಯಮಯಿ ಪಾದಸರಸೀಜಮ್ ।

ತಂ ಭಜತಿ ಪದ್ಮಮುಖಿ ಪದ್ಮವನವಾಸಾ

ಲಾಭಭವನೇ ಭವತು ನಾಮರಪುರೋಧಾಃ ॥ ೮೫೪ ॥


ಯದ್ಯಖಿಲಮೌನಿಗಣಗೀತಗುಣಜಾಲಂ

ಕಾಲಭಯಹಾರಿಕರುಣಾರಸಮರಂದಮ್ ।

ಅದ್ರಿತನಯಾಂಘ್ರಿಜಲಜನ್ಮ ಹೃದಯೇ ಸ್ಯಾ-

ದಷ್ಟಮಗತೋಽಪಿ ವಿದಧಾತು ರವಿಜಃ ಕಿಮ್ ॥ ೮೫೫ ॥


ಲೇಖಲಲನಾಕಚಸುಮೈಃ ಕೃತಬಲಿಂ ತೇ

ಯೋ ಭಜತಿ ಪಾದಘೃಣಿಮಾಲಿನಮನಂತೇ ।

ನಿಸ್ತರತಿ ನೂನಮಯಮಸ್ತಮಿತಮೋಹಃ

ಶೋಕತಿಮಿರಂ ಸಕಲಲೋಕಗಣಮಾತಃ ॥ ೮೫೬ ॥


ಶೀತಕರದರ್ಪಹರವಕ್ತ್ರಜಲಜಾತೇ

ಶೀತಗಿರಿನಂದಿನಿ ತವಾಂಘ್ರಿಜಲಜಾತಮ್ ।

ಯಃ ಸ್ಮರತಿ ದೇವಿ ಹೃದಿ ವಿಸ್ಮರತಿ ಸೋಽಯಂ

ವಿಷ್ಟಪಮಶೇಷಮಪಿ ಕಷ್ಟತತಿಮುಕ್ತಃ ॥ ೮೫೭ ॥


ಸಕ್ತಿರಯಿ ಯಸ್ಯ ತವ ಪಾದಸರಸೀಜೇ

ಶಕ್ತಿಧರಮಾತರನಲಾಕ್ಷಗೃಹನಾಥೇ ।

ಪೂರ್ಣಶಶಿಜೈತ್ರಮುಖಿ ಪುಣ್ಯಪುರುಷೋಽಸೌ

ಸ್ವರ್ಣಶಿಖರೀವ ಬುಧಲೋಕಶರಣಂ ಸ್ಯಾತ್ ॥ ೮೫೮ ॥


ವೈರಿಗಣನಿರ್ದಲನಖಡ್ಗವರಪಾಣೇ

ವಾಸಸಿ ಪದೋರ್ದಶನವಾಸಸಿ ಚ ಶೋಣೇ ।

ನೇತ್ರಮಿಷಪಾವಕವಿಶೇಷಿತಲಲಾಟೇ

ಪಾಪಮಖಿಲಂ ಜಹಿ ಮೃಗಾಧಿಪತಿಘೋಟೇ ॥ ೮೫೯ ॥


ವೇದಚಯವೇದಿಜನವಾದವಿಷಯಸ್ಯ

ಪ್ರೀತಿಯುತಲೋಕತತಿಶೋಕಶಮನಸ್ಯ ।

ವೇತನವಿವರ್ಜಿತಭಟೋಽಯಮಹಮಂಘ್ರೇಃ

ಶೀತಕರಪೋತಧರಪುಣ್ಯವನಿತೇ ತೇ ॥ ೮೬೦ ॥


ಕಾರ್ಯಮಯಿ ಮೇ ಕಿಮಪಿ ಕಾರ್ಯಪಟುಬುದ್ಧೇಃ

ಪಾದಸರಸೀಜಯುಗಲೀಪರಿಜನಸ್ಯ ।

ಅಂಬ ವದ ಜಂಭರಿಪುಗೀತಗುಣಜಾಲೇ

ಶುಂಭಕುಲನಾಶಕರಿ ಶಂಭುಕುಲಯೋಷೇ ॥ ೮೬೧ ॥


ತ್ವಂ ಯದಿ ಶಿಲಾವದಯಿ ನೋ ವದಸಿ ಕೃತ್ಯಂ

ನಾಸ್ತಿ ತವ ರಾಜ್ಯಪಟುಬುದ್ಧಿರಿತಿ ಸತ್ಯಮ್ ।

ಆದಿಶ ಯಥಾರ್ಹಕರಣೀಯಕೃತಿನಿತ್ಯಂ

ರಾಜ್ಞಿ ಭುವನಸ್ಯ ಚರಣಾಂಬುರುಹಭೃತ್ಯಮ್ ॥ ೮೬೨ ॥



ಪಂಚಸು ವಿಹಾಯ ಮನಸಃ ಕಮಪಿ ಸಂಗಂ

ಪುತ್ರಧನಮಿತ್ರಜನಬಾಂಧವವಧೂಷು ।

ಏಷ ಭಜತೇ ಜನನಿ ಪಾದಜಲಜಂ ತೇ

ಪಾಲಯ ನು ಮುಂಚ ನು ತವೋಪರಿ ಸ ಭಾರಃ ॥ ೮೬೩ ॥

ವಜ್ರಧರಮುಖ್ಯಸುರಸಂಚಯಕಿರೀಟ-

ಸ್ಥಾಪಿತಮಹಾರ್ಘಮಣಿರಂಜಿತನಖಾಯ ।

ಜೀವಿತಮದಾಯಿ ಜಗದೀಶ್ವರಿ ಮದೀಯಂ

ಪಾದಜಲಜಾಯ ತವ ಪಾಲಯ ನು ಮಾ ವಾ ॥ ೮೬೪ ॥


ದೇಹಿ ಜಗದೀಶ್ವರಿ ನ ವಾ ಮದಭಿಲಾಷಂ

ಪಾಹಿ ಕರುಣಾವತಿ ನ ವಾ ಕುಲಮಿದಂ ನಃ ।

ಶೂಲಧರಕಾಮಿನಿ ಸುರಾಸುರನಿಷೇವ್ಯಂ

ಪಾದಕಮಲಂ ತವ ಪರೇ ನ ವಿಜಹಾಮಿ ॥ ೮೬೫ ॥


ಪಾಸಿ ಕಿಲ ಪಾದಯುಗಕಿಂಕರಸಮೂಹಂ

ಹಂಸಿ ಕಿಲ ಪಾಪತತಿಮಾಪದಿ ನುತಾ ತ್ವಮ್ ।

ದಂತಿವದನಪ್ರಸು ವದಂತಿ ಮತಿಮಂತೋ

ನಾನೃತಮಿದಂ ಭವತು ನಾಕಿಜನವರ್ಣ್ಯೇ ॥ ೮೬೬ ॥


ಶಕ್ರಮುಖದೇವತತಿವಂದಿತವಿಸೃಷ್ಟೇ

ವಕ್ರಘನಕೇಶಿ ಚರಣೇ ತವ ಲುಠಂತಮ್ ।

ಆಪದಿ ನಿಮಗ್ನಮಿಮಮಾಶ್ರಿತಮನಾಥಂ

ನಂದಿಹಯಸುಂದರಿ ನ ಪಾಲಯಸಿ ಕೇನ ॥ ೮೬೭ ॥


ಘೋಷಮಯಮಂಬ ವಿದಧಾತಿ ಪದಲಗ್ನೋ

ನಾವಸಿ ಪುರಾಣಿ ಕಿಮು ನಾರಿ ಬಧಿರಾಽಸಿ ।

ವಂದಿಸುರಬೃಂದನುತಿಭಾಷಿತಹೃತಂ ವಾ

ಕರ್ಣಯುಗಲಂ ತವ ಕಪಾಲಿಕುಲಯೋಷೇ ॥ ೮೬೮ ॥


ಅಂಬ ಭವ ಬಿಂಬಫಲಕಲ್ಪರದಚೇಲೇ

ಶಂಬರಸಪತ್ನಬಲಕಾರಿಬಹುಲೀಲೇ ।

ಪ್ರಾಗಮೃತಭಾನುಮುಕುಟಸ್ಯ ಮದಯಿತ್ರೀ

ತಂ ಕುರು ತತಃ ಪರಮುರೀಕೃತಮದರ್ಥಮ್ ॥ ೮೬೯ ॥


ನಿರ್ಮಲಸುಧಾಕರಕಲಾಕಲಿತಮಸ್ತೇ

ಧರ್ಮರತಪಾಲಿನಿ ದಯಾವತಿ ನಮಸ್ತೇ ।

ಏತಮವ ದೇವಿ ಚರಣಾಂಬುರುಹಬಂಧುಂ

ಶೀತಧರಣೀಧರಸುತೇ ಗಮಯ ನಾಂಧುಮ್ ॥ ೮೭೦ ॥


ಅದ್ರಿಕುಲಪಾಲಕಕುಲಧ್ವಜಪತಾಕೇ

ಭದ್ರಗಜಗಾಮಿನಿ ದರಿದ್ರಮಯಿ ಮತ್ವಾ ।

ಕ್ಷುದ್ರಮಿವ ಶೋಚ್ಯಮಿಮಮಂಘ್ರಿಜಲಜಾಪ್ತಂ

ರುದ್ರದಯಿತೇ ಜನನಿ ಪಾಹಿ ನ ಜಹೀಹಿ ॥ ೮೭೧ ॥


ಅಸ್ತು ತವ ಪಾದಕಮಲೇ ಸ್ಥಿತಿರಜಸ್ರಂ

ನಾಸ್ತಿ ಪರದುಃಖವಿವಶೇ ಹೃದಿ ತು ಶಾಂತಿಃ ।

ಅಸ್ತು ಕರುಣೇಽಯಮಸ್ತು ಮತಿಲೋಪಃ

ಕಷ್ಟಮಿದಮಂಬ ಮಮ ಭೂರಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟಮ್ ॥ ೮೭೨ ॥


ದುಃಖಸುಖಭೇದರಹಿತಾ ನ ಮತಿರಾಸೀತ್ ।

ಸಾಧುಖಲಭೇದರಹಿತಾ ನ ಮತಿರಾಸೀತ್ ।

ಭಾಗ್ಯಮತಿಮಾನ್ಯಮಥವಾ ಮಮ ತದೇತ-

ನ್ಮಾತರಿಹ ಸಂಘಭಜನೇ ಯದವಕಾಶಃ ॥ ೮೭೩ ॥


ಅಸ್ತು ಮಮ ಭೇದಮತಿರಸ್ತು ಮಮ ಪಕ್ಷೋ

ಯತ್ನಪರತಾಽಸ್ತು ಮಮ ಮಾಸ್ತು ಚ ವಿಮೋಕ್ಷಃ ।

ಮೋಕ್ಷಮಯಿ ವೇದ್ಮಿ ಕುಲಕಷ್ಟತತಿಮೋಕ್ಷಂ

ಪ್ರೇಷಯ ಸಕೃತ್ತವ ಮಹೇಶ್ವರಿ ಕಟಾಕ್ಷಮ್ ॥ ೮೭೪ ॥


ಶಾಕ್ವರಗಣೇನ ಮುಖರೇಽತ್ರ ಗಣನಾಥೇ

ವಿಷ್ಣುಯಶಸೀಶವಧು ಜಿಷ್ಣುಮುಖವಂದ್ಯೇ ।

ಅಂಬ ಕರುಣಾಂ ಕುರು ಶಿವಂಕರಿ ನಿರಂಕ-

ಸ್ವಚ್ಛಕಿರಣಾರ್ಭಕವಿಭೂಷಿತಲಲಾಟೇ ॥ ೮೭೫ ॥

bottom of page