ಕಾವ್ಯಕಂಠ ವಾಸಿಷ್ಠ ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿ ವಿರಚಿತಮ್ ಉಮಾಸಹಸ್ರಮ್
ಉಮಾಸಹಸ್ರಂ
ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶಃ ಸ್ತಬಕಃ - ಪಾದಾಕುಲಕವೃತ್ತಮ್
“ದಶಮಹಾವಿದ್ಯಾಃ” — ಅಂದರೆ “ಹತ್ತು ಮಹಾ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಗಳು”** ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಮೂವತ್ತೆಂಟನೇ ಸ್ತಬಕವು, ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇವತೆಗಳಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ, **ಒಂದೇ ಪರಾಶಕ್ತಿಯ ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಯರೂಪಗಳಾಗಿ** ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಚೈತನ್ಯಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ — ಹೃದಯಪದ್ಮದಿಂದ ದ್ವಿದಳಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಸಹಸ್ರದಳಪದ್ಮಕ್ಕೆ, ನಂತರ ದೇಹ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಜಗತ್ತಿನವರೆಗೆ ಚೈತನ್ಯ ಹೇಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೆ ಅಂತರ್ಮುಖವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಲಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಯೋಗದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಲಲಿತಾ, ಐಂದ್ರೀ/ಛಿನ್ನಮಸ್ತಾ, ಭದ್ರಕಾಳೀ, ಭೈರವೀ, ಭುವನೇಶ್ವರೀ, ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ, ತಾರಾ, ಮಾತಂಗೀ, ಬಗಲಾ, ಕಮಲಾ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯ ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ *ದಶಮಹಾವಿದ್ಯಾಃ* ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ, ಮಹಾವಿದ್ಯಾ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು **ಯೋಗಿಕವಾಗಿಯೂ ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿಯೂ ವಿಶದಪಡಿಸುವ ಈ ಸ್ತಬಕದ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ** ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮುಚಿತವಾಗಿದೆ.
ಈ ಸ್ತಬಕದ ಪ್ರಮುಖ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಬೋಧನೆ ಎಂದರೆ, ಈ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಣಿಸುವ ಅನೇಕತ್ವವು **ಸ್ವರೂಪಭೇದದಿಂದ ಅಲ್ಲ, ಕಾರ್ಯಭೇದದಿಂದ** ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಳೀ ಪರಿವರ್ತನಶಕ್ತಿ; ಕಪಾಲಭೇದ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಶಕ್ತಿ ಐಂದ್ರೀ ಅಥವಾ ಛಿನ್ನಮಸ್ತಾ; ವಿಷಯಾನುಭವದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಚೈತನ್ಯರೂಪ ಭುವನೇಶ್ವರೀ; ಸಮಸ್ತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಉಪಸಂಹೃತವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ; ವಾಕಿನ *ಪಶ್ಯಂತೀ* ಸ್ಥಿತಿ ತಾರಾ; ಅದೇ ವಾಕ್ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಮಾತಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಗ ಮಾತಂಗೀ; ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಬಗಲಾ; ಹೊರಮುಖವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಶಕ್ತಿವೈಭವ ಕಮಲಾ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದೇವತಾರೂಪಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯಮೂರ್ತಿಗಳಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ, **ಚೈತನ್ಯದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಶಕ್ತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಗಾನುಭವಗಳಾಗಿ** ಮುನಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ ಈ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮುನಿ ನೇರ ಸಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಾಗೃತಿ, ಪ್ರಾಣಸಾಧನೆ, ಮೌನ, ಉದ್ಗೀಥ, ಸ್ತುತಿ, ಆಸನ ಮತ್ತು ಅಂತರೇಕಾಗ್ರತೆ ಮೊದಲಾದ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಪಾಸಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾವಿದ್ಯಾತತ್ತ್ವವು ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ದೇವತೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, **ಸಾಧಕನ ಅಂತರಂಗ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿ, ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಯೋಗಮಾರ್ಗವಾಗಿ** ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಈ ಸ್ತಬಕವು ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ಮುನಿಯವರ **ಶಾಕ್ತತಂತ್ರ, ಕುಂಡಲಿನೀಯೋಗ, ವಾಕ್ತತ್ತ್ವ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಮನೋವಿಜ್ಞಾನ**ಗಳ ಮೇಲಿನ ಗಾಢ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ವಿಧಾನ ಎಂದಿನಂತೆಯೇ ಸಮನ್ವಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ: ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೇವೀರೂಪಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳನ್ನು ನೇರ ಚೈತನ್ಯರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಗಾನುಭವಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೇಗಮಯವಾದ **ಪಾದಾಕುಲಕ ಛಂದಸ್ಸು** ಸಂಕೀರ್ಣ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ.
ಮುಗింపు ಶ್ಲೋಕವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ತಬಕದ ಸಾರವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಸಮಗ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ: **ಪರಮೇಶ್ವರನ ಒಂದೇ ಶಕ್ತಿ ಅನಂತ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಆಕೆಯ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಉಪಾಸನೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನೂ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ**.
॥ ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶಃ ಸ್ತಬಕಃ - ಪಾದಾಕುಲಕವೃತ್ತಮ್ ॥
ದಶಮಹಾವಿದ್ಯಾಃ
ದೂರೀಕುರುತಾದ್ ದುಃಖಂ ನಿಖಿಲಂ ದುರ್ಗಾಯಾಸ್ತದ್ದರಹಸಿತಂ ನಃ ।
ರಚಿತಸ್ಯಾಂಭೋಮೃದ್ಭ್ಯಾಂ ಯದಭೂಲ್ಲೇಪನಮಮಲಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಸ್ಯ ॥ ೯೨೬ ॥
ಜಂತೌ ಜಂತೌ ಭ ುವಿ ಖೇಲಂತೀ ಭೂತೇ ಭೂತೇ ನಭಸಿ ಲಸಂತೀ ।
ದೇವೇ ದೇವೇ ದಿವಿ ದೀಪ್ಯಂತೀ ಪೃಥಗಿವ ಪೂರ್ಣಾ ಸಂವಿಜ್ಜಯತಿ ॥ ೯೨೭ ॥
ದಹರಸರೋಜಾದ್ ದ್ವಿದಲಸರೋಜಂ ದ್ವಿದಲಸರೋಜಾದ್ದಶಶತಪತ್ರಮ್ ।
ದಶಶತಪತ್ರಾದ್ದೇಹಂ ದೇಹಾತ್ ಸಕಲಂ ವಿಷಯಂ ಸಂವಿದ್ ವ್ರಜತಿ ॥ ೯೨೮ ॥
ವಹ್ನಿಜ್ವಾಲಾ ಸಮಿಧಮಿವೈಷಾ ಸಕಲಂ ದೇಹಂ ಸಂವಿತ್ಪ್ರಾಪ್ತಾ ।
ಪೃಥಗಿವ ಭೂತಾ ವ್ಯಪಗತವೀರ್ಯಾ ಭವತಿ ಸದೂಮಾ ಸಂಸಾರಾಯ ॥ ೯೨೯ ॥
ಅತ್ರಾನುಭವಸ್ಸುಖದು ಃಖಾನಾಮತ್ರಾಹಂಕೃತಿರನೃತಾ ಭವತಿ ।
ಅತ್ರೈವೇದಂ ಸಕಲಂ ಭಿನ್ನಂ ಪ್ರತಿಭಾಸೇತ ಪ್ರಜ್ಞಾಸ್ಖಲನೇ ॥ ೯೩೦ ॥
ದಶಶತಪತ್ರಾದ್ ದ್ವಿದಲಸರೋಜಂ ದ್ವಿದಲಸರೋಜಾದ್ದಹರಸರೋಜಮ್ ।
ಅವತರತೀಶಾ ಯೇಷಾಮೇಷಾ ತೇಷಾಮಂತರ್ನಿತ್ಯಾ ನಿಷ್ಠಾ ॥ ೯೩೧ ॥
ಅಥವಾ ದೇಹಾದಾವೃತ್ತಸ್ಸನ್ನನ್ಯತಮಸ್ಯಾಮಾಸು ಸ್ಥಲ್ಯಾಮ್ ।
ಆಧಾರಸ್ಥೇ ಕುಲಕುಂಡೇ ವಾ ಸ್ಥಿತಧೀರ್ನಿತ್ಯಾಂ ನಿಷ್ಠಾಂ ಲಭತೇ ॥ ೯೩೨ ॥
ದಶಶತಪತ್ರೇ ಶಕ್ತಿರ್ಲಲ ಿತಾ ವಜ್ರವತೀ ಸಾ ದ್ವಿದಲಸರೋಜೇ ।
ದಹರಾಂಬುರುಹೇ ಭದ್ರಾ ಕಾಲೀ ಮೂಲಾಧಾರೇ ಭೈರವ್ಯಾಖ್ಯಾ ॥ ೯೩೩ ॥
ಖೇಲತಿ ಲಲಿತಾ ದ್ರವತಿ ಸ್ಥಾನೆ ಛಿನ್ನಗ್ರಂಥಿನಿ ರಾಜತ್ಯೈಂದ್ರೀ ।
ಬದ್ಧಕವಾಟೇ ಭದ್ರಾ ಕಾಲೀ ತಪಸಾ ಜ್ವಲಿತೇ ಭೈರವ್ಯಾಖ್ಯಾ ॥ ೯೩೪ ॥
ಯದ್ಯಪಿ ಕಾಲೀವಜ್ರೇಶ್ವರ್ಯೋ ಸ್ಯಾಂತಾಂ ಭಿನ್ನೇ ಇವ ಪಿಂಡೇಷು ।
ಓಜಸ್ತತ್ತ್ವಸ್ಯೈಕ್ಯಾದಂಡೇ ನ ದ್ವೌ ಶಕ್ತೇರ್ಭೇದೌ ಭವತಃ ॥ ೯೩೫ ॥
ಏವಮಭೇದೋ ಯದ್ಯಪಿ ಕರ ್ಮದ್ವೈಧಾದ್ ದ್ವೈಧಂ ತತ್ರಾಪಿ ಸ್ಯಾತ್ ।
ಸೈವ ಪಚಂತೀ ಭುವನಂ ಕಾಲೀ ಸೈವ ದಹಂತೀ ಶತ್ರೂನೈಂದ್ರೀ ॥ ೯೩೬ ॥
ಪಿಂಡೇ ಚಾಂಡೇ ಜಂಗಮಸಾರಃ ಶುದ್ಧಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಸುಂದರ್ಯುಕ್ತಾ ।
ವಿಷಯದಶಾಯಾಂ ದೇಶೀಭೂತಾ ಸೇಯಂ ಭುವನೇಶ್ವರ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ॥ ೯೩೭ ॥
ಶೂನ್ಯಪ್ರಖ್ಯಾ ಯಾ ಚಿಲ್ಲೀನಾ ಪ್ರಲಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಜನ್ಮಿಷು ಸುಪ್ತೌ ।
ಕಬಲಿತಸಕಲಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾಂ ತಾಂ ಕವಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಮಾಹುಃ ॥ ೯೩೮ ॥
ನಿದ್ರ ಾವಿಸ್ಮೃತಿಮೋಹಾಲಸ್ಯಪ್ರವಿಭೇದೈಸ್ಸಾ ಭವಮಗ್ನೇಷು ।
ಏಷೈವ ಸ್ಯಾದ್ಯುಂಜಾನೇಷು ಧ್ವಸ್ತವಿಕಲ್ಪಃ ಕೋಽಪಿ ಸಮಾಧಿಃ ॥ ೯೩೯ ॥
ಐಂದ್ರೀ ಶಕ್ತಿರ್ವ್ಯಕ್ತಬಲಾ ಚೇದ್ ಭಿನ್ನೇ ಸ್ಯಾಂತಾಂ ಶೀರ್ಷಕಪಾಲೇ ।
ತಸ್ಮಾದೇತಾಂ ಚತುರವಚಸ್ಕಾಃ ಪರಿಭಾಷಂತೇ ಛಿನ್ನಶಿರಸ್ಕಾಮ್ ॥ ೯೪೦ ॥
ಭವತಿ ಪರಾ ವಾಗ್ಭೈರವ್ಯಾಖ್ಯಾ ಪಶ್ಯಂತೀ ಸಾ ಕಥಿತಾ ತಾರಾ ।
ರಸನಿಧಿಮಾಪ್ತಾ ಜಿಹ್ವಾರಂಗಂ ಮಾತಂಗೀತಿ ಪ್ರಥಿತಾ ಸೇಯಮ್ ॥ ೯೪೧ ॥
ಪಿಂಡೇ ಚಾಂಡೇ ಸ್ತಂಭನಶಕ್ತಿರ್ಬಗಲಾ ಮಾತಸ್ತವ ಮಹಿಮೈಕಃ ।
ಸರ್ವೇ ವ್ಯಕ್ತಾಃ ಕಿರಣಾಃ ಕಮಲಾ ಬಾಹ್ಯೋ ಮಹಿಮಾ ಭುವನಾಂಬ ತವ ॥ ೯೪೨ ॥
ಬೋಧೇ ಬೋಧೇ ಬೋದ್ಧಶ್ಶಕ್ತಿಂ ಸಂಕಲ್ಪಾನಾಂ ಪಶ್ಚಾದ್ಭಾಂತೀಮ್ ।
ಅವಿಮುಂಚನ್ಯೋ ಮನುತೇ ಧೀರೋ ಯತ್ಕಿಂಚಿದ್ವಾ ಲಲಿತಾಽವತಿ ತಮ್ ॥ ೯೪೩ ॥
ದೃಷ್ಟೌ ದೃಷ್ಟೌ ದ್ರಷ್ಟುಶ್ಶಕ್ತಿಂ ಲೋಚನಮಂಡಲಮಧ್ಯೇ ಭಾಂತೀಮ್ ।
ಅವಿಮುಂಚನ್ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಧೀರೋ ಯತ್ಕಿಂಚಿದ್ವಾ ತಮವತ್ಯೈಂದ್ರೀ ॥ ೯೪೪ ॥
ಪ್ರಾಣಸಮೀರಂ ವಿದಧಾನಮಿಮಂ ನಿತ್ಯಾಂ ಯಾತ್ರಾಮತ್ರ ಶರೀರೇ ।
ಚರಣೇ ಚರಣೇ ಪರಿಶೀಲಯತಿ ಸ್ಥಿರದೃಷ್ಟಿರ್ಯಸ್ತಮವತಿ ಕಾಲೀ ॥ ೯೪೫ ॥
ಸ್ಥೂಲವಿಕಾರಾನ್ ಪರಿಮುಂಚಂತ್ಯಾ ನಿರ್ಮಲನಭಸಿ ಸ್ಥಿತಯಾ ದೃಷ್ಟಯಾ ।
ಮಜ್ಜಂತ್ಯಾ ವಾ ದಹರಾಕಾಶೇ ಲೋಕೇಶ್ವರ್ಯಾಃ ಕರುಣಾಂ ಲಭತೇ ॥ ೯೪೬ ॥
ಸರ್ವವಿಕಲ್ಪಾನ್ ಪರಿಭೂಯಾಂತರ್ವಿಮಲಂ ಮೌನಂ ಮಹದವಲಂಬ್ಯ ।
ಕೇವಲಮೇಕಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ಯೋಽಂತಸ್ತಂ ಸಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ಕುರುತೇ ಮುಕ್ತಮ್ ॥ ೯೪೭ ॥
ಮೂಲೇ ಸ್ಥಿತ್ಯಾ ಭೈರವ್ಯಾಖ್ಯಾಂ ತಾರಾಂ ದೇವೀಮುದ್ಗೀಥೇನ ।
ಸೇವೇತಾರ್ಯೋ ವಿದಿತರಹಸ್ಯೋ ಮಾತಂಗೀಂ ತಾಂ ಗುಣಗಾನೇನ ॥ ೯೪೮ ॥
ಆಸನಬಂಧಾದಚಲೋ ಭೂತ್ವಾ ರುದ್ಧಪ್ರಾಣೋ ಬಗಲಾಂ ಭಜತೇ ।
ಅಭಿತೋ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ವ್ಯಕ್ತಂ ತೇಜಃ ಕಲಯನ್ ಕಮಲಾಕರುಣಾಂ ಲಭತೇ ॥ ೯೪೯ ॥
ಏಕವಿಧಾದೌ ಬಹುಭೇದಾಽಥೋ ಶಕ್ತಿರನಂತಾ ಪರಮೇಶಸ್ಯ ।
ಸಭಜನಮಾರ್ಗಂ ಗಣಪತಿಮುನಿನಾ ಪಾದಾಕುಲಕೈರೇವಂ ವಿವೃತಾ ॥ ೯೫೦ ॥